Vì sao Gò Vấp địa hình cao vẫn ngập nặng?

Sáng 8/10, một ngày sau trận mưa lớn, nhiều khu dân cư ở Gò Vấp cũ vẫn chưa hết ngập, người dân chật vật dọn dẹp nhà cửa. Chiều hôm trước, nước dâng hơn nửa mét trên đường Nguyễn Văn Khối và nhiều tuyến lân cận, khiến giao thông rối loạn vào giờ tan tầm. Tại khu dân cư Cityland, nước tràn vào tầng hầm, nhấn chìm nhiều xe máy và tài sản.

Theo Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật TP HCM, trận mưa chiều 7/10 tập trung mạnh nhất từ 17h30 đến 19h. Trạm Quang Trung ghi nhận lượng mưa 87 mm. Trước đó, nhiều đợt mưa từ cuối tháng 9 đến đầu tháng 10 cũng khiến khu vực này ngập sâu. Riêng đêm 30/9, nước trên đường Phan Huy Ích dâng gần một mét, kéo dài khoảng 800 m, tràn vào xe buýt và nhà dân.

Nằm phía bắc nội thành, gần sân bay Tân Sơn Nhất, khu vực quận Gò Vấp cũ có phần lớn diện tích là đất gò, cao hơn vùng trũng phía nam thành phố như khu vực Nhà Bè, quận 7 cũ. Tuy nhiên, địa hình trong khu vực không đồng đều, cao ở phía sân bay và thấp hơn tại dải đất ven sông Bến Cát.

Theo Sở Xây dựng TP HCM, nhiều tuyến đường ở Gò Vấp có những đoạn trũng cục bộ, trong khi hệ thống cống đã được đầu tư từ lâu và phụ thuộc khả năng tiếp nhận của kênh rạch hạ lưu. Vì vậy, địa hình tương đối cao không giúp khu vực tránh ngập khi nước dồn về chỗ thấp nhưng không kịp thoát.

Các tuyến Nguyễn Văn Khối, Lê Văn Thọ, Lê Đức Thọ và Phạm Văn Chiêu có cống đường kính phổ biến 0,4-1 m. Nhiều đoạn thấp hơn xung quanh, phải tiếp nhận thêm nước từ đường nhánh và khu dân cư nên dễ quá tải khi mưa lớn. Địa hình cao của cả khu vực vì vậy không đồng nghĩa mọi tuyến đường đều thoát nước thuận lợi.

Ông Phạm Quốc Huy, Phó phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TP HCM, cho biết hệ thống thoát nước hiện hữu được tính toán cho trận mưa 85,3 mm trong ba giờ. Những đợt mưa lớn dồn dập gần đây khiến cống và kênh rạch không kịp tiêu thoát.

Mưa còn trùng thời điểm triều cường, làm mực nước trên kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, tuyến tiếp nhận nước từ Gò Vấp, dâng cao. Khi đầu ra bị hạn chế, nước trong hệ thống cống phía trong rút chậm, kéo dài thời gian ngập.

Tình trạng này thể hiện rõ ở đường Phan Huy Ích. Tuyến đường dài khoảng 2,5 km nằm trên hướng thoát nước chính của lưu vực sân bay Tân Sơn Nhất, rộng khoảng 1.000 ha. Nước từ lưu vực đổ về kênh Hy Vọng, qua cống hộp hai khoang dưới đường Phan Huy Ích, mỗi khoang rộng và cao 2 m, rồi thoát ra kênh Tham Lương - Bến Cát. Khi kênh Hy Vọng rút chậm, nước trên đường cũng khó tiêu thoát.

Bên cạnh mưa và triều, đại diện Sở Xây dựng cho biết hoạt động thi công ảnh hưởng đến khả năng thoát nước tại một số nơi. Khu vực Gò Vấp đang triển khai các công trình như cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát, hệ thống thoát nước đường Nguyễn Văn Khối, Lê Văn Thọ. Một số đơn vị tổ chức dẫn dòng chưa bảo đảm khả năng tiêu thoát khi mưa lớn, đồng thời chưa bố trí đủ lực lượng, phương tiện ứng trực xử lý ngập.

Riêng tại đường Phan Huy Ích, ông Nguyễn Hoàng Anh Dũng, Phó giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP HCM, cho biết tình trạng ngập đã xuất hiện từ trước khi dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát khởi công. Khu vực này thấp hơn một số nơi lân cận; trận mưa ngày 30/9 có lượng mưa tại trạm Quang Trung khoảng 127 mm, trùng lúc triều vượt báo động II, khiến nước dâng nhanh và thoát chậm.

Tuyến đường nằm trên hướng thoát nước chính của lưu vực sân bay Tân Sơn Nhất, rộng khoảng 1.000 ha. Nước từ lưu vực đổ về kênh Hy Vọng, qua cống hộp dưới đường Phan Huy Ích rồi ra kênh Tham Lương - Bến Cát. Khi nước trong kênh rút chậm, khả năng tiêu thoát trên đường cũng bị hạn chế.

TS Nguyễn Hữu Nguyên, Hội Quy hoạch phát triển đô thị TP HCM, nhận định ngoài những trận mưa vượt khả năng đáp ứng của hạ tầng, ngập ở khu vực địa hình cao như Gò Vấp còn cho thấy mạng lưới thoát nước thiếu đồng bộ. Nước muốn thoát phải được dẫn thông suốt từ cống nhánh, cống chính đến kênh rạch. Khi các bộ phận chưa kết nối hoàn chỉnh, hiệu quả chống ngập bị hạn chế.

Gò Vấp và khu vực sân bay Tân Sơn Nhất nằm trong 6 địa bàn được TP HCM ưu tiên xử lý ngập từ nay đến năm 2027. Tuy nhiên, một số công trình còn vướng mắc, trong khi các dự án bổ sung mạng lưới thoát nước cần nhiều năm triển khai.

Tại đường Nguyễn Văn Khối và Lê Văn Thọ, dự án cải tạo hệ thống thoát nước dài 4,7 km, vốn hơn 352 tỷ đồng, đang thi công. Công trình chậm tiến độ do vướng di dời đường ống cấp nước và thiếu mặt bằng, dự kiến hoàn thành năm 2027.

Dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, tổng vốn hơn 9.000 tỷ đồng, cũng dự kiến hoàn thành năm 2027. Tuyến kênh là trục tiêu thoát nước chính cho lưu vực gần 15.000 ha, gồm cả Gò Vấp. Thành phố đồng thời nghiên cứu nâng cấp hệ thống thoát nước đường Nguyễn Tư Giản, Bùi Quang Là, gần sân bay Tân Sơn Nhất, để tăng khả năng dẫn nước về kênh.

Về dài hạn, dự án Cải thiện hệ thống thoát nước, nước thải và thích ứng biến đổi khí hậu lưu vực Tây Sài Gòn (CRUS2), vốn khoảng 7.688 tỷ đồng, sẽ bổ sung gần 43 km cống thoát nước và hơn 13 km cống bao. Công trình đi qua 8 phường, trong đó có An Hội Tây, dự kiến thực hiện đến năm 2029.

Tháng 9, thành phố cũng phê duyệt chủ trương đầu tư cải tạo rạch Cầu Cụt ở Gò Vấp, dài 1,3 km, tổng vốn hơn 2.300 tỷ đồng. Các hạng mục gồm nạo vét, xây kè, cống thoát nước, cửa xả và đường hai bên rạch.

Theo TS Nguyễn Hữu Nguyên, khả năng giảm ngập cho khu vực Gò Vấp, Tân Bình cũ còn liên quan đến việc kiểm soát triều trên kênh Tham Lương - Bến Cát và cải thiện các tuyến dẫn nước về kênh. Hai cống ngăn triều Vàm Thuật, Nước Lên là những công trình được đề xuất nhằm kiểm soát mực nước trên trục kênh này. Trong khi đó, việc cải tạo kênh Hy Vọng giúp cải thiện tuyến tiêu thoát nước từ lưu vực sân bay Tân Sơn Nhất.

"Hiệu quả chống ngập phụ thuộc sự liên thông của toàn mạng lưới. Với Gò Vấp, cải tạo cống trên đường cần gắn với khả năng tiếp nhận của kênh rạch hạ lưu, để nước có thể thoát ra ngoài khi mưa lớn", ông Nguyên nói.

Giang Anh