Diễn biến được Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an làm rõ trong kết luận điều tra bổ sung vụ án xảy ra tại Công ty TNHH MTV Vật liệu xây dựng và Xây lắp thương mại BMC, Ngân hàng SCB và các đơn vị liên quan, vừa chuyển VKSND Tối cao đề nghị truy tố.
Ông Nguyễn Văn Ngọc, 79 tuổi, cựu Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc BMC, cùng các đồng phạm bị đề nghị truy tố về tội Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng.
Riêng ông Ngọc và Phạm Lê Hùng, 58 tuổi, cựu Phó giám đốc kiêm Kế toán trưởng BMC, còn bị đề nghị truy tố về các tội Tham ô tài sản và Đưa hối lộ.
Rút hơn 600 tỷ đồng, 20 dự án vẫn dở dang
BMC có vốn điều lệ khoảng 38 tỷ đồng, do Bộ Công Thương làm chủ sở hữu. Theo kết luận điều tra, giai đoạn 2000-2010, ông Ngọc chỉ đạo rút hơn 600 tỷ đồng từ quỹ BMC (gần 16 lần vốn điều lệ), gồm tiền vay ngân hàng và doanh thu kinh doanh, để góp vốn vào các doanh nghiệp do cá nhân đứng tên. Các khoản tiền này không được kê khai trong sổ sách kế toán.
Cũng trong giai đoạn này, BMC đổ tiền vào 20 dự án bất động sản ở nhiều tỉnh, thành. Tuy nhiên, các công trình đều trong tình trạng xây dựng dở dang, chưa quyết toán.
Tổng số tiền công ty đã ứng trước cho các đội thi công lên tới gần 2.200 tỷ đồng, tương đương gần 58 lần vốn điều lệ. Nguồn tiền chủ yếu từ vay ngân hàng và huy động của các tổ chức, cá nhân.
Tiền đã ứng ra nhưng các dự án chưa hoàn thành, trong khi hơn 600 tỷ đồng rút khỏi quỹ không được hoàn lại. Theo cơ quan điều tra, việc đầu tư dàn trải và quản lý dòng tiền như trên khiến BMC mất cân đối tài chính, không còn khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán. Đến tháng 4/2010, doanh nghiệp đã gánh khoản nợ gốc 849 tỷ đồng tại 5 ngân hàng.
Để xoay xở nguồn tiền trả nợ và duy trì hoạt động, ông Ngọc cùng Hùng tìm cách huy động vốn từ Ngân hàng Tín Nghĩa và SCB.
Cơ hội xuất hiện từ mối quan hệ làm ăn trước đó với Tập đoàn Vạn Thịnh Phát.
Dự án Trung tâm thương mại và chung cư cao tầng của BMC tại Nghệ An (TP Vinh cũ) đang dở dang sau hơn chục năm khởi công. Ảnh: Đức Hùng
Nhờ bà Trương Mỹ Lan, lập công ty 'ma' để vay hơn 4.000 tỷ đồng
Theo kết luận điều tra, trong quá trình thực hiện các dự án tại TP HCM cho Vạn Thịnh Phát, ông Ngọc và Hùng có quan hệ làm ăn với bà Trương Mỹ Lan, Chủ tịch tập đoàn. Khi BMC gặp khó khăn tài chính, hai người chủ động trao đổi với bà Lan và Nguyễn Thị Thu Sương, trợ lý của bà Lan, sau này giữ chức Chủ tịch HĐQT SCB, nhờ vay vốn.
Sau khi bà Lan tác động đến lãnh đạo Ngân hàng Tín Nghĩa và SCB cũ, nhóm BMC thống nhất sử dụng tài sản tại 5 dự án làm bảo đảm cho các khoản vay. Đó là các dự án BMC Hà Tĩnh, BMC Vinh, BMC Quận 1, BMC Hưng Long và BMC Cần Thơ.
Tuy nhiên, theo giới hạn cấp tín dụng được nêu trong hồ sơ, ngân hàng chỉ được cho vay tối đa 500 tỷ đồng đối với một khách hàng doanh nghiệp và 300 tỷ đồng đối với khách hàng cá nhân. Để vay số tiền lớn hơn, theo hướng dẫn của bà Sương, ông Ngọc và Hùng thành lập hai công ty "ma" là Thiên Ngọc và Nhân Hòa.
Phan Thanh Hiếu được giao đứng tên đại diện Công ty Thiên Ngọc, còn Ngô Trọng Nhân đại diện Công ty Nhân Hòa. Cùng với BMC, Công ty Thiên An do Hùng đại diện và 9 cá nhân khác, các pháp nhân và cá nhân này được sử dụng để hợp thức hóa hồ sơ vay vốn.
Cơ quan điều tra cáo buộc ông Ngọc chỉ đạo Hùng lập các phương án kinh doanh không khả thi, sử dụng tài sản bảo đảm không đúng giá trị thực tế.
Nhóm này còn lập hợp đồng mua bán khống những căn hộ hình thành trong tương lai để làm tài sản bảo đảm, lập hồ sơ góp vốn đầu tư dự án, gia hạn khoản vay hoặc ký các hợp đồng thi công, hợp tác kinh doanh nhằm huy động vốn cho BMC.
Từ năm 2010 đến 2016, Hùng trực tiếp liên hệ lãnh đạo và cán bộ tín dụng Ngân hàng Tín Nghĩa, SCB để thực hiện 19 hợp đồng tín dụng. Tổng số tiền gốc được giải ngân theo các hợp đồng này là hơn 4.000 tỷ đồng.
Dòng tiền của BMC sau khoản vay 4.000 tỷ đồng. Ảnh: Hải Duyên (sử dụng AI)
Vay tiền mới để trả nợ cũ, chuyển 1.235 tỷ đồng cho Vạn Thịnh Phát
Dù vay được số tiền lớn, BMC không dùng toàn bộ để hoàn thiện các dự án đang dang dở. Theo kết luận điều tra, doanh nghiệp phải dành hơn 1.800 tỷ đồng từ nguồn tiền mới giải ngân để trả nợ gốc và lãi tại các ngân hàng khác; chỉ 496 tỷ được rót thêm vào 5 dự án đã sử dụng làm tài sản bảo đảm cho khoản vay. Phần tiền còn lại tiếp tục được đưa vào quỹ công ty, dùng ứng chi phí thi công, mua nguyên vật liệu và phục vụ những dự án dở dang khác.
Một khoản tiền đáng chú ý khác là 1.235 tỷ đồng được nhóm BMC chuyển cho Nguyễn Thị Thu Sương theo thỏa thuận với bà Trương Mỹ Lan.
Cơ quan điều tra xác định số tiền này được sử dụng cho các mục đích liên quan đến hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát. Trong đó, 300 tỷ đồng đã được hoàn trả, còn 935 tỷ đồng chưa trả lại. Riêng số tiền này gây thiệt hại hơn 7.000 tỷ đồng, gồm các nghĩa vụ tài chính phát sinh.
Trách nhiệm của bà Lan được cơ quan điều tra xác định riêng, buộc khắc phục thiệt hại liên quan các khoản vay tại SCB.
Khoản nợ phình thành 22.500 tỷ đồng
Như vậy, từ nguồn vốn vay nhằm giải quyết khó khăn tài chính, BMC vừa phải trả nợ cũ, vừa tiếp tục rót tiền cho những dự án chưa hoàn thành, đồng thời chuyển một khoản lớn sang phía Vạn Thịnh Phát. Các khoản vay không giúp doanh nghiệp thoát khỏi tình trạng mất cân đối tài chính. Nghĩa vụ trả nợ tiếp tục gia tăng theo thời gian.
Theo cơ quan điều tra, tính đến ngày 3/8/2024, thời điểm khởi tố vụ án, tổng dư nợ gốc, lãi và phí liên quan các khoản vay của BMC đã lên tới hơn 22.500 tỷ đồng. Trong đó, dư nợ gốc được xác định hơn 4.400 tỷ đồng. Phần còn lại là các khoản lãi và phí phát sinh.
Sau khi đối trừ giá trị tài sản bảo đảm hơn 2.700 tỷ đồng, cơ quan điều tra xác định thiệt hại đối với SCB gần 19.800 tỷ đồng. Trong khi đó đến nay nhiều công trình vẫn chưa hoàn thành.
Để che giấu tình trạng tài chính của BMC trước cơ quan chủ quản là Bộ Công Thương, ông Ngọc còn bị cáo buộc thuê đơn vị kiểm toán lập báo cáo tài chính sai lệch, đồng thời không gửi báo cáo để cơ quan chủ quản theo dõi. Cơ quan điều tra xác định ông Ngọc nhiều lần chỉ đạo cấp dưới thực hiện hành vi phạm tội.
Quá trình làm việc với cơ quan điều tra, ông Ngọc nhận trách nhiệm với vai trò người đứng đầu BMC về các khoản thiệt hại. Ông đề nghị cơ quan tố tụng xem xét miễn, giảm tiền lãi, tiền phạt và phí phát sinh đối với khoản nợ gốc gần 4.400 tỷ đồng, đồng thời xem xét các tình tiết giảm nhẹ cho mình.
Cơ quan điều tra ghi nhận ông Ngọc có nhiều thành tích công tác, hiện gần 80 tuổi, sức khỏe suy giảm và đã nộp 105 triệu đồng khắc phục hậu quả.
Đối với Phạm Lê Hùng, cơ quan điều tra ghi nhận bị can có nhân thân tốt, thành khẩn khai báo, cung cấp tài liệu có giá trị chứng minh tội phạm, có tiền sử bệnh hiểm nghèo và đã nộp 2 tỷ đồng khắc phục hậu quả.
Hải Duyên