Ông Phạm Trọng Nhân: Trẻ phải có quyền từ chối hiến mô dù cha mẹ đồng ý

Thảo luận về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) tại Quốc hội sáng 2/11, đại biểu Phạm Trọng Nhân, thành viên Ban Nghiên cứu phát triển TP HCM, cho rằng dự thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến nhưng vẫn thiếu cơ chế bảo vệ quyền quyết định của người dưới 18 tuổi khi hiến mô tái sinh.

Dự thảo chỉnh lý ngày 1/11 quy định người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh khi còn sống cho anh, chị, em ruột nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp, đồng thời phải có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ hoặc người còn lại nếu một người đã mất.

Tuy nhiên, ông Nhân chỉ ra dự thảo đầu tháng 10 còn yêu cầu cả người hiến và người đại diện đồng ý, trong khi bản chỉnh lý chỉ quy định văn bản đồng ý của cha mẹ. Ý chí của trẻ được xem xét thông qua tư vấn, đánh giá nhưng chưa có quy định riêng về giá trị pháp lý của lời từ chối.

Ông Nhân dẫn khoản 5 Điều 23 dự thảo, quy định người từ đủ 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống có quyền từ chối bất cứ lúc nào. Theo ông, luật cần quy định quyền tương tự đối với người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh. "Trẻ phải được hỏi ý kiến riêng và nếu từ chối thì không được lấy mô, dù cha mẹ đã đồng ý bằng văn bản", ông nhấn mạnh.

    Video đại biểu nói về hiến mô trẻ em

Cùng quan điểm, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, chuyên trách đoàn Lâm Đồng, cho rằng sự đồng ý của cha mẹ không thể thay thế ý chí của trẻ. Dẫn hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bà đề nghị luật quy định không được lấy mô nếu người dưới 18 tuổi phản đối, kể cả khi cha mẹ đã đồng ý bằng văn bản. Trẻ phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi để có thể tự bày tỏ nguyện vọng.

Bà Tú Anh cũng đề nghị không lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn nếu có căn cứ cho thấy trẻ từng phản đối việc hiến khi còn sống. Theo bà, việc trẻ không có quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa ý kiến phản đối trước đó không được tôn trọng.

Đại biểu Lê Văn Khảm, chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội, đề nghị ghi nhận cả sự đồng ý và phản đối của trẻ. Theo ông, quyền từ chối phải được tôn trọng dưới mọi hình thức; ngay khi cơ sở y tế phát hiện trẻ không đồng thuận hoặc không hợp tác, việc lấy mô phải dừng lại.

Đề xuất ba 'chốt chặn' bảo vệ trẻ

Để ngăn nguy cơ xung đột lợi ích và ép buộc trẻ hiến mô, ông Phạm Trọng Nhân đề xuất ba biện pháp. Thứ nhất là chỉ cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột, không mở rộng sang các quan hệ khác. Thứ hai là điều kiện không có người hiến trưởng thành phù hợp phải được xác định bằng tiêu chí y khoa, không được coi việc người trưởng thành từ chối hiến là lý do buộc trẻ phải hiến thay.

Thứ ba là việc cho phép lấy mô cần được Tòa án xem xét, quyết định theo thủ tục việc dân sự trong thời hạn luật định. Nếu chưa thể áp dụng phương án này, ông đề nghị thành lập Hội đồng đạo đức độc lập ở cấp quốc gia hoặc cấp vùng, không đặt trong bệnh viện thực hiện lấy mô.

Theo ông Nhân, cha mẹ vừa đại diện cho người con được đề nghị hiến, vừa có trách nhiệm với người con đang cần ghép mô nên có thể phát sinh xung đột lợi ích. Trong khi đó, Hội đồng tư vấn hiện được dự thảo giao cho chính cơ sở lấy mô thành lập.

"Nếu ba chốt này chưa được bổ sung, xin Quốc hội chưa thông qua điểm đ khoản 1 Điều 12, cho đến khi ba chốt được luật hóa đầy đủ", ông kiến nghị.

Đại biểu cũng đề nghị bảo vệ ý chí của người dưới 18 tuổi trong trường hợp lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn.

Theo dự thảo, trường hợp này chỉ cần văn bản đồng ý của người đại diện theo thứ tự ưu tiên, bắt đầu từ cha mẹ đẻ. Nếu còn cả cha và mẹ thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của cả hai; đồng thời tôn trọng ý chí phản đối việc hiến mà trẻ đã thể hiện khi còn sống.

Ông cũng đề xuất người tư vấn gia đình không được thuộc kíp điều trị hoặc kíp ghép; không áp dụng tiêu chí ưu tiên người chờ ghép tại cơ sở phát hiện, vận động và duy trì nguồn hiến khi người hiến là trẻ em. "Tình thương gia đình không thể thay thế cơ chế pháp lý độc lập", ông nói.

Vũ Tuân