Chụp ảnh như là cách để đối thoại với nội tâm
- Quá trình gắn bó thầm lặng với nhiếp ảnh đường phố của anh không khiến tôi ngạc nhiên bằng việc biết thông tin: Anh công tác trong lĩnh vực công nghệ thông tin ở một cơ quan nhà nước. Hai phần việc này dường như có rất ít sự liên quan với nhau?
- Tôi vẫn nói vui với mọi người: Tại vì mua nhầm cái máy ảnh bán chuyên nghiệp nên phải đi chụp ảnh (cười). Mua nhầm là thật và vì thế, ban đầu, tôi phải tự tìm cách học để hiểu và sử dụng nó cho đúng, ít nhất là từ góc độ kỹ thuật. Tìm hiểu rồi sử dụng và sử dụng nhiều như một thói quen; dần dần, những điều khác đến.
Tôi làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin nên khá quen với việc tìm đọc và tự học qua các tài liệu kỹ thuật của nước ngoài. Tôi cũng đọc nhiều tài liệu về nhiếp ảnh, nhiếp ảnh đường phố để có thêm kiến thức.
- Thưởng lãm ảnh của anh, thấy tác giả dành nhiều sự quan tâm cho bố cục, những tương phản ánh sáng. Tôi đã nghĩ: Hay là hồi nhỏ, anh thích học vẽ.
- Tôi thích mơ mộng thì đúng hơn. Hồi nhỏ, chơi một số trò chơi siêu nhân trên máy tính nhưng vì chưa biết tiếng Anh nên tôi và các bạn toàn tưởng tượng. Chúng tôi cũng rất hay chơi trò diễn kịch, tưởng tượng ra các nhân vật, trang phục, màu sắc, lời thoại, hành động... Chưa kể, biết bao trò trẻ con ở quanh khu nhà ở, vẽ vời, đục lỗ, cào vôi vữa trên tường, viết lên cầu thang... cũng được bắt đầu từ trí tưởng tượng nghịch ngợm. Tôi nhận thấy, việc sống trong một thế giới tưởng tượng và mơ mộng là rất bình thường đối với thơ ấu của tôi; một tuổi thơ hạnh phúc như nguồn nuôi dưỡng tôi suốt cả cuộc đời. Khi có phương tiện máy ảnh, tôi có cơ hội trở lại, đào sâu hơn về thế giới ấy.
Sau đó, tôi muốn đưa thế giới ấy ra ngoài, đến với mọi người, để mọi người có thể hiểu thêm về một phần đời sống tinh thần khác trong tôi và có lẽ, trong cả những người có sự đồng cảm với tôi qua những bức ảnh. Ý nghĩ này xuất hiện tại thời điểm tôi tự nhìn lại bảy năm chụp ảnh, xem xét từng bộ ảnh và nghĩ về điểm chung của tất cả những gì đã làm.
Ba năm sau, đến đầu năm 2026, bên cạnh công việc chuẩn bị triển lãm cá nhân đầu tiên, nhan đề Nhân dạng gốc tại Noirfoto Gallery, Thành phố Hồ Chí Minh, tôi cũng cân nhắc nội dung cuốn sách Cầm tay chỉ phố (Nhà xuất bản Dân Trí, năm 2026) và tôi đã quyết định dùng bức ảnh đầu tiên chụp trên phố Hà Nội từ 10 năm trước để làm bìa sách. Tôi phát hiện ra, ngay từ ban đầu, nhiếp ảnh đã giúp tôi bộc lộ nội tâm mà tôi không hề hay biết. Tới lúc chuẩn bị cho sách và triển lãm, tôi tự soi chiếu hành trình vừa qua, để có câu trả lời mình là ai, như thế nào...
- Hai “từ khóa” nội tâm và đường phố thật trái ngược với nhau. Làm thế nào để chúng có thể cùng tụ lại trên một bức ảnh của anh?
- Đường phố luôn có vô vàn yếu tố bất ngờ, gây chú ý với ai đó tại thời điểm nào đó; là thực thể mà mỗi chúng ta dự phần song không thể kiểm soát bằng lý trí cá nhân được. Ra phố là lúc, với cái máy ảnh, tôi để vô thức dẫn dắt: “tiến lên, đẹp đấy, bấm máy đi!”. Đó cũng là lúc tương tự như trong giấc mơ của mình, khi lý trí không còn sự kiểm soát nữa, chỉ có tiềm thức đang trỗi dậy và tạo nên những đối thoại nội tâm.
Nhiếp ảnh đường phố là món quà gửi tặng thành phố
- Nhìn lại 10 năm qua, anh nhận thấy công việc chụp ảnh đường phố thật sự giúp ích gì được cho anh?
- Chụp ảnh đường phố, đối với tôi, là những khoảnh khắc được thả lỏng về tâm trí, cảm xúc, khiến tôi cảm thấy được thật sự sống, thật sự trải qua những rung động rất con người ở bên trong lòng mình.
Thực tế, trong một buổi chụp ảnh, tôi chỉ có thể tính được là đi chụp ở đâu, còn lại, chẳng cách nào để biết hôm nay sẽ chụp được ảnh gì, có ổn không, vì biết bao yếu tố ngoại cảnh sẽ bất ngờ đến. Tôi chỉ còn cách để lý trí thoải mái đón nhận những bất ngờ thực tại và dần tin tưởng vào phía bên kia của chính nó, tức là trực giác.
Nhờ một quá trình dài đối thoại với nội tâm, tôi nhận thấy bản thân khi đối diện với sự bất ngờ, luôn có cách giải quyết. Chị thấy đấy, cuộc sống giờ đây tràn ngập thông tin, sự thay đổi đến rất nhanh. Chưa kể, trong một đời sống ngày càng lý trí hơn với nào các chỉ tiêu, các con số, trí tuệ nhân tạo..., con người cũng dễ chới với. Vì vậy, từ trải nghiệm của cá nhân, tôi nghĩ chúng ta nên dành nhiều hơn thời gian để lắng nghe tiềm thức, trực giác của mình, tin tưởng vào nó, để lấy lại sự cân bằng trong việc sống.
- Nhân anh nói về sự thay đổi, tôi liên tưởng đến những thay đổi mạnh mẽ đang diễn ra ở Hà Nội của chúng ta trong thời gian này. Tuy nhiên, khi xem ảnh và đọc phần viết của anh ở Phố tan tầm, dư vị Hà Nội trong ký ức và hoài niệm cứ bàng bạc hiện ra. Phải chăng, bản thân anh chưa quen với những đổi thay hiện hữu?
- Tôi là người sống nhiều với quá khứ, như tôi đã chia sẻ, một tuổi thơ hạnh phúc như nguồn nuôi dưỡng ta suốt cả cuộc đời. Tôi rất thích chụp ảnh nón, tạo hình nón đẹp là một chuyện nhưng còn bởi chiếc nón gắn liền với cả tuổi thơ của tôi, được mẹ chở trên chiếc xe đạp Phượng Hoàng đi đây, đi kia, tôi cứ ngồi vắt vẻo sau lưng mẹ, và mẹ luôn đội nón...
Nhiếp ảnh đường phố cho tôi cơ hội níu quá khứ bằng cách ghi lại hình ảnh từ những câu chuyện, con người có thực, từng ở đây, đã sống, đã yêu, đã vui, buồn... Hà Nội tuổi thơ tôi những năm 1990 là một phiên bản giới hạn đẹp đẽ về thành phố này. Tôi đi chụp ảnh đường phố bao năm, tôi thấm lắm, rằng chẳng có gì là mãi mãi (cười).
- Dư vị quá khứ ấy cũng bàng bạc ở nhiều bức ảnh khác trong Phố tan tầm, tập 1. Vậy còn với các tập tiếp theo, anh có thể chia sẻ ý tưởng bao trùm về loạt sách nhiếp ảnh đường phố này?
- Tập 1 có ảnh của tôi nên tôi cũng mong muốn có sự đồng điệu từ ba tay máy còn lại, để đem đến một màu sắc riêng cho ấn phẩm.
Nhưng nhiếp ảnh đường phố, khác hơn với nhiếp ảnh tài liệu, phóng sự, là phong cách cá nhân của từng tay máy rất đậm nét. Chính vì thế, màu sắc của Phố tan tầm, tập 2, sẽ khác.
Chia sẻ với chị, trong Phố tan tầm, tập 1, có một tác giả đang ở tuổi 17, là học sinh phổ thông. Ở giai đoạn bắt đầu với nhiếp ảnh đường phố, tôi từng cảm thấy rất khó khăn vì không có được một vòng tròn những người bạn đồng hành và công chúng, để chia sẻ, để có thể nhận được sự đồng điệu từ ai đó. Tình thế này giờ đã được cải thiện nhiều. Số lượng người trẻ, rất trẻ đến với nhiếp ảnh nói chung, nhiếp ảnh đường phố nói riêng, đang tăng lên, một tín hiệu đáng mừng. Vì thế, khi có cơ hội cùng gây dựng việc gì đó, các bạn đồng hành và tôi đều chia sẻ với nhau về hướng nhìn xa hơn một chút.
Suy cho cùng, nhiếp ảnh đường phố chính là câu chuyện về con người, là suy tư của người chụp về đời sống trong mối liên hệ người-người. Thành phố là của mọi người, như chị, như tôi, nên nếu chia sẻ được với các bạn đồng hành và công chúng những câu chuyện ấy, tôi nghĩ rằng, mỗi bức ảnh, cuốn sách còn là món quà trao lại cho mọi người, cho thành phố.
- Chân thành cảm ơn anh về cuộc trò chuyện ấm áp!
Bên cạnh công việc thực hành nhiếp ảnh của cá nhân, Lâm Xuân Tùng, một cách lặng lẽ, tinh tế, chỉn chu, đã kết nối và khuyến khích tình cảm dành cho nhiếp ảnh đường phố của nhiều người trẻ khác, thông qua các trưng bày, triển lãm cá nhân, một số dự án sách ảnh, như Cầm tay chỉ phố, giới thiệu 28 phương thức chụp ảnh đường phố từ chính trải nghiệm của tác giả (2026); Phố tan tầm, tập 1 (2026), giới thiệu các tác giả nhiếp ảnh đường phố ở Việt Nam.
Đào Mai Trang (thực hiện)