Vừa đứng dậy choáng váng, mắt tối sầm: Cơ thể đang báo hiệu điều gì?

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Đôi khi, chỉ vừa đứng dậy khỏi giường hoặc ghế, bạn đã cảm thấy choáng váng, mắt tối sầm, đầu óc quay cuồng. Cảm giác này thường chỉ kéo dài vài giây rồi tự hết nên dễ bị bỏ qua.

Tuy nhiên, nếu tình trạng trên thường xuyên tái diễn, bạn cần chú ý. Thiếu nước, thiếu máu hoặc rối loạn điều hòa huyết áp đều có thể là nguyên nhân, theo Hindustan Times.

Vì sao đứng dậy đột ngột gây chóng mặt?

Bà Divya Gopal, Phó giám đốc Khoa Nội tổng quát, Bệnh viện Sir HN Reliance Foundation (Ấn Độ), cho biết cảm giác choáng váng hoặc muốn ngất khi đứng lên khá phổ biến, nhưng không phải lúc nào cũng do huyết áp thấp.

Khi chuyển từ tư thế nằm hoặc ngồi sang đứng, trọng lực khiến máu tạm thời dồn xuống chân. Bình thường, cơ thể sẽ nhanh chóng co mạch máu và tăng nhịp tim để duy trì huyết áp, bảo đảm máu tiếp tục lưu thông lên não.

Nếu cơ chế điều chỉnh này phản ứng chậm, huyết áp có thể giảm thoáng qua, khiến lượng máu lên não tạm thời không đủ. Người bệnh có thể cảm thấy chóng mặt, hoa mắt, tối sầm mắt hoặc muốn ngất. Tình trạng này thường được gọi là hạ huyết áp tư thế.

Theo bà Gopal, những cơn choáng thoáng qua khi đứng dậy đôi khi không đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu xuất hiện thường xuyên, đây có thể là dấu hiệu cần được kiểm tra.

Thiếu nước, thiếu máu cũng có thể là nguyên nhân

Thiếu nước là một trong những nguyên nhân thường gặp, nhất là khi trời nóng, đổ nhiều mồ hôi, sốt, nôn ói hoặc tiêu chảy. Khi lượng dịch trong cơ thể giảm, thể tích máu lưu thông cũng giảm, khiến cơ thể khó duy trì huyết áp ổn định khi đứng lên.

Thiếu máu cũng có thể gây chóng mặt, mệt mỏi và choáng váng. Khi nồng độ hemoglobin thấp, khả năng vận chuyển oxy của máu suy giảm. Một số trường hợp thiếu máu liên quan đến thiếu vitamin B12 hoặc axit folic. Riêng thiếu vitamin B12 còn có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây tê bì và rối loạn thăng bằng.

Khi nào chóng mặt cần được chú ý?

Bạn nên đi khám nếu tình trạng chóng mặt thường xuyên tái diễn, kéo dài, gây mất thăng bằng, té ngã hoặc suýt ngất.

Cũng cần phân biệt cảm giác choáng váng khi đứng lên với chóng mặt kiểu mọi vật xung quanh xoay tròn. Hai biểu hiện này có thể xuất phát từ những nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn rối loạn huyết áp tư thế hoặc bệnh lý tiền đình.

Đặc biệt, cần gọi cấp cứu nếu chóng mặt xuất hiện đột ngột kèm đau ngực, khó thở, ngất xỉu, tim đập bất thường, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, đau đầu dữ dội hay đi đứng không vững. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng, trong đó có đột quỵ.

Làm gì để hạn chế chóng mặt khi đứng dậy?

Để giảm nguy cơ choáng váng, bà Gopal khuyên mọi người nên thay đổi tư thế từ từ: Sau khi nằm, hãy ngồi dậy một lúc rồi mới đứng lên. Đồng thời, cần uống đủ nước, trừ khi được bác sĩ chỉ định hạn chế dịch; duy trì giờ ăn đều đặn và tránh uống quá nhiều rượu bia.

Khi thời tiết nóng hoặc cơ thể đổ nhiều mồ hôi, cần chú ý bù nước và điện giải phù hợp. Nếu nghi ngờ thuốc đang sử dụng gây chóng mặt, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh khi cần, không tự ý ngừng thuốc.

Những cơn chóng mặt thoáng qua đôi khi chỉ liên quan đến phản ứng điều chỉnh huyết áp khi thay đổi tư thế. Tuy nhiên, nếu tình trạng lặp lại hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường, người bệnh không nên chủ quan mà cần tìm nguyên nhân.

Hiện tượng choáng váng, tối sầm mắt ngay sau khi đứng dậy thường bắt nguồn từ cơ chế hạ huyết áp tư thế khi trọng lực dồn máu xuống chi dưới. Theo bà Divya Gopal, Phó giám đốc Khoa Nội tổng quát thuộc Bệnh viện Sir HN Reliance Foundation tại Ấn Độ, cơ thể người bình thường sẽ lập tức co mạch và tăng nhịp tim để duy trì lưu lượng máu tưới lên não bộ. Nếu phản ứng sinh lý này diễn ra chậm trễ, lượng máu lên não tạm thời bị suy giảm, dẫn đến cảm giác hoa mắt hoặc suýt ngất chỉ trong vài giây. Bên cạnh sự suy giảm phản xạ vận mạch, thiếu nước và thiếu máu là hai yếu tố bệnh lý phổ biến thúc đẩy tình trạng này. Hiện tượng mất nước do nhiệt độ môi trường, sốt cao hay rối loạn tiêu hóa sẽ trực tiếp làm sụt giảm thể tích tuần hoàn trong lòng mạch. Song song đó, tình trạng thiếu hụt hemoglobin, vitamin B12 hoặc axit folic khiến khả năng vận chuyển oxy suy giảm nghiêm trọng, thậm chí gây tê bì thần kinh và rối loạn khả năng giữ thăng bằng. Người bệnh cần phân biệt rõ giữa cảm giác choáng váng do hạ áp tư thế với ảo giác đồ vật xung quanh xoay tròn vốn liên quan đến bệnh lý tiền đình. Chuyên gia y tế khuyến cáo người dân phải đến cơ sở cấp cứu ngay nếu cơn chóng mặt đi kèm triệu chứng đau ngực, khó thở, rối loạn ngôn ngữ hoặc yếu liệt một bên cơ thể. Đối với các ca nhẹ, việc thay đổi tư thế chậm rãi từ nằm sang ngồi trước khi đứng thẳng, kết hợp bù đủ nước và kiểm tra lại danh mục thuốc đang sử dụng, sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ té ngã.