Sáng 2/11, giải trình trước Quốc hội về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến đại biểu để chỉnh lý quy định về độ tuổi và điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể người.
Theo Bộ trưởng, dự thảo tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi còn sống. Nhóm này chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi, khi đáp ứng các điều kiện chặt chẽ.
Dự thảo chỉnh lý ngày 1/11 quy định người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người hiến phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập và có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ, hoặc người còn lại nếu một người đã mất.
Bà Lan cho biết cơ quan soạn thảo cũng tiếp thu ý kiến đại biểu về việc bảo đảm ý chí tự nguyện của trẻ. Quá trình tư vấn phải được thực hiện độc lập, đặc biệt đối với người hiến dưới 18 tuổi.
"Sự đồng ý của cha mẹ phải đặt trên cơ sở quyền và sự đồng ý của trẻ. Nguyện vọng của trẻ được ưu tiên cao hơn hết và trước hết", Bộ trưởng nói.
Video Bộ trưởng Đào Hồng Lan
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan giải trình trước Quốc hội sáng 2/11. Video: Cổng TTĐT Quốc hội
Để hạn chế xung đột lợi ích, dự thảo quy định việc tư vấn cho người hiến phải độc lập với hoạt động chẩn đoán, chỉ định và thực hiện ghép. Người quyết định người hiến đủ điều kiện lấy mô cũng không được là bác sĩ đã chẩn đoán, chỉ định ghép cho người bệnh hoặc tham gia tư vấn cho người hiến.
Về độ tuổi đăng ký hiến, Bộ trưởng cho biết Chính phủ đã tiếp thu ý kiến đại biểu, giữ quy định chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác, như luật hiện hành. Việc đăng ký hiến là quyết định hệ trọng đối với mỗi cá nhân nên cần bảo đảm người đăng ký đủ điều kiện tự quyết định.
Tăng kiểm soát nguy cơ mua bán mô, tạng
Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết dự thảo bổ sung nhiều cơ chế nhằm ngăn chặn tình trạng ép buộc, lừa dối và lợi dụng hoạt động hiến, ghép mô, tạng để trục lợi. Trong đó, cơ quan soạn thảo bổ sung yêu cầu xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người nhận; tăng tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện lấy, ghép.
Dự thảo cũng mở rộng các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có việc tổ chức, tạo điều kiện đưa người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể trái pháp luật.
Đối với việc xác định chết não, chết tuần hoàn, Bộ trưởng cho biết dự thảo bổ sung cơ chế hội đồng đánh giá độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép mô, tạng. Theo dự thảo, người trực tiếp điều trị, tham gia vận động hiến hoặc thuộc kíp lấy, ghép không được tham gia hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn. Việc xác định chỉ được thực hiện khi tất cả thành viên chuyên môn của hội đồng thống nhất kết luận.
Về lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu đối với trường hợp người đã chết không đăng ký hiến, không để lại nguyện vọng nhưng gia đình mong muốn hiến tặng. Nội dung này sẽ tiếp tục được hoàn thiện nhằm bảo đảm tính nhân văn và tôn trọng nguyện vọng của gia đình.
Trong hoạt động điều phối ghép tạng, dự thảo yêu cầu thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý mô, bộ phận cơ thể người. Các trường hợp hiến, ghép phải được cập nhật thông tin để phục vụ kiểm tra, giám sát và truy xuất khi cần thiết.
Theo Bộ trưởng, việc lựa chọn người nhận phải dựa trên các tiêu chí rõ ràng, công khai, công bằng, ưu tiên yếu tố chuyên môn y khoa, không phân biệt tuổi, giới tính, dân tộc hay vùng miền. Dự thảo cũng nghiêm cấm cố ý cập nhật sai thông tin, can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu hoặc lợi dụng điều phối để trục lợi.
"Tinh thần xuyên suốt khi xây dựng dự luật là mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, đặc biệt không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hoặc lợi dụng hoạt động hiến, ghép mô, tạng", Bộ trưởng Y tế khẳng định.
Sơn Hà