Không thể chỉ nhìn vào tên gọi
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT), cho rằng tinh thần của chủ trương là đào tạo giáo viên phải bài bản, đúng chuẩn, trong môi trường có tính sư phạm và bảo đảm chuẩn đầu ra.
Tuy nhiên, ông cho rằng cần đánh giá cụ thể từng cơ sở đào tạo giáo viên thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc việc trường có ngành sư phạm. “Phải đánh giá cụ thể xem trường nào đào tạo ngành sư phạm, chất lượng đầu ra như thế nào, từ đó mới có chính sách phù hợp và ưu tiên đúng chỗ”, ông nói.
Theo ông Vinh, việc đánh giá phải dựa trên kết quả thực tế như năng lực sinh viên sau tốt nghiệp, khả năng đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và chất lượng đội ngũ giáo viên được đào tạo. Ông dẫn trường hợp nhiều trường đại học có thế mạnh đào tạo sư phạm nhưng hiện cũng đào tạo nhiều ngành ngoài sư phạm. Theo ông, khi một trường có sứ mệnh đào tạo giáo viên, cần xác định rõ sứ mệnh cốt lõi và đánh giá việc mở rộng sang các lĩnh vực khác có ảnh hưởng đến chất lượng, bản sắc sư phạm hay không.
Trong khi đó, nguyên hiệu trưởng một trường sư phạm ở phía Nam cho rằng nếu mục tiêu là nâng chất lượng đào tạo giáo viên thì cần đặt lại vấn đề về quy mô và mạng lưới các trường được giao nhiệm vụ này.
Theo ông, có thể nghiên cứu mô hình người học tốt nghiệp một ngành chuyên môn rồi học thêm nghiệp vụ sư phạm. Đây là mô hình được áp dụng ở nhiều quốc gia như Đức, Australia, Pháp, Mỹ với những cách thức khác nhau.
“Tất cả những người muốn trở thành giáo viên không nhất thiết phải học sư phạm ngay từ đầu”, ông nói. Theo ông, Việt Nam cần tập trung, chuyên biệt hóa đào tạo giáo viên, thay vì duy trì quá nhiều cơ sở cùng đào tạo sư phạm.
“Chỉ nên giao cho khoảng 7-8 trường đào tạo sư phạm, tập trung làm nhiệm vụ đào tạo giáo viên. Nhà nước cần ưu tiên đầu tư để các trường này thực sự mạnh về đào tạo giáo viên”, ông đề xuất.
Theo ông, mạng lưới đào tạo giáo viên có thể tổ chức theo vùng. Quy mô đào tạo từng trường cần căn cứ vào dân số, nhu cầu giáo viên và đặc điểm từng khu vực. Việc thu gọn đầu mối sẽ giúp nguồn lực Nhà nước được tập trung, tạo điều kiện xây dựng đội ngũ, cơ sở vật chất và chương trình đào tạo chuyên sâu.
“Muốn có một chất lượng khác thì phải có cách đầu tư khác. Nếu các trường sư phạm phải đào tạo thêm nhiều ngành khác, rất khó tập trung nguồn lực để trở thành những cơ sở đào tạo giáo viên thực sự mạnh”, ông nói.
Trường sư phạm hiện nay là những trường nào?
Tiến sĩ Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giáo dục đại học của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng điểm khó trong chủ trương chỉ giao các trường sư phạm đào tạo giáo viên là hiện chưa có định nghĩa rõ ràng về “trường sư phạm”.
Theo ông, ngay những trường có tên gọi sư phạm như Trường ĐH Sư phạm TPHCM hay Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cũng đào tạo nhiều ngành ngoài sư phạm. Trong khi đó, nhiều trường không mang tên sư phạm vẫn có ngành đào tạo giáo viên.
“Các trường sư phạm sau một thời gian dài cũng nhận thấy không thể chỉ tồn tại bằng việc đào tạo giáo viên. Vì vậy, họ phải chuyển từ những trường chuyên đào tạo lĩnh vực sư phạm sang mô hình đại học đa ngành. Khi đó, sứ mệnh và mục tiêu của trường cũng thay đổi rất nhiều”, ông phân tích.
Theo TS Lê Đông Phương, nếu hiểu “đại học sư phạm” là cơ sở chuyên đào tạo giáo viên thì hiện nay Việt Nam không còn nhiều trường đáp ứng hoàn toàn tiêu chí này. Nếu chấp nhận mô hình trường đại học vừa đào tạo sư phạm, vừa đào tạo ngoài sư phạm thì số lượng cơ sở đủ điều kiện sẽ rất lớn.
“Thứ nhất là phải giải quyết câu chuyện thế nào là trường sư phạm, trường nào được quyền đào tạo giáo viên. Thứ hai là Nhà nước sẽ đầu tư như thế nào cho những trường đó?”, ông đặt vấn đề.
TS Lê Đông Phương dẫn trường hợp những cơ sở từng có nguồn gốc từ đào tạo sư phạm như ĐH Vinh, ĐH Sài Gòn nhưng nay đã phát triển thành đại học đa ngành. Nhiều ngành sư phạm tại các trường này vẫn có chất lượng tốt. Vì vậy, theo ông, không thể chỉ dựa vào tên gọi để xác định một trường có thuộc nhóm cơ sở đào tạo giáo viên hay không mà cần xem xét chất lượng đào tạo thực tế.
Không thể chỉ thu gọn số trường là giải quyết được vấn đề thừa, thiếu giáo viên
Một vấn đề khác được TS Lê Đông Phương lưu ý là tình trạng thừa, thiếu giáo viên giữa các địa phương. Theo ông, trước khi thay đổi mạng lưới đào tạo giáo viên, cần xác định rõ nguyên nhân của tình trạng này.
“Cho đến giờ, chúng ta vẫn chưa xác định rõ tình trạng thừa, thiếu giáo viên trước hết là do công tác tổ chức hay cách sắp xếp của nhà trường”, ông nói.
Theo ông, cần phân biệt tình trạng thiếu giáo viên do địa phương hay cơ sở giáo dục không có biên chế để tuyển dụng với do nhà trường chưa bố trí, sắp xếp giáo viên hợp lý dẫn đến nơi thừa, nơi thiếu. “Không phải tất cả mọi thứ đều do ngành giáo dục”, ông nhấn mạnh.
TS Lê Đông Phương cho rằng cơ chế đặt hàng đào tạo giáo viên hiện nay còn nhiều bất cập. Một số địa phương có nhu cầu nhưng không đặt hàng, khiến quy mô đào tạo của các trường sư phạm ở những khu vực này giảm mạnh. Bộ GD-ĐT cũng ở thế khó, khi trước đây các địa phương đặt hàng, nhưng giờ không đặt hàng thì chẳng lẽ xóa ngay những trường đó? Vì vậy, Bộ đã phải giao chỉ tiêu, thậm chí bố trí kinh phí để các trường tồn tại”, ông phân tích.
Theo ông, bài toán không chỉ nằm ở số lượng trường sư phạm mà còn ở khả năng điều tiết sức hút giáo viên giữa các địa phương. Các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội tốt thường có lợi thế thu hút giáo viên trong khi các địa bàn khó khăn lại khó tuyển người.
“Câu chuyện mất công bằng diễn ra từ nhiều góc độ: từ lúc đi học, trong quá trình học đến sau khi học, khi sắp xếp việc làm. Khi không cân đối, không điều tiết được sức hút này thì vẫn sẽ có những vùng thiếu và yếu về giáo viên”, ông nhận định.
Vì vậy, theo TS Lê Đông Phương, quy hoạch lại các cơ sở đào tạo giáo viên cần đi cùng với đặt hàng, phân bổ chỉ tiêu, chính sách thu hút và cơ chế điều tiết giáo viên giữa các vùng, thay vì chỉ tập trung xác định trường nào được đào tạo sư phạm.