Phát biểu tại phiên giải trình trước Ủy ban Văn hóa và Xã hội sáng 20/9, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết mô hình tổ chức hiện nay đã trải qua nhiều giai đoạn đổi mới, có ưu điểm trong giảm áp lực cho học sinh. Tuy nhiên, một số nơi vẫn xảy ra tiêu cực.
Bộ đã phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp nhằm giữ ổn định kỳ thi, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng và ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu để hạn chế gian lận.
Trong giai đoạn tiếp theo, Bộ trưởng Sơn cho biết sẽ triển khai các biện pháp từng bước siết quy định tuyển sinh, hướng tới đánh giá thực chất năng lực người học, bảo đảm công bằng trong lựa chọn thí sinh và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Các tiêu chí, phương thức tuyển sinh được điều chỉnh nhằm giảm tiêu cực và hạn chế việc sử dụng chứng chỉ có thể gây bất công bằng.
Về giáo dục toàn diện, Bộ xác định trọng tâm không chỉ là tri thức mà còn bao gồm đạo đức, văn hóa, thể chất, nghệ thuật và kỹ năng sống. Công tác phòng ngừa, phát hiện, xử lý bạo lực, xâm hại và tệ nạn xã hội được triển khai đồng bộ, với sự phối hợp của các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Công an và địa phương.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Bộ trưởng cũng lưu ý tác động ngày càng lớn của môi trường mạng và trí tuệ nhân tạo đối với giáo dục. Bộ đang từng bước hoàn thiện văn bản pháp luật để đưa AI vào giáo dục, đồng thời kiểm soát các tác động tiêu cực.
Ông Sơn cho rằng thể chế giáo dục cơ bản đã được hoàn thiện sau khi các văn bản pháp luật được ban hành. Thách thức lớn trong giai đoạn tới là tổ chức thực thi, xử lý những điểm nghẽn phát sinh, khắc phục sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản và bảo đảm chính sách phát huy hiệu quả thực chất. Mục tiêu cuối cùng là phát triển năng lực người học và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển đất nước.
Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến từ năm 2027 sẽ chỉ còn điểm ưu tiên khu vực và đối tượng, các trường không được tự đặt ra điểm cộng cho thành tích, chứng chỉ. Hiện điểm cộng với chứng chỉ như IELTS tối đa là 1,5/30. Lý giải, Bộ cho rằng việc cộng điểm chứng chỉ quốc tế có thể tạo ra sự bất bình đẳng. Bởi cơ hội tiếp cận các chứng chỉ tùy thuộc điều kiện kinh tế, địa bàn sinh sống và khả năng chi trả của gia đình thí sinh.
Cần bổ sung hơn 43.000 biên chế giáo viên
Bộ trưởng cho biết theo định mức biên chế, ngành giáo dục còn thiếu khoảng 104.000 giáo viên. Tuy nhiên, sau khi sắp xếp lại mạng lưới trường lớp và rà soát theo quy mô học sinh, nhu cầu bổ sung giai đoạn 2026-2027 giảm còn khoảng 43.260 chỉ tiêu.
Bên cạnh đó, cả nước hiện còn khoảng 44.000 chỉ tiêu biên chế giáo viên được giao nhưng chưa sử dụng, cùng 48.370 giáo viên hợp đồng đang làm việc tại các cơ sở giáo dục công lập. Theo Bộ trưởng, tình trạng thiếu giáo viên hiện nay cần được nhìn nhận đồng thời ở nhiều khía cạnh, gồm thiếu so với định mức, thừa thiếu cục bộ giữa các địa phương, đơn vị và việc sử dụng giáo viên hợp đồng tại trường công lập.
Việc điều phối giáo viên giữa các đơn vị, địa bàn và trường học đang được khẩn trương triển khai, qua đó tiết kiệm thêm chỉ tiêu trong quá trình sắp xếp.
Về đào tạo đại học, Bộ trưởng cho biết các chính sách học bổng, tín dụng và Quỹ học bổng quốc gia đã tạo cơ sở pháp lý để hỗ trợ người học những ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Các chính sách bước đầu phát huy tác động trong kỳ tuyển sinh đại học vừa qua, góp phần nâng cao số lượng và chất lượng đầu vào của những ngành này.
Phát biểu trước đó, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhìn nhận phiên giải trình được tổ chức vào thời điểm có ý nghĩa rất quan trọng khi nhiều chính sách mới có tính đột phá về giáo dục và đào tạo vừa được Quốc hội ban hành.
Để kịp thời đưa các chính sách mới vào cuộc sống, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành triển khai khối lượng công việc rất lớn, tập trung xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết. Từ những kết quả bước đầu, yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện. Bà nói thước đo không chỉ là số lượng văn bản đã ban hành hay nhiệm vụ đã triển khai, quan trọng hơn là người thầy có điều kiện dạy tốt hơn, người học được học tốt hơn, chất lượng giáo dục có chuyển biến thực chất hơn.
Phó chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu và lãnh đạo Bộ tìm ra nguyên nhân, trách nhiệm, giải pháp khắc phục, tạo chuyển biến thực chất, rõ nét. Phó chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo giải trình chính, đồng thời đề nghị Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành làm rõ nội dung thuộc phạm vi quản lý, trách nhiệm, phối hợp trong tổ chức thực hiện.
Về sắp xếp tổ chức bộ máy và mạng lưới trường học tại xã, phường, Phó chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan cập nhật chính xác tình hình, không chỉ dựa vào báo cáo địa phương. Vấn đề là cần đánh giá hiệu quả mô hình một hiệu trưởng điều hành 4-5 trường sau sáp nhập, trong khi địa điểm, giáo viên và học sinh vẫn giữ nguyên tại các điểm trường.
Sơn Hà