Nội dung được cơ quan soạn thảo chỉnh lý tại Điều 65 dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, theo báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội.
Trước đó, một số đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) đối với những trường hợp vi phạm về thủ tục, phân biệt với hành vi lấn chiếm, giao đất không đúng thẩm quyền, sử dụng sai mục đích hoặc vi phạm mới phát sinh. Các đại biểu cũng kiến nghị quy định rõ trường hợp đủ điều kiện thì được cấp sổ đỏ, tránh cách diễn đạt mang tính xem xét, dễ phát sinh cơ chế xin - cho.
Tiếp thu ý kiến, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã bổ sung quy định xử lý từng nhóm đất có vi phạm, với điều kiện cấp sổ đỏ khác nhau tùy nguồn gốc và thời điểm sử dụng.
Đối với đất được sử dụng trước ngày 1/7/2014 có vi phạm về thủ tục, không thuộc các trường hợp lấn chiếm, giao đất không đúng thẩm quyền hoặc sử dụng sai mục đích, được bổ sung cơ chế xem xét cấp sổ đỏ.
Với đất có nguồn gốc lấn chiếm trước ngày 1/7/2014, dự thảo quy định điều kiện phù hợp quy hoạch tại thời điểm cấp giấy chứng nhận. Đất được giao không đúng thẩm quyền trước thời điểm này cũng thuộc diện được xem xét cấp sổ đỏ theo các điều kiện tương ứng.
Riêng đất được giao không đúng thẩm quyền từ ngày 1/7/2014 đến trước ngày 1/8/2024, dự thảo yêu cầu phải phù hợp quy hoạch tại thời điểm cấp sổ đỏ và có giấy tờ chứng minh đã nộp tiền để được sử dụng đất.
Đối với đất sử dụng sai mục đích, hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê hoặc công nhận quyền sử dụng đất trước ngày 1/7/2014, sau đó sử dụng không đúng mục đích, có thể được xem xét cấp sổ đỏ nếu phù hợp quy hoạch tại thời điểm cấp.
Chính phủ sẽ quy định cụ thể việc xác định diện tích, loại đất, thời hạn, hình thức sử dụng; phần diện tích được công nhận quyền sử dụng đất không phải nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, cùng các nghĩa vụ tài chính liên quan.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xác định quá trình sử dụng đất ổn định từng phát sinh nhiều vướng mắc khi thực hiện Luật Đất đai năm 2024. Vì vậy, dự thảo chỉ quy định các nguyên tắc chung, giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết tại nghị định nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết và tạo thuận lợi cho người dân.
Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng tại Quốc hội. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Xem xét cho giữ nhà xây trên đất nông nghiệp trước tháng 7/2014
Cùng với việc cấp sổ đỏ, một số đại biểu Quốc hội đề nghị có cơ chế xử lý nhà ở xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp từ nhiều năm trước.
Theo các đại biểu, việc buộc phá dỡ những căn nhà xây trước tháng 7/2014, dù khu đất hiện đã phù hợp quy hoạch đất ở, có thể gây lãng phí. Vì vậy, đại biểu kiến nghị cho phép người dân giữ lại nhà sau khi chấp hành xử phạt vi phạm hành chính và làm thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất. Một số ý kiến cũng đề nghị xem xét miễn phạt đối với hộ nghèo, cận nghèo và gia đình có hoàn cảnh khó khăn.
Tiếp thu kiến nghị, cơ quan soạn thảo cho rằng việc xử lý những vi phạm tồn tại từ trước cần bảo đảm tính thực tế, nhân văn nhưng vẫn chặt chẽ, không tạo điều kiện hợp thức hóa các hành vi vi phạm mới.
Theo phương án được nghiên cứu, việc cho giữ lại nhà ở xây dựng trên đất nông nghiệp phải đáp ứng ba nhóm điều kiện.
Thứ nhất, nhà phải được xây dựng trước ngày 1/7/2014. Các trường hợp lấn chiếm đất hoặc tự ý xây dựng trái phép từ thời điểm này trở về sau không thuộc diện được xem xét theo cơ chế này.
Thứ hai, khu đất có nhà ở phải phù hợp với kế hoạch sử dụng đất cấp xã hoặc quy hoạch đô thị, nông thôn đã được phê duyệt, trong đó xác định là đất ở.
Thứ ba, đất phải được sử dụng ổn định, liên tục, không có tranh chấp; không nằm trong hành lang an toàn công trình công cộng hoặc khu vực có nguy cơ thiên tai, sạt lở đe dọa tính mạng.
Ngoài các điều kiện trên, người sử dụng đất phải chấp hành xong quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi tự ý chuyển mục đích sử dụng đất. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ này, nếu đáp ứng đủ điều kiện, người dân có thể được xem xét giữ nguyên hiện trạng nhà ở và làm thủ tục chuyển mục đích sử dụng sang đất ở trong hạn mức.
Dự án Luật Đất đai sửa đổi dự kiến được Quốc hội xem xét hông qua ngày 21/11.
Sơn Hà