Việc phát trực tiếp vụ xử bắn có hợp pháp tại Mỹ hay không?

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Hôm 8.10, Lầu Năm Góc thông báo sẽ phát trực tiếp vụ xử bắn tử tù đã sát hại 13 người tại căn cứ quân sự Fort Hood (bang Texas) năm 2009, gợi ra câu hỏi về tính hợp pháp của một hành động như vậy.

Xử bắn tử tù có hợp pháp tại Mỹ hay không?

Về vụ xử bắn tử tù tại Mỹ, theo Reuters, câu trả lời là có. Tối cao Pháp viện Mỹ trong phán quyết 1879 khẳng định hình thức hành quyết bằng cách xử bắn không bị cấm theo Hiến pháp.

Các thẩm phán của Tòa Tối cao Mỹ cũng mở đường cho bang South Carolina tiến hành vụ xử bắn đầu tiên sau nhiều thập niên.

Hiện có 5 tiểu bang tại Mỹ cho phép xử bắn, lần lượt là Idaho, Mississippi, Oklahoma, South Carolina, và Utah. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi đầu năm bật đèn xanh cho phép xử bắn trong hệ thống nhà tù liên bang.

Quân đội Mỹ trước đây cũng thường xuyên xử bắn binh sĩ phạm tội đào ngũ hoặc những tội danh khác. Trong giai đoạn Nội chiến Mỹ năm 1861-1865, hàng trăm binh sĩ Mỹ bị tuyên án tử hình.

Theo luật, Tổng thống Mỹ là người duy nhất có thẩm quyền phê chuẩn án tử hình đối với quân nhân thuộc lực lượng vũ trang Mỹ.

Hôm 5.10, ông Trump đã thông qua kế hoạch xử bắn tử tù Nidal Hasan, cựu bác sĩ tâm thần của Lục quân Mỹ và là thủ phạm vụ xả súng tại căn cứ Fort Hood (bang Texas) hồi năm 2009.

Kế hoạch truyền hình trực tiếp vụ xử bắn của Lầu Năm Góc hứng chỉ trích

Có thể phát trực tiếp quá trình xử tử hay không?

Trong lịch sử lập quốc tại Mỹ, các vụ hành quyết từng là sự kiện thu hút đông đảo công chúng. Tuy nhiên, trong thế kỷ qua, việc thi hành án tử hình thường được tiến hành tại các trại giam và không được công khai.

Năm 1936, một tử tù can tội hiếp dâm đã bị treo cổ trước hàng ngàn người tại Owensboro (bang Kentucky), và một năm sau hàng trăm người cũng đến xem một vụ treo cổ công khai tại bang Missouri.

Luật liên bang Mỹ có điều khoản cấm ghi hình hoặc phát sóng các vụ hành quyết trong hệ thống nhà tù liên bang. Thế nhưng, quân đội lại không có quy định này khi tổ chức những vụ hành quyết trong khuôn khổ các lực lượng vũ trang.

Năm 2013, một tòa án quân sự đã kết tội giết người có chủ đích đối với bị cáo Hasan.

Bên cạnh đó, luật pháp các tiểu bang Mỹ cũng quy định rõ những người có thể chứng kiến các vụ hành quyết, bao gồm quan chức được ủy quyền, người thân của phạm nhân, luật sư và một số ít đại diện truyền thông.

Và nhiều năm qua, các tòa án Mỹ cũng bác bỏ những vụ kiện đến từ giới báo chí nhằm mở rộng quyền tiếp cận công khai các vụ hành quyết.

Luật quốc tế nói gì?

Liên Hiệp Quốc đã lên án kế hoạch phát trực tiếp vụ xử bắn tử tù Hasan, gọi đây là hình thức trừng phạt tàn bạo và vô nhân đạo, vi phạm một điều khoản quốc tế về nhân quyền được thông qua năm 1984 với tên gọi Công ước chống tra tấn.

Thế nhưng, như những khuôn khổ pháp lý quốc tế khác, không thể viện dẫn công ước trên để buộc các tòa án Mỹ thực thi trong phạm vi nội địa.

Kế hoạch của Lầu Năm Góc về việc phát trực tiếp vụ xử bắn tử tù Nidal Hasan đang làm dấy lên nhiều tranh luận pháp lý gay gắt tại Mỹ. Cựu bác sĩ tâm thần của Lục quân Mỹ bị kết án tử hình sau vụ xả súng sát hại 13 người tại căn cứ Fort Hood vào năm 2009. Quyết định phê chuẩn thi hành án đối với quân nhân này do cựu Tổng thống Donald Trump thông qua theo đúng thẩm quyền được luật pháp quy định. Về phương thức thi hành, xử bắn là hình thức hợp hiến từ phán quyết năm 1879 của Tòa án Tối cao Mỹ và hiện được năm tiểu bang gồm Idaho, Mississippi, Oklahoma, South Carolina cùng Utah cho phép áp dụng. Tuy nhiên, tính hợp pháp của việc phát sóng trực tiếp lại tồn tại khoảng trống pháp lý đáng chú ý giữa hai hệ thống tư pháp. Trong khi luật liên bang nghiêm cấm việc ghi hình hoặc phát sóng các vụ hành quyết tại nhà tù dân sự, quy định của quân đội lại không đề cập đến lệnh cấm tương tự đối với lực lượng vũ trang. Trước kế hoạch này, Liên Hiệp Quốc đã lên tiếng phản đối và cho rằng việc phát sóng vi phạm Công ước chống tra tấn năm 1984. Dẫu vậy, các hiệp ước quốc tế không có hiệu lực ràng buộc bắt buộc các tòa án nội địa Mỹ phải tuân thủ. Giới tư pháp Mỹ suốt nhiều năm qua cũng luôn duy trì quan điểm giới hạn nghiêm ngặt người chứng kiến, đồng thời bác bỏ mọi nỗ lực mở rộng quyền tiếp cận công khai từ các cơ quan truyền thông.