Những đổi thay từ cơ sở
Tại xã Tuy Phước Bắc, diện mạo nông thôn hôm nay được hình thành từ quá trình xây dựng nông thôn mới (NTM) của ba địa phương Phước Hưng, Phước Quang và Phước Hiệp trước khi hợp nhất. Kế thừa nền tảng những xã từng đạt chuẩn NTM nâng cao, kiểu mẫu, địa phương tiếp tục đầu tư hạ tầng, thúc đẩy liên kết sản xuất, phát triển kinh tế xanh và chuyển đổi số.
Theo Chủ tịch UBND xã Tuy Phước Bắc Nguyễn Hùng Tân, việc hợp nhất các địa phương tạo điều kiện phát huy thế mạnh về hạ tầng và sản xuất. Tuy nhiên, yêu cầu mới đòi hỏi xã tiếp tục rà soát, nâng chất các tiêu chí trên toàn địa bàn, bảo đảm sự phát triển đồng đều giữa các khu dân cư.
Ở xã Phú Túc, những tuyến đường bê tông được mở rộng, trường học và nhà văn hóa từng bước hoàn thiện đã góp phần thay đổi diện mạo nông thôn. Đến cuối năm 2025, xã có 13/17 trường đạt chuẩn quốc gia, duy trì hoạt động 30 nhà văn hóa thôn, buôn. Thu nhập bình quân đạt 47,9 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 4,42%.
Dù vậy, Phú Túc mới cơ bản đạt 12/19 tiêu chí theo bộ tiêu chí giai đoạn trước. Địa phương tiếp tục phát triển vùng sản xuất tập trung, cải thiện hạ tầng, nâng cao thu nhập và giảm nghèo, phấn đấu đạt chuẩn NTM vào năm 2029.
Tại Ia Dom, sau hơn một thập kỷ kể từ khi đạt chuẩn NTM năm 2015, một số công trình giao thông, nhà văn hóa và hạ tầng công cộng đã xuống cấp. Kết quả rà soát tháng 3/2026 cho thấy xã còn hạn chế về giảm nghèo, môi trường và an toàn thực phẩm.
Để khắc phục, địa phương tập trung hỗ trợ sinh kế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tập huấn kỹ thuật và đào tạo nghề. Trong năm trước thời điểm báo cáo, xã đã hỗ trợ xây dựng 42 căn nhà cho hộ khó khăn, với kinh phí hơn 2,1 tỷ đồng.
Những câu chuyện từ cơ sở cho thấy xây dựng NTM không dừng ở việc được công nhận đạt chuẩn. Duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí đòi hỏi nguồn lực thường xuyên, nhất là tại những địa bàn rộng, dân cư phân tán và điều kiện phát triển chưa đồng đều.
Nâng cao chất lượng, phát triển kinh tế nông thôn
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Gia Lai bước vào giai đoạn xây dựng NTM trên không gian phát triển mới. Các xã phải đánh giá lại hiện trạng, xác định những tiêu chí còn yếu để ưu tiên đầu tư.
Theo báo cáo kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026 của Sở Tài chính, toàn tỉnh có 111 xã, phường thuộc diện thực hiện chương trình, trong đó 90 địa phương đã xây dựng kế hoạch. Giai đoạn 2026-2030, Gia Lai phấn đấu có 77 xã đạt chuẩn NTM và 9 xã đạt chuẩn NTM hiện đại.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập và tạo sinh kế ổn định. Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục thúc đẩy sản xuất, chế biến và quảng bá đặc sản địa phương. Đến giữa năm 2026, toàn tỉnh có 852 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, gồm 756 sản phẩm 3 sao, 85 sản phẩm 4 sao và 11 sản phẩm 5 sao, với 443 chủ thể tham gia.
Để nâng cao giá trị kinh tế, các địa phương tiếp tục hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mở rộng thị trường và tham gia các kênh phân phối hiện đại.
Hướng tới nông thôn hiện đại, thông minh
Bước chuyển quan trọng được thể hiện qua Quyết định số 121/2026/QĐ-UBND ngày 30/7/2026 của UBND tỉnh Gia Lai, ban hành Bộ tiêu chí xã NTM và xã NTM hiện đại giai đoạn 2026-2030, có hiệu lực từ ngày 10/8/2026.
Theo đó, xã NTM phải đáp ứng 10 tiêu chí với 47 nội dung. Để đạt chuẩn NTM hiện đại, địa phương còn phải đáp ứng các yêu cầu cao hơn về thu nhập, hạ tầng số, nông nghiệp thông minh, an sinh xã hội, môi trường và quản trị.
Đáng chú ý, bộ tiêu chí NTM hiện đại yêu cầu 100% thôn, làng, khu phố có hạ tầng băng rộng tốc độ cao; 100% hộ gia đình được phủ hạ tầng Internet cáp quang; ít nhất 95% hồ sơ thủ tục hành chính được thực hiện trực tuyến toàn trình và 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa.
Ở cấp tỉnh, hoạt động chuyển đổi số trong xây dựng NTM đang được triển khai thông qua cập nhật dữ liệu lên hệ thống thông tin NTM và xây dựng sổ tay điện tử hướng dẫn thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia.
Để các mục tiêu đi vào cuộc sống, địa phương cần gắn chuyển đổi số với nhu cầu thiết thực của người dân như tiêu thụ nông sản thuận lợi hơn, tiếp cận dịch vụ công dễ dàng hơn và giảm chi phí sản xuất. Đồng thời, tiếp tục quan tâm đến nước sạch, xử lý rác thải, chất lượng giáo dục, y tế và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu mới đối với chương trình xây dựng NTM ở Gia Lai. Thành quả không chỉ được đo bằng số xã đạt chuẩn, mà quan trọng hơn là thu nhập, chất lượng sống, môi trường và khả năng tiếp cận các tiện ích hiện đại của người dân.
Từ nền tảng đã tạo dựng, Gia Lai hướng đến những miền quê không chỉ khang trang, xanh, sạch mà còn có kinh tế phát triển, cộng đồng gắn kết và khả năng thích ứng với xu hướng chuyển đổi số, phát triển bền vững.
Gia Bình