Ngày 28/9, Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh (EEMC) khởi công dự án nghiên cứu, thiết kế và chế tạo cuộn kháng bù ngang điện áp 500 kV. Đây là dự án khoa học công nghệ cấp quốc gia, nhằm từng bước làm chủ một thiết bị quan trọng trên lưới truyền tải siêu cao áp mà Việt Nam chưa tự sản xuất được.
Theo EEMC, toàn bộ cuộn kháng bù ngang 500 kV đang sử dụng trên lưới điện trong nước hiện phải nhập khẩu hoàn toàn. Việc phụ thuộc nguồn cung nước ngoài có thể làm tăng rủi ro về tiến độ đầu tư, khai thác, vận hành thiết bị và mức độ chủ động về an ninh năng lượng.
Dự án có tổng kinh phí 82,49 tỷ đồng, trong đó ngân sách Nhà nước hỗ trợ 22,25 tỷ đồng, do EEMC chủ trì, phối hợp với Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội nghiên cứu.
Theo Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, mục tiêu của dự án không dừng ở việc chế tạo một sản phẩm. Doanh nghiệp và nhóm nghiên cứu phải hướng tới tự chủ các công nghệ lõi, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng thiết yếu như năng lượng, nhằm đảm bảo an ninh quốc gia và tự chủ của nền kinh tế. Sản phẩm phải đảm bảo độ tin cậy khi vận hành và khả năng cạnh tranh thương mại.
Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại sự kiện, ngày 28/9. Ảnh: Trần Trung
Cùng quan điểm, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhìn nhận mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10-15% trở lên trong cả giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu mở rộng nhanh nguồn, lưới điện. Theo ông, hệ thống điện an toàn, xanh, ổn định, có khả năng mở rộng là yếu tố quyết định sức cạnh tranh của môi trường đầu tư, đặc biệt là trong lĩnh vực chuyển đổi số, công nghiệp chip bán dẫn, công nghiệp mới.
"Khi nhu cầu điện tăng, cơ cấu nguồn thay đổi và các dòng công suất trên lưới truyền tải ngày càng phức tạp, yêu cầu về độ tin cậy của thiết bị và năng lực vận hành hệ thống càng cao", ông nói, kỳ vọng Việt Nam sớm có sản phẩm "Make in Vietnam" phục vụ ngành điện, thay thế một phần thiết bị hiện phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu.
Cuộn kháng bù ngang là thiết bị giúp giữ điện áp trên đường dây ở mức an toàn. Với các đường dây siêu cao áp dài, đặc biệt khi lượng điện truyền tải thấp, có thể tạo ra công suất dư và khiến điện áp tăng. Cuộn kháng hấp thụ phần công suất này, qua đó hạn chế tăng điện áp, ổn định hệ thống và giảm tổn thất điện năng.
Nhu cầu với loại thiết bị này được dự báo tăng khi lưới truyền tải 500 kV tiếp tục mở rộng. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2021-2030, Việt Nam dự kiến xây mới khoảng 12.944 km đường dây và 102.900 MVA trạm biến áp 500 kV.
EEMC trước đó đã từng bước nội địa hóa các thiết bị điện có cấp điện áp cao. Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, doanh nghiệp bắt đầu với nhiệm vụ nghiên cứu máy biến áp 110 kV năm 1993, tiếp đến 220 kV năm 2003 và máy biến áp 500 kV năm 2010.
Tháng 12/2025, máy biến áp 500 kV công suất 900 MVA do EEMC chế tạo được nghiệm thu cấp Nhà nước và đóng điện trên lưới điện quốc gia. Công suất thiết bị này gần gấp đôi loại máy biến áp 500 kV doanh nghiệp thực hiện năm 2010.
Dự án cuộn kháng 500 kV vì thế được xem là bước tiếp theo trong quá trình làm chủ thiết bị siêu cao áp. Khi hoàn thành, EEMC kỳ vọng sản phẩm trong nước có thể giảm chi phí nhập khẩu và tổng mức đầu tư các dự án, giúp ngành điện chủ động hơn về nguồn thiết bị thay thế.
Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ áp dụng cơ chế quản lý theo sản phẩm đầu ra, bảo vệ tài sản trí tuệ và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu. Việc này nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp, các nhà khoa học tham gia phát triển công nghệ chiến lược.
Ngoài dự án cuộn kháng, EEMC cho biết đến 2030 sẽ tiếp tục nghiên cứu, hợp tác quốc tế để sản xuất một số thiết bị điện Việt Nam hiện chưa chế tạo được. Doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu trên 5.000 tỷ đồng trong giai đoạn tới, trong đó xuất khẩu chiếm 10-20%, hướng tới các thị trường như Australia, Philippines, Lào, Trung Đông và Mỹ.
Phương Dung