Bảo vệ trẻ trước quấy rối và xâm hại: Cha mẹ cần làm gì?

Chương trình do Hội Liên hiệp phụ nữ TP.HCM phối hợp các đơn vị thực hiện, phát trực tiếp trên các nền tảng số của Hội các cấp. 

Khi 'người nguy hiểm' không phải là người lạ

Nguy cơ có thể xuất hiện ở trường học, nơi công cộng, trên không gian mạng, thậm chí ngay trong gia đình hoặc từ những người mà trẻ và cha mẹ vốn tin tưởng.

Dạy con biết cách nói "không"!

Bà Huỳnh Thị Thúy Phương cho rằng thay vì hỏi "Tại sao trẻ không lên tiếng?", chính người lớn phải tự hỏi "Điều gì khiến trẻ không dám lên tiếng?".

Trẻ có khi sợ bị trách, sợ không được tin, sợ gây ảnh hưởng đến gia đình hoặc đơn giản là chưa đủ khả năng nhận diện điều mình đang trải qua là một hành vi xâm hại.

Nhất là khi người có nguy cơ là người thân hoặc người có uy tín trong gia đình, tiếng nói của trẻ càng dễ bị xem nhẹ. Bà Phương nói cần dạy con khi thấy không an toàn, không thoải mái phải có quyền nói "không", biết cách từ chối, rời khỏi tình huống nguy hiểm và tìm đến người đáng tin cậy.

Một số liệu được dẫn tại chương trình cho thấy trung bình mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 1.000 vụ xâm hại trẻ em. Trong đó 80% là xâm hại tình dục và gần 60% thủ phạm là người thân hoặc người quen.

TS Vũ Thị Hà - Phó trưởng khoa lý luận chính trị và khoa học xã hội nhân văn (Trường cao đẳng Cảnh sát nhân dân II) - nói: "Cần thay đổi cách nghĩ về đối tượng có nguy cơ xâm hại trẻ. Người đó có thể là người quen, người trẻ tin tưởng, thậm chí là người được cả gia đình tin tưởng".

Điều đáng lưu ý là nguy cơ đôi khi không bắt đầu từ một hành vi quá rõ ràng. Một món quà, sự quan tâm quá mức, một cuộc trò chuyện riêng hay lời đề nghị "đây chỉ là bí mật của hai chú cháu mình" cũng có thể là dấu hiệu cần cảnh giác.

Ranh giới ấy càng khó nhận biết trên không gian mạng, có khi từ nhắn tin làm quen tạo cảm giác thân thiết rồi hỏi chuyện riêng tư, yêu cầu trẻ gửi hình ảnh hoặc video cá nhân. Mà chính các thông tin này có thể trở thành vũ khí tấn công nạn nhân sau đó.

Thay vì chỉ kiểm soát điện thoại, TS Vũ Thị Hà nhấn mạnh vai trò đồng hành với con. Lời khuyên là hãy tạo cho trẻ thói quen tìm cha mẹ khi gặp một tin nhắn bất thường hay một tình huống cảm thấy bất an.

Đừng chờ trẻ lên tiếng mới lo bảo vệ

TS Phạm Thị Thúy - giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, chuyên viên tham vấn tâm lý Nhà văn hóa Phụ nữ TP.HCM - kể có một nữ sinh lớp 9 từng kể bị một người lớn có hành vi không phù hợp nhưng khi nói với cha mẹ lại không được tin. Lý do là người này vốn được gia đình đánh giá là ngoan, giỏi và đáng tin cậy.

• 

  Muốn hạn chế trẻ dùng mạng xã hội, không thể thiếu gia đình và nhà trường

• 

  Rất ít trẻ em biết tổng đài bảo vệ trẻ em 111

Theo bà Thúy, cha mẹ có thể nhận diện những thay đổi bất thường ở trẻ qua cảm xúc, hành vi và đời sống hằng ngày. Trẻ có thể trở nên lo lắng, thu mình, ít giao tiếp, quấy khóc, mất ngủ, sợ một người hoặc một môi trường nào đó.

"Một lời than phiền dù rất nhỏ cũng cần được lắng nghe, đó là dấu hiệu cho ba mẹ", TS Thúy phân tích.

Theo TS Thúy, dấu hiệu chỉ là một phần, quan trọng hơn cha mẹ cần dành thời gian cho con mỗi ngày. "Trò chuyện, quan sát con chơi, học hành, đồng thời phải giữ kết nối với thầy cô và những người thường xuyên tiếp xúc với trẻ", TS Thúy tư vấn.

Trẻ cần được dạy biết về cơ thể từ sớm

Lá chắn khác được các chuyên gia nhấn mạnh là giáo dục cho trẻ về cơ thể, quyền được an toàn và ranh giới cá nhân từ sớm. Trẻ cần hiểu cơ thể mình, biết đâu là những hành vi không phù hợp và có quyền từ chối khi cảm thấy không an toàn.

Thượng tá Vũ Thị Hà cho rằng lá chắn cho trẻ không phải là bức tường ngăn cách con với thế giới, mà là giúp trẻ có đủ kiến thức để tự bảo vệ mình, có đủ niềm tin rằng khi lên tiếng sẽ có người đứng về phía mình.

TS Phạm Thị Thúy gợi ý ba công thức dễ ghi nhớ: ABCD - Am hiểu, Bình tĩnh, Cẩn thận, Dũng cảm; nhận diện các "báo động" trong những tình huống không an toàn; và No - Go - Tell tức là nói không, rời đi và kể lại với một người đáng tin cậy.

Tại buổi trò chuyện được báo Tuổi Trẻ tổ chức sáng 26-9, có chủ đề 'Chung bàn: Cùng bạn an toàn và tỉnh táo trên mạng', các khách mời cũng đặt thêm vấn đề chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em.