Bình luận trên mạng xã hội ảnh hưởng đáng kể đến cách nhìn nhận vấn đề - Thanh Niên

Một thí nghiệm vừa công bố trên tạp chí quốc tế Health Communication (Anh) cho thấy bình luận trên mạng xã hội về các vụ va chạm giao thông có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách người trẻ nhìn nhận vấn đề.

Nghiên cứu có tiêu đề "Ảnh hưởng xã hội trực tuyến và bạo lực liên cá nhân về giao thông: Tác động có điều kiện của sự tiếp xúc xã hội trước đó đối với giao tiếp hung hăng" do PGS-TS Dương Trọng Huế (ĐH Bang Georgia-Mỹ), nghiên cứu sinh Trần Ngọc Anh Vũ, thạc sĩ Nguyễn Hoàng Mai, TS Nguyễn Thị Vân Thanh (Trường ĐH Văn Lang) và PGS-TS Jiaying Liu (ĐH California Santa Barbara) thực hiện; công bố trực tuyến ngày 5.7.2026 trên tạp chí Health Communication, thuộc Nhà xuất bản Taylor & Francis cho thấy bình luận trực tuyến về các vụ va chạm giao thông có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách người trẻ nhìn nhận vấn đề.

Nhận thức này có liên hệ với ý định dùng lời nói, cử chỉ hung hăng khi gặp va chạm giao thông ngoài đời thực.

Khi va chạm nhỏ có thể "leo thang" thành bạo lực

Theo Cục Đăng kiểm, hiện Việt Nam có hơn 74 triệu xe máy được sử dụng hằng ngày.Trên những tuyến đường đông đúc, một va chạm nhỏ giữa mọi người có thể nhanh chóng chuyển từ đổ lỗi sang quát mắng, ẩu đả.

Các nghiên cứu trước đây cho thấy ùn tắc và chậm trễ làm gia tăng căng thẳng, càng dễ dẫn đến phản ứng hung hăng ở người tham gia giao thông. Mũ bảo hiểm, khẩu trang kín mít khiến người đi đường càng thấy giảm cảm giác trách nhiệm cá nhân khi xung đột.

Khi xảy ra va chạm giao thông và công khai trước nhiều người chứng kiến, mỗi bên va chạm có khuynh hướng không chỉ phản ứng với người đối diện mà còn quan sát thái độ của đám đông để điều chỉnh cách hành xử. Vì vậy, chuẩn mực xã hội có thể góp phần thúc đẩy hoặc kiềm chế hành vi hung hăng của người trong cuộc.

Bạo lực sau va chạm giao thông không chỉ là vấn đề trật tự giao thông mà còn liên quan mật thiết vấn đề sức khỏe cộng đồng. Lời lẽ xúc phạm, đe dọa… thường xuất hiện trước khi tranh cãi leo thang thành xung đột thể chất.

Trong khi đó, thuật toán của một số mạng xã hội góp phần khuếch đại nhanh, đáng kể những xung đột này. Một đoạn video va chạm có thể nhanh chóng tiếp cận hàng nghìn lượt xem, kèm theo vô số bình luận cổ vũ, lên án hoặc biện minh.

Từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu đặt câu hỏi: nội dung trên mạng xã hội đang cổ vũ cách ứng xử ôn hòa hay vô tình khiến hành vi hung hăng dễ được chấp nhận hơn?

Thí nghiệm mô phỏng trải nghiệm xem nội dung trên Facebook

Nghiên cứu được thực hiện với 621 sinh viên từ 18-24 tuổi tại một trường đại học ở miền Nam Việt Nam. Người tham gia được chia ngẫu nhiên vào 4 nhóm thí nghiệm (có xem video) và một nhóm đối chứng (không xem video).

Các phân tích chính dựa trên 500 người thuộc 4 nhóm thí nghiệm.

Mỗi người xem một video mô phỏng va chạm giao thông kèm bình luận trên mạng xã hội. Trong video, hai người đi xe máy hoặc tranh cãi, chỉ tay và xô đẩy nhau, hoặc bình tĩnh hỏi han và bắt tay trước khi rời đi.

Phần bình luận bên dưới cũng có hai phiên bản. Một bên đồng tình với việc đáp trả, dùng bạo lực để bảo vệ bản thân. Bên còn lại phản đối hành vi hung hăng và khuyến khích giải quyết ôn hòa.

Sau đó, người tham gia trả lời các câu hỏi về chuẩn mực xã hội. Là một trong những người tham gia khảo sát, Gia Bảo, sinh viên năm 4, chia sẻ: "Tôi nhận ra những bình luận kiểu 'nhịn là thua' hay 'phải cho một bài học' có thể khiến người đọc nghĩ phản ứng gay gắt là chuyện bình thường".

Lời bình luận tác động rõ hơn hình ảnh

Nghiên cứu phân biệt 2 cách con người nhận biết chuẩn mực xã hội. Cách thứ nhất là quan sát xem mọi người thường làm gì. Cách thứ hai là xem cộng đồng đồng tình hay phản đối một hành vi.

Kết quả cho thấy nội dung video không làm thay đổi đáng kể nhận thức về mức độ phổ biến của bạo lực giao thông, không trực tiếp làm tăng ý định hành xử hung hăng. Theo nhóm nghiên cứu, người đi xe máy ở Việt Nam có thể đã quá quen với hình ảnh trên nên một đoạn video ngắn không mang lại nhiều thông tin mới.

Ngược lại, phần bình luận tạo ra ảnh hưởng rõ rệt hơn. Người đọc bình luận cổ vũ bạo lực có xu hướng tin rằng hành vi này được xã hội chấp nhận nhiều hơn so với người đọc bình luận phản đối. Từ đó, họ cũng dễ nảy sinh ý định hành xử tương tự khi gặp va chạm.

Chia sẻ về kết quả này, đại diện nhóm nghiên cứu cho biết: "Điều khiến chúng tôi chú ý là phần bình luận, vốn thường bị xem là thứ yếu, lại có ảnh hưởng rõ hơn chính đoạn video. Khi xem một vụ va chạm giao thông trên mạng xã hội, người trẻ không chỉ theo dõi sự việc mà còn nhìn vào phản ứng của cộng đồng để hình dung mọi người sẽ đánh giá thế nào nếu mình ở trong tình huống đó. Vì vậy, mỗi bình luận, dù chỉ vài chữ, đều có thể góp phần định hình điều mà người xem cho là bình thường hay không thể chấp nhận".

Phần bình luận là quan trọng trong một chiến dịch tuyên truyền

Từ kết quả trên, nhóm tác giả cho rằng các chiến dịch tuyên truyền an toàn giao thông không nên chỉ tập trung làm video kêu gọi ứng xử văn minh. Phần bình luận và các tương tác đi kèm cũng cần được xem là một phần quan trọng của chiến dịch.

Các đơn vị truyền thông có thể chủ động làm nổi bật những bình luận lên án bạo lực và biểu dương cách giải quyết va chạm bình tĩnh.

Truyền thông đúng chuẩn là giải pháp bổ trợ quan trọng, giúp cộng đồng nhận rõ đâu là cách ứng xử nên có khi xảy ra va chạm.