Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và phu nhân Bành Lệ Viên cùng các quan chức cấp cao ngày 23/9 rời Bắc Kinh trên "máy bay đặc biệt" để tới Mỹ bắt đầu chuyến thăm cấp nhà nước, đài truyền hình trung ương Trung Quốc CCTV cho biết.
"Máy bay đặc biệt" là thuật ngữ được truyền thông nhà nước Trung Quốc sử dụng để gọi chuyên cơ chở ông Tập trong các chuyến công du. Ở góc độ ngoại giao, chiếc máy bay chính là hình ảnh đầu tiên của một quốc gia hiện diện tại nước chủ nhà, xuất hiện trên bầu trời trước cả khi lãnh đạo bước xuống đường băng.
Mỗi chuyến công du nước ngoài của Chủ tịch Trung Quốc đều được lên kế hoạch tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ nhất. Toàn bộ quá trình di chuyển của ông đều sử dụng phương tiện chuyên dụng, tích hợp tối đa các giải pháp an ninh và thông tin liên lạc bảo mật.
Chủ tịch Tập cùng phu nhân Bành Lệ Viên bước ra từ cửa máy bay khi tới Bishkek, Kyrgyzstan, ngày 30/8. Ảnh: AFP
Trung Quốc lâu nay vẫn sử dụng mẫu máy bay "nữ hoàng bầu trời" Boeing 747 chở nguyên thủ, song thông số chi tiết về chúng thường được giữ kín.
Từ khi nhậm chức vào năm 2013, Chủ tịch Tập chủ yếu thực hiện các chuyến công du nước ngoài trên những chiếc Boeing 747-400 của hãng hàng không Air China, thường là hai chiếc có số hiệu đăng ký B-2447 và B-2472. Boeing 747 là dòng máy bay thân rộng, tầm xa, hai lối đi, sở hữu khoang hành khách lớn.
Cựu quyền cục trưởng Cục Lễ tân Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lư Bồi Tân trong một bài phỏng vấn đã giải thích lý do nước này khi đó không dùng cố định một chuyên cơ để chở lãnh đạo.
"Một là tránh lãng phí, tránh đặc quyền và nâng cao hiệu suất khai thác", ông nói. "Hai là bảo đảm an toàn bay, vì máy bay gồm hàng triệu linh kiện, không thể đắp chiếu lâu ngày".
Từ máy bay thương mại đến chuyên cơ
Trung Quốc công bố rất ít thông tin về máy bay chở Chủ tịch Tập, việc điều động chuyên cơ cũng phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt cùng chế độ bảo mật tối đa.
Trong một bài báo hiếm hoi về chủ đề này năm 2014, People's Daily cho biết mỗi khi có nhiệm vụ bay phục vụ lãnh đạo, Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc sẽ tiếp nhận lệnh, sau đó chuyển giao cho Air China thông qua văn phòng chuyên trách.
Chuyên cơ mang số hiệu B-2472 phục vụ ông Tập năm 2014. Ảnh: People's Daily
Ông Lư, cựu lãnh đạo Cục Lễ tân Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cho hay sau khi nhận lệnh, Air China sẽ chốt tổ bay, đồng thời tiến hành kiểm tra an ninh và chuẩn bị máy bay. Chiếc máy bay được chọn sẽ được rút khỏi lịch trình chở khách thông thường khoảng 20 ngày trước mỗi chuyến công du.
Kỹ thuật viên thuộc sư đoàn 34 không quân Trung Quốc sau đó đảm nhận công tác kiểm tra và thực hiện các chỉnh sửa cần thiết đối với nội thất máy bay. Một số hàng ghế trên khoang được tháo dỡ để thay bằng sofa và giường nằm.
Theo ông Lư, chuyên cơ sau khi được cải tạo thường chia làm 4 khu vực. Phía trước là khu dành riêng cho lãnh đạo quốc gia, gồm phòng khách, phòng làm việc và phòng ngủ. Tiếp đến là khoang dành cho bộ trưởng cùng các quan chức cấp cao đi cùng, sau đó là chỗ ngồi cho cán bộ cấp cục, vụ. Khu vực phía đuôi máy bay dành riêng cho đội ngũ nhân viên tháp tùng và truyền thông.
Sau khi ông Tập kết thúc chuyến công du, chiếc máy bay sẽ được tháo dỡ nội thất VIP, lắp lại ghế thương mại và tiếp tục bay chở khách như bình thường để tiết kiệm chi phí.
Ông Tập cùng các quan chức trên chuyên cơ Boeing 747-400 năm 2014. Ảnh: CCTV
Trung Quốc duy trì cách làm này tới năm 2016, nhưng mẫu máy bay Boeing 747-400 dần bộc lộ hạn chế trong các chuyến bay dài xuyên lục địa. Ông Tập sau đó chuyển sang sử dụng chiếc Boeing 747-8 Intercontinental có số hiệu đăng ký B-2479.
Boeing 747-8 Intercontinental là phiên bản chở khách của dòng 747-8, đồng thời là biến thể thương mại cuối cùng thuộc dòng 747 từng được sản xuất. Máy bay được nâng cấp đáng kể về động cơ và khả năng mang nhiên liệu, cho phép bay liên tục gần 15.000 km mà không cần dừng tiếp nhiên liệu.
Đây là chiếc chuyên cơ được ông Tập sử dụng để tới New Delhi dự hội nghị thượng đỉnh BRICS cuối tuần trước, đánh dấu chuyến thăm Ấn Độ đầu tiên sau 7 năm của Chủ tịch Trung Quốc.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới New Delhi, Ấn Độ, ngày 12/9 để dự hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18. Phía sau là chuyên cơ chở ông thuộc hãng hàng không Air China. Ảnh: AFP
Kênh truyền hình NDTV của Ấn Độ dẫn lời các nguồn thạo tin cho hay chuyên cơ được trang bị hệ thống thông tin liên lạc mã hóa qua vệ tinh, giúp Chủ tịch Tập duy trì kết nối liên tục với các trung tâm điều hành và chỉ huy quân sự tại Bắc Kinh.
Máy bay được tích hợp khả năng phát hiện mối đe dọa hiện đại, hệ thống đánh chặn tên lửa và công nghệ chống xung điện từ (EMP), giúp bảo vệ an toàn cho dàn thiết bị điện tử cùng hệ thống thông tin liên lạc trước các đòn tác chiến điện tử cấp độ hạt nhân.
EMP là giải pháp kết hợp giữa các lớp vật liệu, màng ngăn và bộ lọc nhằm ngăn chặn, hấp thụ hoặc triệt tiêu những luồng năng lượng điện từ mạnh có thể làm hư hỏng thiết bị điện tử.
Khi Chủ tịch Tập đáp xuống Washington ngày 23/9, Tổng thống Donald Trump dự kiến dành cho ông một màn đón tiếp hiếm có. Theo kế hoạch, lãnh đạo Mỹ sẽ ra tận cầu thang máy bay để chào đón thay vì chờ Chủ tịch Trung Quốc tại Nhà Trắng, theo hãng thông tấn AP.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) bắt tay Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh ngày 14/5. Ảnh: AP
Ông Tập và phu nhân sẽ tham dự lễ đón trọng thể tại Nhà Trắng vào sáng 24/9 và chứng kiến màn trình diễn bay chào mừng của không quân Mỹ. Hai lãnh đạo dự kiến hội đàm sau đó và Tổng thống Trump sẽ chủ trì quốc yến chiêu đãi ông Tập tại Nhà Trắng vào tối cùng ngày.
Chuyến thăm sẽ khép lại vào sáng 25/9, khi hai lãnh đạo cùng phu nhân thưởng trà tại Nhà Trắng và thăm Trung tâm Lưu trữ Quốc gia.
Vũ Hoàng (Theo SCMP, NDTV, AFP, Reuters, AP)