Vì sao khó xử lý xe limousine hợp đồng "khoác áo" tuyến cố định ở TPHCM?

Trong 2 bài viết trước, báo Dân trí phản ánh cách một số hãng xe limousine tổ chức gom khách, bán vé lẻ và hướng dẫn hành khách đến các điểm hẹn để lên xe trên tuyến TPHCM - Vũng Tàu và TPHCM - Bình Phước cũ (nay là TP Đồng Nai).

Tình trạng này đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa vận tải hành khách theo hợp đồng và vận tải theo tuyến cố định, cũng như trách nhiệm quản lý và kiểm tra đối với các phương tiện có dấu hiệu hoạt động không đúng loại hình đăng ký.

Theo quy định, việc xác định vi phạm không chỉ dựa vào hình thức bên ngoài của phương tiện mà cần xem xét cách tổ chức chuyến đi, hợp đồng vận chuyển, danh sách hành khách, cách thu tiền và việc đón, trả khách.

Chia sẻ với báo Dân trí, luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn Luật sư TPHCM) phân tích những căn cứ pháp lý có thể được sử dụng để xác định hành vi vi phạm và các chế tài tương ứng.

Nhà xe có thể bị phạt đến 24 triệu đồng

Theo luật sư Trần Minh Hùng, xe hợp đồng nếu tổ chức đón khách lẻ, bán vé từng chỗ, thu tiền riêng và chạy theo lịch trình cố định là có dấu hiệu hoạt động không đúng loại hình vận tải. Việc xử lý phải căn cứ vào hành vi cụ thể và các quy định pháp luật tương ứng.

Khoản 4 Điều 7 Nghị định 158/2024/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bằng Nghị định 218/2026/NĐ-CP, quy định những giới hạn đối với hoạt động vận tải hành khách theo hợp đồng. Theo đó, đơn vị kinh doanh vận tải không được xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách ngoài hợp đồng đã ký, bán vé hoặc thu tiền ngoài hợp đồng, cũng như ấn định hành trình, lịch trình cố định để phục vụ nhiều hành khách hoặc nhiều người thuê vận tải khác nhau.

Đối với tài xế, việc đón, trả khách phải tuân thủ hợp đồng vận chuyển đã ký. Tài xế không được đón người ngoài danh sách hành khách kèm theo hợp đồng; đồng thời, xe không được đón, trả khách tại trụ sở chính, chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc địa điểm cố định khác do đơn vị kinh doanh vận tải thuê, hợp tác kinh doanh trên các tuyến đường phố, theo quy định nêu trên.

Từ các quy định này, trường hợp xe limousine nhận khách lẻ, bán từng chỗ, thu tiền riêng của từng người, gom khách không cùng hợp đồng và hoạt động theo lịch trình cố định có thể bị xem xét về dấu hiệu vận tải không đúng loại hình đăng ký.

Tuy nhiên, việc xác định vi phạm cần dựa trên hồ sơ và hoạt động thực tế của phương tiện, bao gồm hợp đồng vận chuyển, danh sách hành khách, phương thức thu tiền, hành trình và lịch trình. Không thể chỉ căn cứ vào một dấu hiệu riêng lẻ để kết luận phương tiện vi phạm.

Về chế tài, theo thông tin được nêu tại Nghị định 238/2026/NĐ-CP, đơn vị kinh doanh vận tải có hành vi xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách ngoài hợp đồng, bán vé, thu tiền ngoài hợp đồng hoặc ấn định hành trình, lịch trình cố định để phục vụ nhiều hành khách có thể bị phạt 10-12 triệu đồng đối với cá nhân và 20-24 triệu đồng đối với tổ chức.

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp có thể bị áp dụng biện pháp xử lý liên quan đến giấy phép kinh doanh vận tải hoặc phù hiệu phương tiện, nếu hành vi vi phạm thuộc trường hợp bị thu hồi theo quy định.

Đối với tài xế, hành vi đón khách không có tên trong danh sách hành khách, đón hoặc trả khách không đúng địa điểm và những vi phạm liên quan có thể bị xử lý theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ.

Luật sư lưu ý không thể áp dụng một mức phạt chung cho mọi trường hợp xe hợp đồng có dấu hiệu hoạt động như xe tuyến cố định. Cơ quan chức năng cần làm rõ hành vi, chủ thể thực hiện và căn cứ xử phạt tương ứng; trách nhiệm của doanh nghiệp, tài xế và các bên liên quan được xác định theo quy định pháp luật.

Đối với hành khách, việc không lưu giữ đầy đủ thông tin đặt chỗ, hợp đồng hoặc chứng từ thanh toán có thể gây khó khăn khi cần phản ánh, khiếu nại hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp. Vì vậy, người dân nên lưu lại nội dung trao đổi với nhà xe, thông tin chuyến đi và chứng từ thanh toán để làm căn cứ bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi phát sinh sự cố.

Cần tổ chức các đợt kiểm tra chuyên đề

Theo luật sư Trần Minh Hùng, để xác định xe hợp đồng có dấu hiệu hoạt động như xe tuyến cố định hay không, cơ quan chức năng cần xem xét tổng thể phương thức tổ chức vận tải.

Các nội dung cần xác minh gồm tần suất hoạt động, sự lặp lại của điểm đầu và điểm cuối, cách thức gom khách, bán vé và thu tiền, tính hợp pháp của hợp đồng, danh sách hành khách, địa điểm đón, trả khách cùng hành trình thực tế của phương tiện.

Việc thường xuyên đón khách tại những địa điểm cố định, bán từng chỗ và thu tiền riêng có thể là những dấu hiệu cần kiểm tra. Tuy nhiên, các dấu hiệu này phải được đối chiếu với hồ sơ vận chuyển và quy định pháp luật.

Cơ quan chức năng cũng cần làm rõ hợp đồng có được ký kết theo quy định hay không, thông tin hành khách có khớp với danh sách kèm theo hợp đồng và việc đón, trả khách có phù hợp với thỏa thuận hay không. Nếu xác định có vi phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ tính chất, mức độ và quy định áp dụng để xử lý; việc thu hồi giấy phép hoặc phù hiệu chỉ được thực hiện khi có đủ căn cứ pháp lý.

Trên thực tế, theo một cán bộ CSGT, việc phát hiện, xử lý xe hợp đồng có dấu hiệu hoạt động như xe tuyến cố định gặp không ít khó khăn, nhất là khi phương tiện chỉ dừng đón, trả khách trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng rời đi.

Để xác minh dấu hiệu vi phạm, lực lượng chức năng có thể kiểm tra phù hiệu, hồ sơ vận tải, hợp đồng và danh sách hành khách. Việc làm rõ phương tiện có bán vé lẻ, thu tiền riêng hoặc đón người không có tên trong danh sách hay không cũng là những nội dung cần xem xét.

Theo cán bộ này, xe hợp đồng phải vận chuyển hành khách theo hợp đồng đã ký, không được tùy tiện đón khách dọc đường như xe tuyến cố định. Trong khi đó, xe tuyến cố định đón, trả khách tại bến xe và các vị trí được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, bố trí theo quy định.

Tuy nhiên, việc kiểm tra tại hiện trường vẫn gặp trở ngại do phương tiện thường chỉ dừng trong thời gian ngắn, khiến lực lượng chức năng khó tiếp cận, xác minh và thu thập thông tin.

Theo cán bộ CSGT, để nâng cao hiệu quả xử lý, cần tổ chức các đợt kiểm tra chuyên đề, kết hợp kiểm tra phương tiện với xác minh hồ sơ vận chuyển và phương thức hoạt động thực tế. Qua đó, cơ quan chức năng có thể làm rõ việc chấp hành quy định của từng phương tiện, xác định trách nhiệm của doanh nghiệp và tài xế, đồng thời xử lý vi phạm theo đúng quy định pháp luật.