Chia sẻ với VietNamNet, ông Hồ Tuấn Anh, Phó hiệu trưởng Trường THCS Quỳnh Mai 2 (phường Quỳnh Mai, Nghệ An) cho rằng theo thời gian, ở nhiều cơ sở giáo dục, quỹ hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh đã biến tướng, thậm chí bị lạm dụng, hình thành quỹ sai quy trình, sử dụng trái quy định.
Vòng luẩn quẩn lạm thu, chi sai?
“Thậm chí có những cơ sở lợi dụng ban để làm ‘cánh tay nối dài’ của hiệu trưởng nhằm lạm thu, gây bức xúc trong xã hội. Nếu vẫn duy trì việc hình thành quỹ ban đại diện cha mẹ học sinh như lâu nay, dù là dưới danh nghĩa ‘tự nguyện’, chắc chắn sẽ vẫn sa vào vòng luẩn quẩn lạm thu, chi sai ảnh hưởng đến uy tín của trường”, ông Tuấn Anh nói.
Do đó, theo ông, việc nghiên cứu, điều chỉnh để có giải pháp phù hợp đối với hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh là cần thiết.
Ông Tuấn Anh cho rằng, ngay cả khi quy định “việc hỗ trợ cho hoạt động của ban đại diện theo nguyên tắc tự nguyện, được thực hiện bằng hàng hóa, dịch vụ, thanh toán trực tiếp hoặc hình thức hợp pháp khác”, nguy cơ biến tướng vẫn có thể xảy ra.
“Ngay trong Thông tư 55 cũng quy định rõ nguồn quỹ hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh hình thành trên nguyên tắc tự nguyện. Nhưng khi đi vào thực tiễn thì nhiều trường hợp, quỹ đó không thực sự tự nguyện, thậm chí tự nguyện bắt buộc, biến tướng thành lạm thu, thành cánh tay nối dài của các hiệu trưởng”, ông Tuấn Anh nói.
Ông dẫn chứng, nếu trường tổ chức một chuyến dã ngoại, ban đại diện có thể đứng ra vận động tài trợ xe đưa đón và các bữa ăn cho học sinh. Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động này vẫn có thể phát sinh việc thu tiền ngầm từ phụ huynh có con tham gia.
Trong trường hợp vẫn duy trì quỹ của ban đại diện, ông Tuấn Anh đề xuất thông tư thay thế nên quy định cụ thể những nội dung được chi và mức trần cho từng hoạt động, thay vì chỉ liệt kê các khoản không được chi. Trong đó, cần ưu tiên những khoản hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng vấn đề cần được cân nhắc kỹ, bởi nếu không hình thành quỹ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, vai trò của tổ chức này có thể bị ảnh hưởng.
Tách việc quản lý tiền, không tách phụ huynh khỏi nhà trường
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng nguồn kinh phí do phụ huynh tự nguyện đóng góp đã hỗ trợ một số hoạt động thiết thực như thăm hỏi học sinh có hoàn cảnh khó khăn, tổ chức hoạt động trải nghiệm, động viên các em trong những dịp phù hợp hoặc hỗ trợ những hoạt động chung đã được phụ huynh thống nhất.
Nếu được thực hiện đúng mục đích, thực sự tự nguyện, công khai và phù hợp điều kiện của từng gia đình, đây là biểu hiện tích cực của tinh thần đồng hành và trách nhiệm cộng đồng.
Tuy nhiên, theo bà, thực tế tại không ít nơi cho thấy, quỹ phụ huynh đã bị biến tướng thành một khoản thu gần như bắt buộc. Có lớp ấn định mức đóng góp bình quân trên mỗi học sinh, có trường hợp khoản thu “tự nguyện” nhưng lại được biểu quyết theo đa số, khiến những phụ huynh không đồng ý hoặc không đủ khả năng đóng góp chịu áp lực tâm lý.
Thậm chí, có nơi sử dụng danh nghĩa ban đại diện cha mẹ học sinh để thu các khoản phục vụ sửa chữa cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị, vệ sinh trường lớp, khen thưởng giáo viên hoặc hỗ trợ hoạt động quản lý của nhà trường. Đây là những nội dung mà pháp luật hiện hành đã quy định không được lấy từ kinh phí hoạt động của ban đại diện.
“Theo tôi, không cần thiết duy trì quỹ phụ huynh theo cách hiểu là một khoản tiền được thu thường xuyên, đồng loạt và mặc nhiên đối với mọi gia đình, càng không nên để quỹ trở thành điều kiện ngầm để tổ chức hoạt động của lớp hoặc để đánh giá mức độ trách nhiệm của phụ huynh”, bà Nga nêu quan điểm.
Bà Nga cho rằng vấn đề cốt lõi là phải thay đổi cơ chế. Phụ huynh vẫn có quyền đề xuất, đồng hành và hỗ trợ, nhưng mọi khoản hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật phải được tiếp nhận, quản lý và công khai theo một quy trình chính thức.
Mỗi khoản vận động cần có mục tiêu cụ thể, dự toán rõ ràng, thời gian thực hiện, phương thức tiếp nhận và phương án xử lý phần kinh phí còn dư. Không nên hình thành một quỹ chung rồi mới tìm nội dung để chi. Khoản hỗ trợ nên được thực hiện qua tài khoản hoặc phương thức có thể kiểm tra, hạn chế tối đa việc giao nhận tiền mặt.
Ngoài ra, dự thảo cần khẳng định một nguyên tắc mang tính bắt buộc. Việc cha mẹ học sinh có đóng góp hay không, đóng góp nhiều hay ít… không được sử dụng làm căn cứ để phân biệt đối xử với học sinh, không được công khai danh sách người chưa đóng, không giao giáo viên chủ nhiệm hoặc học sinh đi thu tiền và không gắn khoản hỗ trợ tự nguyện với quyền được tham gia các hoạt động giáo dục cơ bản.
Bà Nga cho rằng mục tiêu sửa đổi không phải làm suy yếu ban đại diện cha mẹ học sinh mà là đưa tổ chức này trở về đúng vai trò đại diện, giám sát và đồng hành với nhà trường, thay vì đứng ra thu tiền. Theo bà, khi quyền đại diện, giám sát của phụ huynh được tăng lên, còn việc tiếp nhận và quản lý kinh phí được thực hiện theo quy trình minh bạch, có trách nhiệm giải trình, sẽ góp phần hạn chế lạm thu nhưng vẫn duy trì sự gắn kết cần thiết giữa gia đình và nhà trường.