Trong những ngày của tháng 8 và tháng 9 vừa qua, gia đình anh Phan Hậu ở tỉnh Phú Thọ, cậy nhờ khắp nơi để tìm kiếm thông tin mộ liệt sĩ của cụ ngoại trong gia đình là liệt sĩ Nguyễn Văn Hộ (sinh năm 1951; quê quán Trần Hương, Vĩnh Tường, Vĩnh Phú; hy sinh ngày 10.11.1972; chức vụ Tiểu đội trưởng; đơn vị D1, Trung đoàn Bộ binh 205 Đông Nam bộ).
Di ảnh liệt sĩ Nguyễn Văn Hộ sau khi phục chế
ẢNH: PHAN HẬU
Có tên liệt sĩ trên bia nhưng không có mộ trong danh sách quản lý
Trao đổi với PV Thanh Niên, anh Phan Hậu cho biết từ năm 1974 gia đình nhận được giấy báo tử và bằng Tổ quốc ghi công liệt sĩ Nguyễn Văn Hộ. Tuy nhiên, từ đó cho đến nay gia đình vẫn không biết chính xác mộ hoặc hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Văn Hộ ở đâu?
Anh Phan Hậu kể: "Khoảng tháng 8 vừa qua, từ thông tin đăng trên mạng xã hội trong đó có một tấm hình chụp bia tưởng niệm ở Nghĩa trang liệt sĩ Bến Cát (Bình Dương trước đây) trong đó có tên liệt sĩ Nguyễn Văn Hộ đã làm sáng lên cho gia đình một tia hy vọng tìm được mộ liệt sĩ…".
Bia tưởng niệm 210 liệt sĩ Trung đoàn Bộ binh 205 ở Nghĩa trang liệt sĩ Bến Cát
ẢNH: ĐỖ TRƯỜNG
Từ thông tin gia đình anh Phan Hậu cung cấp, chúng tôi đã tìm đến Nghĩa trang liệt sĩ Bến Cát (nay thuộc phường Bến Cát, TP.HCM) để tìm hiểu, thì được biết tên liệt sĩ Nguyễn Văn Hộ đứng ở số 12 (trong tổng số 210 liệt sĩ có tên) trên bia tưởng niệm, và các thông tin về quê quán, đơn vị… hoàn toàn trùng khớp với thông tin mà gia đình đã cung cấp.
Tuy nhiên, qua tra cứu các dữ liệu quản trang và tại Phòng Văn hóa - Xã hội phường Bến Cát, không một ngôi mộ nào có tên liệt sĩ Nguyễn Văn Hộ và các liệt sĩ của Trung đoàn Bộ binh 205 Đông Nam bộ (gọi tắt là Trung đoàn 205) có tên trên bia tưởng niệm.
Lấy mẫu AND ở Nghĩa trang liệt sĩ Bến Cát
ẢNH: ĐỖ TRƯỜNG
Trao đổi với phóng viên Thanh Niên, bà Võ Thị Thảo, Chủ tịch UBND phường Bến Cát, cho biết có thể phần mộ các liệt sĩ của Trung đoàn 205 nằm trong số mộ liệt sĩ chưa biết tên đang được cơ quan chức năng lấy mẫu giám định ADN.
Nỗi day dứt của những đồng đội còn sống
Để tìm hiểu rõ về những thông tin liệt sĩ của Trung đoàn 205, chúng tôi tìm đến ông Nguyễn Minh Hoàng (81 tuổi) hiện là Phó ban thường trực Ban liên lạc cựu chiến binh Trung đoàn 205 (nguyên Chính trị viên Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 205; hiện sinh sống ở TP.HCM).
Ông Nguyễn Minh Hoàng, nguyên Chính trị viên Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 205 Đông Nam bộ
ẢNH: ĐỖ TRƯỜNG
Ông Nguyễn Minh Hoàng cho biết tiền thân của Trung đoàn 205 là Trung đoàn 1 được thành lập năm 1964, chiến đấu ở chiến trường Tây Nam bộ. Trong chiến dịch Nguyễn Huệ (diễn ra từ tháng 4.1972 - tháng 1.1973), Trung đoàn 205 (cùng với Trung đoàn 71 và Trung đoàn 24 thuộc Sư đoàn 5, Sư đoàn 7 và Sư đoàn 9) - là một trong những đơn vị chủ lực chiến đấu ở Đông Nam bộ với nhiệm vụ tiêu diệt hệ thống phòng thủ vòng ngoài của quân đội chế độ cũ ở phía bắc Sài Gòn, giải phóng các tỉnh Bình Long, Phước Long và Bắc Tây Ninh.
Ông Nguyễn Minh Hoàng cho biết trong chiến dịch Nguyễn Huệ, Trung đoàn 205 tham gia 3 đợt chiến đấu khốc liệt dọc tuyến quốc lộ 13 (từ biên giới Bù Đốp, Lộc Ninh đến cửa ngõ phía bắc Sài Gòn, Bình Dương cũ).
Bia tưởng niệm 234 liệt sĩ Trung đoàn 205 ở Nghĩa trang liệt sĩ Bình Long
ẢNH: ĐỖ TRƯỜNG
"Tôi nhớ nhất là đợt chiến đấu bao vây nội ô, tấn công thị xã An Lộc (thị xã Bình Long, Bình Phước cũ, nay là thành phố Đồng Nai - PV) từ tháng 5 - tháng 9.1972, đơn vị chúng tôi hy sinh 234 người, trong đó có 48 người bị bom B52 vùi lấp hoàn toàn, không thể nhận dạng và thu gom nguyên vẹn các thi thể ", ông Nguyễn Minh Hoàng kể lại.
Theo ông Nguyễn Minh Hoàng, trong các giai đoạn từ năm 1973 đến năm 1975, Trung đoàn 205 tiếp tục tham gia chiến đấu ở các chiến trường như Long An (cũ, nay là Tây Ninh), Tuy Đức (Đắk Nông cũ, nay là Lâm Đồng) và làm nghĩa vụ quốc tế ở Campuchia. Sau năm 1975, Trung đoàn 205 được chuyển làm nhiệm vụ biên phòng.
Khu mộ liệt sĩ vô danh ở Nghĩa trang liệt sĩ Bình Long
ẢNH: ĐỖ TRƯỜNG
"Trong suốt quá trình chiến đấu của Trung đoàn 205, hy sinh của đồng đội chúng tôi là rất lớn nhưng hiện nay chúng tôi chỉ nắm được danh sách 729 liệt sĩ, nhưng chưa có mộ hoặc hài cốt, đây cũng là nỗi day dứt của những người đồng đội may mắn còn sống sót như chúng tôi", ông Nguyễn Minh Hoàng cho biết thêm.
Lập bia tưởng niệm để thân nhân đến thăm viếng
Ông Nguyễn Minh Hoàng cho biết vào năm 2022, kỷ niệm 78 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và tròn 50 ngày hy sinh của các chiến sĩ Trung đoàn 205 trong chiến đấu ở khu vực quốc lộ 13, huyện Bến Cát, Bình Dương cũ (trong đó có liệt sĩ Nguyễn Văn Hộ, đã nêu ở trên), với sự hỗ trợ của địa phương, các cựu chiến binh Trung đoàn 205 đã quyên góp lập bia tưởng niệm trong khu vực mộ liệt sĩ chưa biết tên ở Nghĩa trang liệt sĩ Bến Cát, để thân nhân, đồng đội còn sống tiện đến thăm viếng.
Mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin ở Nghĩa trang liệt sĩ Đức Hòa (Tây Ninh)
ẢNH: ĐỖ TRƯỜNG
Ông Nguyễn Minh Hoàng cho biết các bia tưởng niệm ở các địa phương cũng được lập nên sau đó mặc dù trong khu vực các nghĩa trang này chưa có mộ ghi tên liệt sĩ của Trung đoàn 205.
"Tôi mong rằng trong chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính liệt sĩ đang được đẩy mạnh, thân nhân gia đình liệt sĩ của Trung đoàn 205 trên mọi miền Tổ quốc liên hệ với các cơ quan ở địa phương nơi mình sinh sống để lấy mẫu giám định AND là hy vọng cuối cùng để xác định tên các liệt sĩ đã hy sinh", ông Nguyễn Minh Hoàng nói.
Nhiều mộ ở Nghĩa trang liệt sĩ xã Tuy Đức (Lâm Đồng) có tên đơn vị Trung đoàn 205 Đông Nam bộ nhưng chưa có tên liệt sĩ
ẢNH: ĐỖ TRƯỜNG
Bia tưởng niệm 729 liệt sĩ Trung đoàn 205 ở 5 nghĩa trang
Vừa qua, ghi nhận của phóng viên Thanh Niên tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Hòa (xã Hậu Nghĩa, Tây Ninh), tại đây có bia tưởng niệm, ghi danh 38 liệt sĩ thuộc Trung đoàn 205, hy sinh trong các trận đánh bưng Bình Thủy và khu vực xã An Ninh (huyện Đức Hòa, Long An trước sáp nhập, nay là Tây Ninh).
Tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Tuy Đức (huyện Tuy Đức, Đắk Nông cũ, nay là Lâm Đồng), bia tưởng niệm 199 liệt sĩ Trung đoàn 205 được đặt trong khuôn viên bên trái từ ngoài cổng vào. Toàn bộ nghĩa trang này chỉ có khoảng 40 - 60 ngôi mộ, trong đó phần lớn là "mộ gió", chỉ có tên đơn vị Trung đoàn 205 nhưng chưa có tên liệt sĩ. Lãnh đạo UBND xã Tuy Đức cho biết hiện nay công tác tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ đang được triển khai trên địa bàn xã, do đó các mộ liệt sĩ chưa có tên.
Tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Long (huyện Hớn Quản, Bình Phước cũ, nay là phường Bình Long, thành phố Đồng Nai) bia tưởng niệm 234 liệt sĩ Trung đoàn 205 được đặt ở phía bên trong khu vực trên 1.044 mộ liệt sĩ vô danh.
Tại Bình Dương cũ, ngoài 210 liệt sĩ Trung đoàn 205 có tên trên bia tưởng niệm ở Nghĩa trang liệt sĩ Bến Cát còn có 48 liệt sĩ có tên trên bia tưởng niệm tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Dương ở phường Thuận Giao (TP.HCM).