Tôi nhiều lần đi từ chân dốc lên tới đỉnh rồi ngược lại ở Dốc Miếu, xã Gio Linh mà vẫn không thể nào lần ra được điểm gì để nhận biết ở đó từng có một căn cứ rất mạnh của quân đội Mỹ trong những năm chiến tranh. Lần này, sau mấy vòng chạy xe quanh quẩn dọc Quốc lộ 1, tôi dừng xe hỏi một người bán hàng bên đường, ngay trên đỉnh dốc.
Ông chủ cửa hàng nói: “Chú đi về phía nam, xuống gần hết dốc thì chộ (nhìn) bên phải có nghĩa trang liệt sĩ, ngay đối diện bên tê (kia) đường có một chiếc xe tăng cũ. Di tích Dốc Miếu đó chú ạ”. Theo lời ông chỉ, tôi đến vị trí lưng chừng sườn đất ngay sát lề Quốc lộ 1, thấy lấp ló trong cây cỏ là vỏ một chiếc xe tăng đã hoen gỉ theo thời gian.
Lại hỏi một người đàn ông có nhà gần nơi vỏ xe tăng thì được biết, đó là di tích duy nhất còn sót lại của căn cứ Dốc Miếu ngày xưa. Sở dĩ nó chưa bị bán sắt vụn là do chính quyền ngăn cấm, để lại làm di tích lịch sử. Lại gần bên vỏ chiếc xe tăng, thấy có tấm bảng nhỏ khá cũ ghi dòng chữ: “Khu căn cứ Dốc Miếu: con mắt thần của tuyến hàng rào điện tử Mác-na-ma-ra, bằng chứng thất bại nhục nhã của đế quốc Mỹ năm 1972” Ủy ban nhân dân cách mạng tỉnh Quảng Trị.
Phần vì tò mò lẫn chút tiếc nuối cho nên tôi đi sâu vào rừng cây, bờ cỏ phía sau ngõ hầu tìm thấy vết tích một đoạn hào giao thông, một căn hầm hay vị trí đặt pháo..., nhưng không thể thấy một dấu tích nào. Có lẽ thời gian và cây cỏ đã bào mòn và xóa đi tất cả.
Tôi rời đi trong lặng lẽ, lòng đầy tiếc nuối bởi căn cứ Dốc Miếu ngày xưa nổi tiếng là vậy nhưng trải qua thời gian, bị ảnh hưởng của thiên tai, thời tiết và cả sự chủ quan, thiếu ý thức của con người mà nay không còn gì để khám phá nữa. Và không chỉ riêng tôi, có lẽ bao năm qua cũng từng có nhiều du khách ngậm ngùi khi tìm lại di tích lịch sử nhưng không còn gì ngoài cái vỏ xe tăng hoen gỉ ấy.
Tương tự, Cồn Tiên từng là căn cứ của quân đội Mỹ cách Dốc Miếu không xa, cũng nằm trên tuyến hàng rào điện tử Mác-na-ma-ra. Không khác Dốc Miếu, muốn đến di tích Cồn Tiên thật khó. Từ trung tâm xã Cồn Tiên, sau nhiều lần hỏi đường, đi qua những đồi dốc và cánh rừng, tôi mới đến căn cứ Cồn Tiên xưa.
Khi đến chân ngọn đồi phải hỏi người đi làm rừng để biết lối lên căn cứ cũ là vệt đường mòn giữa rừng cao-su. Đi bộ gần tới đỉnh đồi mới thấy cái lô cốt bê-tông hình chữ nhật, diện tích khoảng 30 m², lỗ chỗ vết đạn pháo, cũng là dấu tích duy nhất còn lại của căn cứ quân sự Cồn Tiên, “con mắt thần” một thời nhìn ra phía bắc sông Bến Hải.
Đi một vòng quanh lô cốt này, tôi không tìm thêm được dấu vết hầm hào ở căn cứ quân sự lớn trong chiến tranh. Ngược lại, vùng căn cứ cũ bây giờ là rừng cây cao-su, nông trại, gia trại rợp màu xanh của người dân trong khu vực.
Rời Cồn Tiên, tôi chạnh lòng khi nghĩ rằng, đến một người dân Quảng Trị như tôi còn chưa tìm được dấu tích của căn cứ Cồn Tiên-Dốc Miếu thì làm sao du khách trong và ngoài nước có thể tìm đến đúng nơi được. Ngay trên Quốc lộ 1 và Dốc Miếu không hề có một tấm bảng nào chỉ dẫn là ở đó có di tích lịch sử quốc gia căn cứ Dốc Miếu và từ đó đi đến Cồn Tiên.
Nếu căn cứ Dốc Miếu và Cồn Tiên xưa được bảo tồn hay phục hồi một số hạng mục từng có trong chiến tranh, chí ít như một vài đoạn hào, căn hầm hay công sự, đặt ít vỏ bom đạn... thì di tích lịch sử này sẽ thu hút nhiều du khách hoài niệm về chiến trường xưa.
Có thể nói, thời gian càng lùi xa, việc phục dựng các di tích Dốc Miếu-Cồn Tiên là hết sức cần thiết nhằm phục vụ khách du lịch khi đến thăm chiến trường xưa Quảng Trị, qua đó tri ân sự hy sinh dũng cảm của cha anh và góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.
Bài và ảnh: LAM GIANG