Đa phần học viên thạc sĩ hiện nay là những người đã đi làm - Ảnh: NGỌC BÍCH
Dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung về tuyển sinh và đào tạo sau đại học có nội dung đáng chú ý là quy định liên quan đến thời gian học tập và việc làm của học viên thạc sĩ chính quy.
Học thạc sĩ chính quy phải học tập, nghiên cứu toàn thời gian
Theo dự thảo, đối với chương trình thạc sĩ theo hình thức đào tạo chính quy tập trung toàn thời gian, người học phải thực hiện việc học tập, nghiên cứu toàn thời gian theo kế hoạch học tập toàn khóa do cơ sở đào tạo ban hành.
Học viên đồng thời phải tham gia các hoạt động chuyên môn của cơ sở đào tạo và không làm việc toàn thời gian tại cơ quan, tổ chức khác trong thời gian học tập.
Đại diện Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết quy định này nhằm giải quyết các trường hợp người học được hưởng chế độ học bổng theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP về chương trình STEM.
Theo đó, nhóm học viên thạc sĩ học tập trung toàn thời gian sẽ được quản lý theo cách thức tương tự người học ở bậc nghiên cứu sinh, với yêu cầu học tập và nghiên cứu toàn thời gian tại cơ sở đào tạo.
Không nên áp một khuôn "toàn thời gian" cho mọi học viên thạc sĩ
Trao đổi với Tuổi Trẻ về quy định này, TS Nguyễn Quốc Anh, Phó chủ tịch Hội đồng trường Trường đại học Công nghệ TP.HCM, cho rằng cần làm rõ yêu cầu "toàn thời gian" áp dụng cho tất cả học viên thạc sĩ chính quy hay chỉ một số chương trình cụ thể.
Theo ông, cần phân biệt giữa yêu cầu học tập, nghiên cứu toàn thời gian với quy định không được làm việc toàn thời gian tại nơi khác. Đây là hai vấn đề khác nhau, một bên xác định nghĩa vụ học tập, nghiên cứu; bên còn lại đặt ra giới hạn về việc làm, tác động trực tiếp đến sinh kế và sự ổn định nghề nghiệp của người học.
"Việc dành đủ thời gian cho học tập và nghiên cứu là cần thiết. Tuy nhiên, mức độ đáp ứng nên được xác định thông qua khối lượng học tập, mức độ tham gia các hoạt động chuyên môn và kết quả đầu ra, thay vì chỉ dựa vào thời gian người học có mặt tại trường" - ông nhấn mạnh.
Theo ông, yêu cầu không làm việc toàn thời gian tại cơ quan khác có thể phù hợp với những chương trình đòi hỏi nghiên cứu tập trung, thường xuyên thực nghiệm trong phòng thí nghiệm.
Nhưng với các chương trình định hướng ứng dụng, công việc thực tế có thể cung cấp vấn đề, dữ liệu và môi trường để kiểm chứng đề tài nghiên cứu.
"Vì vậy, áp dụng chung yêu cầu này cho mọi học viên chính quy là chưa thực sự phù hợp", ông nói.
Người đang đi làm có thể phải lựa chọn giữa việc làm và học thạc sĩ
Nhiều cán bộ phụ trách tuyển sinh sau đại học của một số trường đại học tại TP.HCM đều cho rằng nếu quy định trên được áp dụng đồng loạt, học viên đang đi làm sẽ phải lựa chọn giữa việc duy trì công việc toàn thời gian và theo đuổi chương trình thạc sĩ.
Trong khi đó, việc giảm giờ làm hoặc nghỉ dài hạn còn phụ thuộc vào sự chấp thuận của đơn vị sử dụng lao động. Người học vẫn phải chi trả học phí và thực hiện các trách nhiệm tài chính với gia đình.
Nếu áp dụng đồng loạt, điều này có thể tạo thêm rào cản đối với cơ hội tiếp cận đào tạo sau đại học, đặc biệt với những người có năng lực nhưng hạn chế về tài chính.
TS Nguyễn Quốc Anh cũng cho rằng cần ghi nhận những người vừa hoàn thành tốt công việc, vừa chủ động bố trí thời gian học tập, nghiên cứu và đáp ứng đầy đủ yêu cầu của chương trình. Việc đang làm việc toàn thời gian không nên tự nó trở thành căn cứ để đánh giá một người thiếu khả năng hoặc thiếu sự đầu tư cho việc học.
"Điều cần quản lý trước hết là mức độ đáp ứng yêu cầu đào tạo. Hạn chế việc làm chỉ nên đặt ra trong phạm vi thực sự cần thiết đối với từng chương trình, vừa bảo đảm chất lượng, vừa duy trì cơ hội học tập cho người đang đi làm", ông Quốc Anh nói.
Học viên bảo vệ đồ án tốt nghiệp thạc sĩ tại Trường đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM - Ảnh: TRẦN HUỲNH
"Không nên một khuôn cho mọi chương trình thạc sĩ"
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cũng cho rằng không nên áp dụng một yêu cầu "toàn thời gian" cho tất cả chương trình thạc sĩ.
Theo ông, thạc sĩ theo định hướng nghiên cứu có đặc thù khác. Người học có thể phải thường xuyên làm việc tại phòng thí nghiệm, tham gia nhóm nghiên cứu và thực hiện đề tài. Với những chương trình này, yêu cầu tập trung cao là có cơ sở.
Trong khi đó, nhiều chương trình thạc sĩ có tính chất phát triển chuyên môn, dành cho những người đang làm việc. Kinh nghiệm nghề nghiệp của họ có thể là một phần giá trị của chương trình.
Siết cách tính chỉ tiêu, thạc sĩ dần lùi về vị trí trợ giảng 22/04/2026 13:00
Giảng viên đại học phải có bằng thạc sĩ, ngoại ngữ và biết nghiên cứu 04/10/2025 19:08
"Một giáo viên, kỹ sư hay cán bộ quản lý không nhất thiết phải nghỉ việc mới học được tốt", ông Vinh nhận định.
TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng chương trình đào tạo khác nhau cần có cách tổ chức khác nhau, thay vì áp dụng một quy định chung cho tất cả. Cơ quan quản lý nên tập trung kiểm soát chuẩn đầu ra, khối lượng học tập và chất lượng đánh giá. Việc người học có làm việc toàn thời gian tại một nơi khác hay không không nên được sử dụng như một thước đo chất lượng đào tạo.
Ông cảnh báo nếu quy định quá cứng, cơ hội học tập của người đang làm việc có thể bị thu hẹp, đồng thời ảnh hưởng đến nguồn tuyển và sự phát triển của các chương trình đào tạo sau đại học.
Học thạc sĩ: Nhu cầu của người đi làm lớn hơn nhiều
Theo PGS.TS Bùi Hoài Thắng - Trưởng phòng đào tạo Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM), đào tạo thạc sĩ hiện có hai định hướng lớn. Một nhóm tập trung đào sâu chuyên môn, tạo điều kiện để người học phát huy năng lực học thuật và gia tăng kiến thức. Nhóm còn lại hướng đến những người đang đi làm, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và hiệu quả công việc.
"Thực tế nhu cầu học thạc sĩ ở nhóm thứ hai lớn hơn rất nhiều so với nhóm thứ nhất", ông Thắng nói.
Theo ông, nếu áp dụng quy định mới của Bộ, yêu cầu học tập, nghiên cứu toàn thời gian và không làm việc toàn thời gian tại đơn vị khác phù hợp với nhóm chương trình thứ nhất, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
Bên cạnh đó, chính sách học bổng theo nghị định 179 chủ yếu hướng đến người học chính quy, không nhằm hỗ trợ những người đã đi làm học thạc sĩ để nâng cao trình độ cá nhân. Tuy nhiên, chính sách này dành cho các chương trình STEM, trong khi quy chế đào tạo thạc sĩ được áp dụng cho tất cả ngành đào tạo.
"Vấn đề là nếu số lượng người học tập trung theo quy định không nhiều thì khả năng các trường mở lớp sẽ rất khó khăn", ông Thắng nói.
Hơn 300 học viên từ Âu, Mỹ học thạc sĩ tại Trường ĐH Luật TP.HCM 15 năm quaSau 15 năm, Chương trình thạc sĩ luật liên kết Việt - Pháp đã đào tạo 417 học viên, trong đó hơn 300 học viên quốc tế đến từ Pháp và nhiều quốc gia thuộc Cộng đồng Pháp ngữ chọn Trường đại học Luật TP.HCM làm nơi học tập.