Giữa nhịp sống sôi động của TPHCM, vẫn còn nhiều địa điểm lưu giữ những câu chuyện đặc biệt về những năm tháng chiến tranh. Đến đường 3/2, len qua con hẻm nhỏ ở phường Hòa Hưng, ít ai ngờ căn nhà số 183/4 từng là cơ sở bí mật của lực lượng Biệt động Sài Gòn.
Căn nhà số 183/4 đường 3/2 nằm trong một con hẻm ở phường Hòa Hưng, TPHCM (Ảnh: Mộc Khải).
Ngay giữa phòng khách, bộ bàn ghế từng che giấu lối xuống căn hầm rộng gần 4m². Nơi đây từng cất giữ hơn 21.000 viên đạn cùng nhiều vũ khí suốt gần 10 năm mà không bị phát hiện.
Đây là căn nhà của gia đình ông Đỗ Văn Căn (bí danh Ba Mủ), người làm nghề ép đế giày bằng mủ cao su. Chính công việc tưởng chừng bình thường này đã trở thành vỏ bọc, giúp ông và đồng đội âm thầm bảo vệ kho vũ khí phục vụ các nhiệm vụ chiến đấu.
Vợ chồng ông Đỗ Văn Căn và bà Nguyễn Thị Cúc là chủ nhân của ngôi nhà (Ảnh: Mộc Khải).
25 đêm đào hầm dưới nền nhà
Theo thông tin tại di tích, giữa năm 1964, đơn vị bảo đảm chiến đấu Biệt động thành (J9 - T700) chọn mua căn nhà để xây dựng cơ sở hoạt động bí mật. Ngôi nhà nằm gần nhiều cơ quan đầu não, khu quân sự của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, thuận lợi cho việc chuẩn bị các nhiệm vụ của lực lượng Biệt động thành.
Bộ bàn ghế giữa phòng khách từng được dùng để che giấu lối xuống căn hầm bí mật (Ảnh: Mộc Khải).
Theo sự phân công của tổ chức, ông Ba Mủ đưa cả gia đình về đây sinh sống. Ban ngày, ông làm nghề ép đế giày bằng mủ cao su. Tiếng máy hoạt động đều đặn khiến căn nhà trông giống một cơ sở sản xuất thông thường, đồng thời góp phần che giấu những hoạt động bí mật bên trong.
Đêm xuống, khi phố xá yên tĩnh, ông cùng đồng đội lặng lẽ đào hầm dưới nền phòng khách. Đất được đưa lên từng ít một và bí mật chuyển ra ngoài để tránh gây chú ý.
Sau 25 đêm, đến tháng 5/1965, căn hầm được hoàn thành. Hầm dài 2,2m, rộng 1,8m, sâu 1,7m, có lỗ thông hơi nhằm bảo quản vũ khí trong thời gian dài.
Không gian gần 4m² từng cất giữ hơn 21.000 viên đạn cùng nhiều vũ khí của lực lượng Biệt động Sài Gòn (Ảnh: Mộc Khải).
Từ tháng 7/1965, nhiều chuyến vận chuyển bí mật liên tục đưa vũ khí về căn nhà. Căn hầm từng cất giữ 7 khẩu súng AK, khoảng 21.000 viên đạn, 50 quả lựu đạn, 50kg thuốc nổ, một khẩu súng ngắn cùng nhiều quân trang, quân dụng và vật tư y tế.
Số vũ khí được bảo quản cẩn mật để phục vụ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Căn hầm tiếp tục được giữ bí mật, không bị phát hiện cho đến Chiến dịch Hồ Chí Minh tháng 4/1975.
Địa chỉ tìm hiểu lịch sử giữa lòng thành phố
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, nhiều hiện vật gắn với cuộc sống của gia đình ông Ba Mủ và hoạt động của lực lượng Biệt động Sài Gòn vẫn được lưu giữ trong căn nhà.
Nổi bật là chiếc máy ép đế giày bằng mủ cao su, từng góp phần tạo nên vỏ bọc cho cơ sở cách mạng. Bên cạnh đó là chiếc xẻng được sử dụng để đào hầm, chiếc xe máy phục vụ việc liên lạc, vận chuyển khí tài và chiếc radio các chiến sĩ dùng trong thời kỳ hoạt động.
Nhiều mẫu súng, đạn, lựu đạn cùng các loại quân trang, quân dụng từng được cất giấu dưới hầm cũng được trưng bày, giúp khách tham quan hình dung rõ hơn về hoạt động của lực lượng Biệt động Sài Gòn giữa nội đô.
Chiếc máy ép đế giày, đế giày bằng mủ cao su và chiếc xẻng được dùng để đào hầm vẫn còn được trưng bày tại phòng khách (Ảnh: Mộc Khải).
Năm 1998, hầm bí mật chứa vũ khí giai đoạn 1965-1975 tại căn nhà được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, nhân viên Trung tâm Cung ứng dịch vụ Văn hóa - Thể thao phường Hòa Hưng cho biết di tích mở cửa miễn phí cho người dân và du khách.
“Khách đến tham quan không phải mua vé. Nếu trường học, cơ quan hoặc các đoàn muốn tổ chức lễ kết nạp, sinh hoạt truyền thống thì chỉ cần liên hệ trước để chúng tôi sắp xếp”, người này cho biết.
Di tích mở cửa miễn phí, đón người dân và du khách đến tham quan, tìm hiểu lịch sử (Ảnh: Mộc Khải).
Vào dịp hè và những ngày lễ lớn, nơi đây thường đón các đoàn học sinh, sinh viên, lực lượng quân đội, công an cùng du khách từ nhiều tỉnh, thành đến tham quan, tìm hiểu lịch sử. Trong kỳ nghỉ Quốc khánh, căn hầm dưới nền nhà người thợ giày là một gợi ý dành cho những người muốn tìm hiểu lịch sử ngay giữa trung tâm TPHCM.
Từ một căn nhà nhỏ nép mình trong con hẻm, câu chuyện về sự mưu trí, quả cảm của lực lượng Biệt động Sài Gòn vẫn được lưu giữ qua từng hiện vật và khoảng hầm chỉ rộng gần 4m².