Tại báo cáo "Triển vọng thị trường hàng hóa" công bố ngày 28/10, Ngân hàng Thế giới (World Bank) dự báo giá lương thực tăng 18% trong giai đoạn 2026-2027 theo kịch bản cơ sở, do vận chuyển ngũ cốc gián đoạn cùng hiện tượng El Nino cực mạnh đe dọa mùa vụ.
Kịch bản này dựa vào giả định rằng xung đột quân sự các nước không leo thang nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nguồn cung hàng hóa toàn cầu. Theo đó, giá dầu Brent dự kiến đạt trung bình 91 USD một thùng năm nay và hạ về 79 USD vào 2027.
Tuy nhiên, World Bank cảnh báo nguy cơ khủng hoảng lương thực, tương tự tình hình giai đoạn đầu thập niên 2010. Nguy cơ này sẽ xảy ra nếu tình trạng giá năng lượng cao hơn dự kiến, cộng hưởng hiện tượng siêu El Nino và các cuộc tấn công vào tàu hàng ngũ cốc của Ukraine trên biển Đen.
Với kịch bản rủi ro nói trên, dầu Brent có thể đạt trung bình 105 USD một thùng vào năm 2027, đồng thời giá lương thực cao hơn 12% so với dự báo cơ sở, vượt dữ liệu từng ghi nhận năm 2022. Thực tế, giá dầu Brent giao ngay đã ở mức 114 USD một thùng vào ngày 29/10.
Thu hoạch tỏi tại trang trại bên bờ sông Kok ở Tha Ton, Thái Lan, ngày 21/2. Ảnh: AP
Lương thực chịu ảnh hưởng kép từ giá năng lượng, phân bón cùng hiện tượng thời tiết cực đoan. Trong đó, chi phí năng lượng duy trì ở mức cao kéo theo giá nhiên liệu, vận chuyển và phân bón tăng vọt. Bên cạnh đó, giá năng lượng cao còn gia tăng lợi nhuận cho thị trường nhiên liệu sinh học (biofuels), dẫn đến tình trạng các nông sản như ngô, đường và dầu ăn được chuyển hướng sang phục vụ sản xuất nhiên liệu thay vì lương thực.
Hãng xếp hạng tín nhiệm S&P Global cũng cảnh báo nguy cơ khủng hoảng lương thực toàn cầu gia tăng. Điều này đặt ra trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông tác động trực tiếp lên ba kênh, gồm chuỗi cung ứng phân bón, dầu diesel (nông nghiệp, vận tải) và nhiên liệu sinh học.
Chi phí đầu vào tăng cao buộc nông dân thắt chặt chi phí hoặc giảm diện tích trồng trọt. Chẳng hạn, nông dân châu Âu trồng ngô thấp kỷ lục, tốc độ tăng trưởng diện tích trồng đậu nành tại Brazil thấp nhất trong hai thập kỷ, còn lúa mì (Australia) giảm 13% so với năm trước.
S&P Global cảnh báo giá nhiên liệu cao dẫn đến các cuộc biểu tình và tuần hành ở nhiều quốc gia, trong khi mất mùa và khủng hoảng lương thực gây áp lực lên làn sóng di cư. Các chuyên gia lưu ý giá lương thực tăng mạnh vào năm 2010-2011 là yếu tố chính gây ra biến động chính trị trên khắp Trung Đông, còn được gọi là biến động "Mùa xuân Arab".
Trước xung đột Trung Đông, các nước đang điều chỉnh cách thức sản xuất và tiêu thụ năng lượng. World Bank dự báo nguồn cung dầu toàn cầu giảm 5,2% vào năm nay. Nếu không tính giai đoạn suy thoái năm 2020, đây là mức giảm cung dầu lớn nhất trong hơn bốn thập kỷ qua.
Dù quá trình điện hóa làm giảm nhu cầu tiêu thụ dầu, lượng cung vẫn thấp hơn cầu, buộc các nước tiếp tục rút dầu từ kho dự trữ, khiến thị trường trở dễ tổn thương trước các cú sốc mới.
Bảo Bảo