Vì sao tăng người đến khám tại Bệnh viện Tâm thần TP.HCM, nhóm bệnh nào nhiều nhất?

Tuổi Trẻ đã trao đổi với BS.CKII Vũ Kim Hoàn - Phòng Kế hoạch tổng hợp, chuyên khoa tâm thần - nội khoa tổng quát, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM - về nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần ngày càng gia tăng, nhóm bệnh thường gặp, nguyên nhân khởi phát, dấu hiệu cảnh báo, cũng như thời điểm cần tìm kiếm sự hỗ trợ...

Mở rộng cơ sở mới sau sáp nhập, tăng người bệnh khám trái tuyến

* Theo thống kê của bệnh viện, mỗi tháng tiếp nhận khoảng 25.000 lượt khám ngoại trú và 750 bệnh nhân điều trị nội trú. Con số này so với thời gian trước thế nào? Bệnh viện làm gì khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần của 14 triệu dân ngày càng tăng, theo thông tin Sở Y tế TP.HCM?

- Hiện bệnh viện có 144 bác sĩ và 179 điều dưỡng (nhân sự điều dưỡng chưa tính cơ sở 5). Trước khối lượng công việc nhiều, đội ngũ y bác sĩ phải nỗ lực đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh. Bệnh viện cũng liên tục cử các bác sĩ trẻ đi đào tạo chuyên khoa I, chuyên khoa II nhằm bổ sung nguồn nhân lực chuyên môn.

Sau quá trình sáp nhập, chuyển giao quản lý, bệnh viện mở rộng hoạt động lên 5 cơ sở. Trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng số lượt khám ngoại trú đạt 211.751, trong khi đó 9 tháng đầu năm 2025 là 196.749 lượt khám (tăng gần 8%). Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

Thứ nhất là chính sách bảo hiểm y tế. Việc cho phép thanh toán 50% chi phí khám, chữa bệnh trái tuyến giúp người bệnh ở các tỉnh, thành phía Nam thuận lợi hơn khi đến khám tại bệnh viện. Vì vậy lượng bệnh nhân khám chữa bệnh trái tuyến tăng hơn 20%.

Thứ hai, việc sáp nhập, giải thể hoặc chuyển giao các cơ sở tâm thần ở địa phương lân cận, trong đó có Bình Dương, làm thay đổi nơi tiếp nhận, điều trị và thực hiện giám định y khoa cho người bệnh.

Ngoài ra, áp lực đời sống ngày càng gia tăng, từ khó khăn kinh tế, mất việc làm, cắt giảm nhân sự đến mâu thuẫn gia đình cũng góp phần làm gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng tăng và giảm thời gian chờ đợi vào giờ cao điểm, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM đã tăng cường số phòng khám và bác sĩ tham gia khám bệnh.

Đối với các trường hợp khẩn cấp, người bệnh được chuyển ngay đến phòng cấp cứu để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Bệnh viện đã triển khai đăng ký lịch khám trước qua tổng đài 19001267, với các nhánh phục vụ từng nhu cầu: line 1 tiếp nhận cấp cứu trầm cảm, tự sát; line 2 tư vấn tâm lý; line 3 đăng ký lịch khám cho người lớn; line 4 đăng ký khám cho trẻ em; line 5 tư vấn tâm thần.

Hiện nay UBND TP.HCM và Sở Y tế đã có chủ trương dời cơ sở 1 tại 766 Võ Văn Kiệt đến một địa điểm khác tại phường Phú Lâm. Vì vậy, kế hoạch tự động hóa quy trình lấy số thứ tự chưa thể triển khai ngay mà sẽ được nghiên cứu, hoàn thiện đồng bộ khi bệnh viện chuyển đến cơ sở mới.

Trong tương lai, các cơ sở của bệnh viện sẽ chuyển sang bệnh viện mới tại phường Tăng Nhơn Phú rộng rãi, thoáng đãng và quy mô hơn nhằm phục vụ khám chữa bệnh cho bệnh nhân ngày một tốt hơn.

* Những nhóm rối loạn tâm thần nào phổ biến nhất? Bệnh viện có ghi nhận xu hướng trẻ hóa bệnh nhân hay không, thưa bác sĩ?

- Qua thống kê tại bệnh viện, tâm thần phân liệt (F20) là nhóm bệnh chiếm tỉ lệ cao nhất trong các mặt bệnh điều trị.

Tiếp đó là rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm (F41.2), động kinh (G40.3), rối loạn lưỡng cực (F31), rối loạn stress sau sang chấn (PTSD), rối loạn hoang tưởng (F22) và chậm phát triển trí tuệ.

Đáng chú ý, trong thực tế khám bệnh, có trên 90% người bệnh đến khám có than phiền về mất ngủ. Tuy nhiên, mất ngủ không phải lúc nào cũng là một bệnh độc lập mà có thể là biểu hiện ban đầu của những rối loạn tâm thần khác, đặc biệt là trầm cảm và rối loạn lo âu.

Về độ tuổi người bệnh có trẻ hóa không, cần nhìn nhận các vấn đề sức khỏe tâm thần có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi, trong đó áp lực công việc, kinh tế và các mối quan hệ là những yếu tố đáng chú ý.

Nhóm lao động khoảng 40-50 tuổi cũng chịu nhiều áp lực khi phải đối diện nguy cơ mất việc, cắt giảm nhân sự trong khi vẫn còn trách nhiệm kinh tế với gia đình.

Điều gì có thể đẩy một người vào trầm cảm, rối loạn tâm thần?

* Qua thực tế khám và điều trị, những nguyên nhân, yếu tố nào thường khiến người bệnh khởi phát hay làm nặng thêm rối loạn tâm thần?

- Các rối loạn tâm thần có thể liên quan đến nhiều nhóm nguyên nhân, từ tổn thương thực thể, yếu tố di truyền, cơ địa sinh học đến tác động tâm lý, sự xung đột trong các mối quan hệ và môi trường sống.

Về nguyên nhân thực thể, một số bệnh lý hoặc tổn thương ảnh hưởng đến não bộ có thể gây ra các biểu hiện rối loạn tâm thần như: nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương (viêm não, viêm màng não…), nhiễm độc thần kinh do rượu, ma túy hoặc các chất kích thích, chấn thương sọ não, u não và các tổn thương não bộ.

Một số rối loạn nội tiết như suy giáp, cường giáp, hoặc các bệnh lý nội khoa, rối loạn chuyển hóa cũng có thể liên quan đến những biểu hiện bất thường về tâm thần.

• 

  Bệnh nhân rối loạn tâm thần gia tăngĐỌC NGAY

Đối với các bệnh lý như tâm thần phân liệt, trầm cảm hoặc rối loạn lưỡng cực, yếu tố di truyền và cơ địa sinh học có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Khi gặp biến cố tâm lý nghiêm trọng hoặc stress kéo dài, những yếu tố này có thể tương tác với môi trường, góp phần khởi phát hoặc làm bộc lộ, thúc đẩy vào các bệnh lý tâm thần. 

Có thể hình dung stress như một yếu tố kích hoạt đối với những người có sẵn yếu tố nguy cơ.

Trong thực tế khám chữa bệnh, nhóm yếu tố tâm lý - xã hội cũng gặp khá nhiều.

Đó có thể là mâu thuẫn vợ chồng, gia đình, quan hệ tình cảm; xung đột với đồng nghiệp, cấp trên, cấp dưới hoặc hàng xóm; khó khăn kinh tế, thất bại trong kinh doanh, phá sản; áp lực công việc, nguy cơ mất việc, cắt giảm nhân sự, tinh giản biên chế; hay phát hiện người bạn đời ngoại tình hoặc nhận chẩn đoán mắc bệnh hiểm nghèo.

* Có nhiều người bệnh chỉ đến bệnh viện khi tình trạng đã trở nặng. Với các trường hợp rối loạn lo âu, trầm cảm nặng, những biểu hiện nào cho thấy người bệnh cần nhập viện, theo dõi sát sao?

- Một trong những rào cản lớn nhất là tâm lý kỳ thị của xã hội đối với bệnh tâm thần. Người bệnh và gia đình thường e ngại khi phải đến bệnh viện chuyên khoa tâm thần vì sợ bị gắn nhãn, đánh giá hoặc phân biệt đối xử.

Do đó, dù đã xuất hiện triệu chứng, nhiều người vẫn trì hoãn việc thăm khám.

Đặc biệt ở người trẻ, khi gặp áp lực, nhiều người thường cho rằng đó chỉ là stress tạm thời và có thể tự vượt qua. Họ cố gắng chịu đựng, không tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn.

BS.CKII Vũ Kim Hoàn

Chỉ khi tình trạng chuyển biến từ nhẹ sang nặng, cơ thể kiệt sức, mất ngủ kéo dài, thu mình, giảm giao tiếp hoặc xuất hiện những biểu hiện bất thường về hành vi, gia đình mới đưa đi khám. Có trường hợp người bệnh chỉ được đưa đến bệnh viện khi đã xuất hiện ý định hoặc hành vi tự sát.

Cần thay đổi nhận thức, xây dựng xã hội xóa bỏ kỳ thị bệnh tâm thần

Dưới góc độ xã hội học, ThS Nguyễn Trần Phước (chuyên gia tâm lý, nhà nghiên cứu xã hội học) cho rằng sự kỳ thị đối với người có nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần không đơn thuần xuất phát từ sự thiếu hiểu biết của một vài cá nhân, mà hình thành thông qua các chuẩn mực, quan niệm và định kiến xã hội.

Sự kỳ thị không chỉ diễn ra từ bên ngoài, mà có thể dần hình thành trong chính nhận thức của người bệnh, khiến họ cảm thấy tự mặc cảm, che giấu tình trạng sức khỏe và e ngại tiếp cận các dịch vụ chuyên môn.

Điều này tạo ra một nghịch lý là nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần ngày càng tăng, nhưng rào cản xã hội lại khiến một bộ phận người dân không chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ.

Vì vậy, bên cạnh phát triển hệ thống dịch vụ chuyên môn, cần thúc đẩy giáo dục cộng đồng, thay đổi nhận thức và xây dựng môi trường xã hội không kỳ thị, trong đó sức khỏe tâm thần được nhìn nhận như một bộ phận không thể tách rời của sức khỏe con người.

Theo Bộ Y tế, tỉ lệ mắc 10 rối loạn tâm thần thường gặp là 14,9% dân số (nghĩa là có gần 15 triệu người), tuy nhiên đa số người dân cho rằng rối loạn tâm thần chỉ là tâm thần phân liệt.

Theo đó, tỉ lệ tâm thần phân liệt là 0,47% dân số, trong đó trầm cảm, lo âu chiếm tỉ lệ cao, tới 5-6% dân số. Còn lại là các rối loạn tâm thần khác như: rối loạn cảm xúc lưỡng cực, rối loạn tâm thần liên quan tới sử dụng rượu bia, ma túy và các chất gây nghiện khác…

Mỗi tháng, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM tiếp nhận khoảng 25.000 lượt khám ngoại trú và 750 bệnh nhân điều trị nội trú. Trong số này có nhiều người từng khỏe mạnh, làm chủ cuộc sống, nay phải sống trong cảnh nhớ nhớ quên quên, mất khả năng tự chăm sóc bản thân...