Việc lấy ý kiến trẻ từ 7 tuổi về dự luật hiến, ghép mô tạng: Cần rút kinh nghiệm

Chiều 27-10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Cần rút kinh nghiệm, tránh hình thức

Về vấn đề lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) gây tranh cãi thời gian qua, ông Nguyễn Huy Quang, nguyên vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho rằng việc lấy ý kiến cần được thực hiện đúng đối tượng, đúng nội dung và có phương pháp phù hợp với từng độ tuổi, tránh hình thức.

Theo ông Quang, vấn đề này xuất phát từ công văn đề nghị phối hợp với Hội đồng Đội Trung ương các địa phương nhằm tổ chức lấy ý kiến trẻ em về dự thảo luật.

"Chủ trương lấy ý kiến trẻ em phù hợp với tinh thần của Luật Trẻ em và các quy định liên quan. Tuy nhiên, khi triển khai, cần xác định rõ lấy ý kiến của nhóm trẻ em nào, về nội dung gì và bằng phương pháp nào.

Trẻ em chưa thể hiểu hết để có thể đưa ra ý kiến. Vì vậy, phải xác định rõ đối tượng lấy ý kiến, nội dung lấy ý kiến và phương pháp thực hiện", ông Quang nêu vấn đề.

Ông cho rằng việc yêu cầu lấy ý kiến trực tiếp của 100% trẻ em, như cách triển khai tại một số địa phương, có thể dẫn đến tình trạng chạy theo số lượng, làm cho hoạt động lấy ý kiến trở nên hình thức.

"Qua đó, cần rút kinh nghiệm trong quá trình tham vấn trẻ em đối với các dự án luật liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của trẻ em", ông Quang thẳng thắn chia sẻ.

Tại cuộc họp, ông Đặng Hoa Nam, Phó chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cũng cho hay quyền được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng của trẻ em đã được quy định trong Hiến pháp năm 2013, Luật Trẻ em năm 2016 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Tuy nhiên, cần phân biệt hai vấn đề. Thứ nhất, việc lấy ý kiến trẻ em trong quá trình xây dựng pháp luật, chính sách, chương trình, đề án có liên quan là trách nhiệm của cơ quan xây dựng văn bản.

Cần xác định độ tuổi phù hợp, cách thức lấy ý kiến và cung cấp thông tin để trẻ hiểu rõ vấn đề, từ đó bày tỏ nguyện vọng một cách trung thực, độc lập.

Thứ hai, đối với việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người ở trẻ em, lấy ý kiến của trẻ là điều kiện cần nhưng chưa đủ.

Để bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ, cần có thêm các cơ chế bảo vệ chặt chẽ, trong đó có sự tham gia của hội đồng chuyên môn độc lập, đồng thời xem xét ý kiến của cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định.

Bên cạnh đó, ông Nam cho rằng một số trường hợp lấy ý kiến trẻ cần có sự tham gia của chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc nhân viên công tác xã hội có kinh nghiệm làm việc với trẻ. Những người này có thể đánh giá liệu ý kiến của trẻ có thực sự tự nguyện, khách quan, không bị ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ hay lợi dụng hay không.

Cần cung cấp thông tin minh bạch, chính xác

Bên cạnh đó, ông Quang cũng cho rằng với dự thảo luật, ban soạn thảo cần giải thích rõ về mặt chuyên môn và pháp lý, tránh đánh đồng các khái niệm khác nhau, gây dư luận không đúng.

Đồng thời, cần làm rõ khía cạnh nhân văn của quy định liên quan đến việc hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết. Nếu pháp luật chỉ giới hạn người hiến ở nhóm từ đủ 18 tuổi, có thể phát sinh những tình huống đáng tiếc đối với trẻ em mắc bệnh cần ghép mô hoặc bộ phận cơ thể nhưng không tìm được nguồn hiến phù hợp.

Theo ông, trong những trường hợp này, việc nghiên cứu cơ chế hiến mô, bộ phận cơ thể từ người chết não, chết tuần hoàn, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật và chuyên môn, có thể mở ra thêm cơ hội điều trị cho người bệnh.

"Chúng ta cần nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía, từ quy định pháp luật đến thực tiễn điều trị. Nếu có thể xây dựng được quy định phù hợp, đây sẽ là vấn đề mang ý nghĩa nhân văn, không chỉ đối với người bệnh mà còn với hạnh phúc của các gia đình", ông Quang nhấn mạnh.

Theo ông Nam, nếu mở rộng đối tượng hiến mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi thì phải đi kèm những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, nhằm bảo đảm an toàn và lợi ích tốt nhất cho trẻ.

Đồng thời, cần có cơ chế thực thi, kiểm tra, giám sát, thanh tra và xử lý vi phạm hiệu quả để bảo đảm các quy định được thực hiện nghiêm túc trên thực tế.

Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam nhấn mạnh việc hiến tạng ở trẻ em cần được xem xét thận trọng, với các cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt.