74 doanh nghiệp "đặc biệt" đóng góp 1/3 kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước

Ngày 29/9 tại Hà Nội, Cục Hải quan thuộc Bộ Tài chính tổ chức lễ trao quyết định công nhận, gia hạn chế độ Doanh nghiệp ưu tiên và kỷ niệm 15 năm chương trình. Buổi lễ ghi nhận ba doanh nghiệp mới được công nhận, đồng thời gia hạn chế độ ưu tiên cho bốn doanh nghiệp, tiếp tục mở rộng cộng đồng doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn hải quan. Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng, chương trình đã trở thành một nội dung cải cách quan trọng, góp phần thay đổi cách ngành hải quan quản lý hoạt động xuất nhập khẩu. Thay vì chủ yếu kiểm tra trực tiếp từng lô hàng, cơ quan hải quan ngày càng chú trọng quản lý doanh nghiệp, mức độ tuân thủ và rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu. Chương trình bắt đầu với chín doanh nghiệp được công nhận vào năm 2011, đến tháng 9 có 74 doanh nghiệp ưu tiên trên cả nước. Trong số đó, 10 doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn, những ngành được Cục Hải quan xác định là trọng tâm phát triển chương trình thời gian tới. Dù chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nhóm doanh nghiệp ưu tiên lại đóng góp bình quân khoảng một phần ba kim ngạch cả nước. Giai đoạn 2022-2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của nhóm này luôn vượt 230 tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 28-34% tổng kim ngạch toàn quốc. Riêng năm 2025, con số đạt khoảng 256,63 tỷ USD; trong sáu tháng đầu năm nay, nhóm đóng góp khoảng 164,52 tỷ USD, tương đương khoảng 30%. Những con số này cho thấy vai trò đáng kể của một nhóm doanh nghiệp có quy mô nhỏ trong cộng đồng, nhưng đóng góp lớn vào dòng chảy thương mại quốc tế của Việt Nam. Ông Trần Đức Hùng kỳ vọng các doanh nghiệp FDI được công nhận ưu tiên sẽ tiếp tục đi đầu trong chuyển giao công nghệ và tối ưu hóa chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông cũng mong các doanh nghiệp này dẫn dắt những doanh nghiệp vệ tinh trong nước, giúp họ tham gia sâu hơn vào mạng lưới giá trị và chuỗi cung ứng quốc tế. Đổi lại việc duy trì các tiêu chuẩn cao, doanh nghiệp ưu tiên được hưởng nhiều cơ chế thuận lợi trong thủ tục hải quan, kiểm tra, quản lý thuế và kiểm tra sau thông quan. Những thuận lợi đó giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí tuân thủ, đồng thời chủ động hơn khi tổ chức hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải duy trì mức độ tuân thủ, hệ thống kiểm soát nội bộ, năng lực quản trị rủi ro và các điều kiện bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng. Việc công nhận mới hoặc gia hạn chế độ ưu tiên không chỉ dựa trên danh tiếng hay quy mô hoạt động, mà còn gắn với đánh giá thực chất năng lực quản trị và tuân thủ. Trong giai đoạn tiếp theo, Cục Hải quan cho biết mục tiêu không đơn thuần là tăng số doanh nghiệp được công nhận, mà xây dựng một cộng đồng có chuẩn mực quản trị cao. Các doanh nghiệp trong cộng đồng này cũng được kỳ vọng có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì chỉ hưởng lợi từ thủ tục thông quan thuận tiện. Để tiến tới mục tiêu đó, Cục Hải quan định hướng tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và mở rộng chương trình có chọn lọc, tập trung vào những doanh nghiệp đáp ứng tốt yêu cầu tuân thủ. Đối tượng được chú trọng gồm doanh nghiệp Việt Nam có năng lực phù hợp cùng các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược, bán dẫn và công nghệ số. Cơ quan này cũng hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp cải thiện kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ thông tin và bảo vệ an ninh chuỗi cung ứng. Một trọng tâm khác là quản lý doanh nghiệp ưu tiên dựa trên dữ liệu và rủi ro, đồng thời từng bước tự động hóa việc đánh giá, công nhận và gia hạn chế độ. Theo đại diện Cục Hải quan, cách tiếp cận này giúp tăng tính minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý và hỗ trợ cơ quan phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. Nhờ đó, ngành hải quan có thể tập trung chú ý vào những lĩnh vực rủi ro cao, trong khi doanh nghiệp tuân thủ tốt được tạo thuận lợi để phát triển hoạt động xuất nhập khẩu.