Theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018 của Bộ GD&ĐT, hoạt động trải nghiệm là nội dung bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12. Mỗi cấp học hiện nay quy định 105 tiết/năm học, tương đương 3 tiết/tuần.
Hoạt động này do thầy cô, nhà trường thiết kế và hướng dẫn thực hiện trong và ngoài trường lớp với 4 loại hình chủ yếu gồm: sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động giáo dục theo chủ đề và hoạt động CLB... tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng của các môn học khác nhau để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống.
Trong năm học, các nhà trường thường tổ chức các đợt đưa học sinh đi tham quan, hoạt động trải nghiệm ngoài nhà trường có thu phí. Được rời lớp học để tham gia các hoạt động thực tế, học sinh thường rất hào hứng, nhưng phụ huynh lại lo lắng về sự an toàn của con. Thực tế, nhiều năm qua đã xảy ra không ít vụ việc học sinh gặp tai nạn, thậm chí tử vong khi tham gia các chuyến đi.
Không bắt buộc đi xa
Cô Linh, Hiệu trưởng một Trường THPT ở Hà Nội nói rằng, với 105 tiết hoạt động trải nghiệm mỗi năm học, nhà trường có thể tổ chức theo nhiều cách, không nhất thiết phải đưa học sinh ra ngoài trường.
Tuy nhiên, nếu không tổ chức, nhà trường cũng chịu áp lực vì có thể bị phụ huynh đánh giá là “trường ít hoạt động”. Do đó, hằng năm, trường cố gắng tổ chức một chuyến đưa học sinh đi trải nghiệm 2 ngày 1 đêm và thông báo với phụ huynh đây là chương trình không bắt buộc.
Theo hiệu trưởng, có những chuyến chỉ khoảng một phần ba học sinh tham gia. Trước khi tổ chức, nhà trường phải xây dựng phương án, xin phép cơ quan quản lý, đồng thời tính toán các tình huống và đặt an toàn lên hàng đầu.
Chương trình trải nghiệm cho học sinh được nhà trường xây dựng thành một quy trình quản lý chặt chẽ, từ lúc các em rời trường lên ô tô đến khi trở về; tất cả hoạt động đều có giám sát, không để học sinh có hoạt động riêng.
Đặc biệt, thời gian nghỉ qua đêm được kiểm soát chặt. Nhà trường quy định giờ giới nghiêm, phối hợp với đơn vị tổ chức bố trí người trực tại khu vực ra vào. Ngoài giáo viên chủ nhiệm, trường tăng cường thêm giáo viên để thay nhau kiểm tra, giám sát học sinh tại các phòng.
Việc lựa chọn địa điểm cũng được cân nhắc kỹ. Theo hiệu trưởng, trường ưu tiên những nơi an toàn, không đi quá xa và hạn chế các hoạt động khó kiểm soát. Chẳng hạn, trường không tổ chức gala ngoài trời vào buổi tối mà ưu tiên không gian kín.
“Dù kế hoạch có kỹ đến đâu, nhưng tâm lý ban giám hiệu rất căng thẳng”, cô Linh nói.
Dừng hoạt động trải nghiệm là đáng tiếc
Cô Phạm Thị Ngọc Huệ, giáo viên Trường THPT Phúc Thịnh (Hà Nội) chia sẻ, hoạt động trải nghiệm đang nhận được những cách nhìn khác nhau. Có người cho rằng việc tổ chức các chuyến đi không mang nhiều ý nghĩa, thậm chí đặt vấn đề nhà trường tổ chức để thu tiền.
Nhưng qua công tác chủ nhiệm, cô nhận thấy học sinh rất thích tham gia các hoạt động này, bởi đây là dịp để các em gắn kết với nhau, đồng thời tạo thêm những kỷ niệm với bạn bè và thầy cô.
Theo cô Huệ, việc đưa đông học sinh ra ngoài trường cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nên trong mỗi chuyến đi, giáo viên thường yêu cầu mỗi lớp có thêm 3 - 5 phụ huynh đi cùng để phối hợp quản lý.
Dù thực tế xảy ra những sự việc đau lòng nhưng nếu dừng hoàn toàn hoạt động này sẽ rất đáng tiếc.
“Khảo sát cuối năm học, học sinh cho biết những điều đáng nhớ nhất là các kỷ niệm với bạn bè, thầy cô trong những chuyến đi. Vấn đề đặt ra là phải nhìn ra những kẽ hở để tìm giải pháp bảo đảm an toàn cho học sinh”, cô Huệ nói.
Nhà trường phải tính mọi tình huống an toàn
Theo chuyên gia tâm lý Nguyễn Đình Sơn, Hội Tâm lý Giáo dục Hà Nội, sự việc nam sinh ở Hà Tĩnh tử vong trong chuyến đi trải nghiệm cùng nhà trường là rất đau lòng. Câu chuyện đặt ra vấn đề mà cả nhà trường và cha mẹ cần nghĩ tới là, khi đưa một nhóm trẻ ra khỏi môi trường quen thuộc, chúng ta đã hiểu chữ “an toàn” đủ rộng chưa?
Theo ông Sơn, lâu nay, nói đến an toàn trong các chuyến tham quan, trải nghiệm, chúng ta thường nghĩ đến xe cộ, ăn ở, giáo viên quản lý, giờ điểm danh... nhưng chưa đủ. Bởi chúng ta không đưa những “học sinh giống nhau” đi trải nghiệm. Có em rất tự lập, có em chưa từng ngủ xa gia đình. Có em dễ hòa nhập, có em khó khăn khi ở trong một nhóm đông. Cũng có những em đang có chuyện riêng mà thầy cô, thậm chí cha mẹ, chưa chắc đã biết.
Vì thế, trước chuyến đi, ngoài chuyện đi đâu, ăn ở thế nào, lịch trình ra sao, cần biết những đứa trẻ nào đang tham gia và có em nào cần được lưu ý hơn khi ở xa gia đình hay không.
Một kế hoạch an toàn cũng không thể chỉ tính trong giờ hoạt động. Ngoài chương trình, buổi tối, ban đêm, khi trẻ ở phòng riêng mới là những thời điểm rất cần được tính trước. Nói đơn giản, nếu 2 - 3 giờ sáng một học sinh cần giúp đỡ, em có biết tìm ai không? Và người lớn có cách nào để nhận biết và có mặt kịp thời?
Ông Sơn cũng cho rằng, một chuyến trải nghiệm vài triệu đồng có thể không đáng kể với gia đình này nhưng lại là khoản tiền đáng cân nhắc với gia đình khác.
Nếu đây là hoạt động chung của tập thể, nhà trường cũng cần để ý tới những em không thể tham gia. Ở tuổi thiếu niên, khi cả lớp cùng có một trải nghiệm mà mình đứng ngoài, đôi khi với trẻ đó không đơn giản là “không được đi chơi”. Nó có thể chạm tới cảm giác mình có thuộc về nhóm hay không, khoảng cách với bạn bè, thậm chí cách trẻ nhìn về hoàn cảnh gia đình mình.
Sau sự việc kể trên, cũng không nên hạn chế hoạt động trải nghiệm. Bởi trẻ cần bước ra khỏi lớp học, va chạm với cuộc sống và tập tự lập. Nhưng trước mỗi chuyến đi, nhà trường có phương án giám sát, cha mẹ cần chuẩn bị đầy đủ để chuyến đi vừa có giá trị, vừa an toàn.