Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 10/10 cáo buộc người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky phớt lờ đề nghị của Washington về việc ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu tại Nga, thêm rằng động thái này có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nhiên liệu toàn cầu.
"Ông ấy tốt nhất nên dừng lại. Tôi đề nghị họ tìm một lãnh đạo mới có khả năng đạt được thỏa thuận. Ông Zelensky đáng lẽ có thể đạt được nhiều thỏa thuận, nhưng vì lý do nào đó ông ấy lại không bao giờ làm vậy", Tổng thống Trump cho hay.
Ông Trump thể hiện sự tức giận trong bối cảnh các cuộc tập kích của Ukraine nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga đã tăng mạnh trong một năm qua, khiến hàng loạt nhà máy lọc dầu trên lãnh thổ Nga bị hư hại.
Chiến dịch đã gây ra cuộc khủng hoảng nhiên liệu tồi tệ nhất tại Nga trong hàng chục năm qua. Các công ty khí đốt lớn đã hạn chế lượng nhiên liệu mà khách hàng có thể mua, còn giá xăng và dầu diesel đã tăng khoảng 20% kể từ đầu năm, góp phần gây ra lạm phát trên toàn quốc.
Mục đích của chiến dịch tập kích này là gây sức ép về kinh tế để buộc Nga kết thúc chiến sự, theo Tổng thống Zelensky. Nhưng Tổng thống Trump tin rằng giá dầu thế giới, đặc biệt là diesel, tăng cao là do các cuộc tấn công của Ukraine, không phải do cuộc chiến tại Trung Đông.
Chiến dịch tập kích của Ukraine khiến ông Trump nổi giận
Khoảnh khắc được cho là UAV Ukraine lao vào nhà máy lọc dầu Moskva đang bốc cháy hồi tháng 6. Video: X/Osinttechnical
Trong nhiều tháng, Ukraine liên tục phóng UAV nhắm vào những bộ phận quan trọng của các nhà máy lọc dầu Nga như thiết bị khử muối và chưng cất, vốn khó sửa chữa do ảnh hưởng của những biện pháp trừng phạt mà phương Tây áp đặt, theo kết quả phân tích ảnh vệ tinh của Washington Post, cũng như các cuộc phỏng vấn với giới chuyên gia và quan chức quân sự Ukraine.
Ít nhất 2/3 trong tổng số 36 nhà máy lọc dầu lớn được công ty phân tích thị trường S&P Global Energy theo dõi tại Nga đã bị tập kích kể từ ngày 1/4 đến 31/8, trong đó một số cơ sở bị tấn công tới 5 lần, với tần suất ba ngày một vụ.
Trong số 54 vụ tập kích được Washington Post phân tích và giới chuyên gia xem xét, hơn một nửa dường như đã làm hư hại các thiết bị khử muối và chưng cất. Hơn 1/3 đánh trúng thiết bị chế biến thứ cấp gần đó, bộ phận có nhiệm vụ tiếp tục xử lý vật liệu đã qua chưng cất để tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn như xăng, nhiên liệu máy bay và khí dầu mỏ hóa lỏng.
"Chúng tôi nhắm vào các bộ phận quan trọng nhất của nhà máy lọc dầu", Tango, chỉ huy một tiểu đoàn UAV Ukraine, cho biết. "Không cần phải tập kích trúng toàn bộ nhà máy. Chúng tôi biết phải đánh vào đâu để nó ngừng hoạt động và không thể phục hồi".
Sau khi chiến sự Ukraine nổ ra, Liên minh châu Âu (EU) đã cấm xuất khẩu thiết bị chưng cất chân không - khí quyển và thiết bị chế biến thứ cấp cho Nga. Mỹ sau đó cũng hạn chế cấp giấy phép xuất khẩu các linh kiện tương tự, đồng nghĩa cấm bán chúng cho Nga.
Khói bốc lên sau khi một nhà máy lọc dầu ở Moskva, Nga bị tập kích hôm 20/9. Ảnh: Reuters
Những biện pháp này khiến Moskva khó có được linh kiện cần thiết để sửa chữa những dây chuyền bị hư hại tại nhà máy lọc dầu, theo chuyên gia về kinh tế Nga Alexander Kolyandr. Ông cho biết mọi hạng mục bị tấn công đều có thể sửa chữa, song vấn đề là tần suất tấn công của Ukraine quá dày, khiến Nga không có đủ thời gian để khắc phục hậu quả trước khi đòn đánh tiếp theo diễn ra.
Ngay cả khi thiết bị đã được sửa chữa xong, các cuộc tập kích liên tục vẫn gây áp lực lên cấu trúc kim loại và khiến nó dễ bị hư hỏng nghiêm trọng hơn, theo Sergey Vakulenko, chuyên gia tại Trung tâm Á - Âu Nga Carnegie.
Tổng thống Nga Vladimir Putin hồi đầu tháng thừa nhận chiến dịch của Ukraine đã gây tổn hại cho nền kinh tế nước này. "Họ có đạt được mục tiêu không? Một phần, vì theo ước tính của chúng tôi, Nga đã tổn thất 1% GDP", ông Putin nói.
Theo dữ liệu được tổng hợp bởi Tochnyi, nhóm nghiên cứu nguồn mở của Ukraine, chiến dịch tập kích quy mô lớn bằng UAV nhằm vào các nhà máy lọc dầu ở Nga thật sự bắt đầu từ tháng 8/2025.
Tần suất tấn công giảm dần vào mùa đông, khi Nga và Ukraine tiến hành nhiều vòng hòa đàm, trước khi gia tăng vào tháng 4 và đạt mức cao kỷ lục vào tháng 8.
Tango cho biết dù quân đội Ukraine bắt đầu nhắm mục tiêu các bộ phận quan trọng của nhà máy lọc dầu Nga từ năm ngoái, họ đã đạt được nhiều thành công hơn theo thời gian nhờ "gia tăng cường độ tấn công".
Thiệt hại tại các nhà máy lọc dầu của Nga trong ảnh vệ tinh công bố hôm 11/10. Ảnh: Washington Post, CNN
Tính đến cuối tháng 8 năm nay, các dây chuyền đảm nhận một nửa tổng công suất lọc dầu Nga đã phải ngừng hoạt động, cao hơn gấp đôi so với cuối năm 2025, theo S&P Global Energy. Tính tới đầu tháng 8, lượng xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ tinh chế đã giảm xuống chỉ còn bằng một nửa so với cùng kỳ năm 2025.
Washington Post dẫn lời giới chuyên gia cho biết chiến dịch tập kích của Ukraine đạt được thành công một phần nhờ nước này ngày càng nâng cao khả năng sản xuất hàng loạt UAV và linh kiện giá rẻ, từ đó giúp quân đội có thể triển khai nhiều UAV khi tấn công hơn.
Một nguồn tin tham gia chiến dịch tập kích sâu của Ukraine cho biết kể từ năm ngoái, nước này đã tăng gấp đôi số lượng UAV và phi cơ mồi nhử trong mỗi đợt tấn công. Các UAV mồi nhử này không mang thuốc nổ, có nhiệm vụ đánh lạc hướng phòng không Nga và khiến đối phương lãng phí đạn dược để đánh chặn.
"Tỷ lệ thành công của các đợt tập kích bằng UAV phụ thuộc vào máy bay mồi nhử", nguồn tin cho hay.
Theo Andras Racz, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Đức và đã nghiên cứu về hoạt động tác chiến bằng UAV tại Ukraine, ngay cả khi chỉ có 2-3% lượng UAV phóng đi chạm được vào mục tiêu, số liệu mà ông cho là "thực tế", thì cũng đủ để gây ra tổn thất lớn.
"Số lượng vũ khí tấn công quá lớn khiến đối phương không thể đánh chặn hoàn toàn", chuyên gia này nhận định.
Chiến dịch tập kích của Ukraine đã khiến diện tích lãnh thổ rộng lớn của Nga trở thành điểm yếu đối với nước này, dù đây từng là một trong những lợi thế chiến lược quan trọng nhất của Moskva. Lãnh thổ lớn khiến lưới phòng không Nga bị dàn mỏng và không thể bảo vệ mọi nhà máy lọc dầu cùng một lúc, Washington Post dẫn lời giới chuyên gia cho biết.
Các cuộc tập kích của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu tại Nga và thiết bị trúng đòn. Đồ họa: Washington Post
Sự hỗ trợ của các đồng minh phương Tây về thông tin tình báo đã giúp Ukraine khai thác lỗ hổng trong lưới phòng không Nga, theo Tango và các chuyên gia. Thông tin tình báo do Mỹ cung cấp về vị trí cụ thể của các hệ thống phòng không và radar tại Nga đóng vai trò rất quan trọng, cho phép các chỉ huy Ukraine vạch lộ trình bay cho UAV để không bị đối phương phát hiện trên đường tới mục tiêu, theo một quan chức an ninh châu Âu giấu tên.
Trong một số cuộc tập kích sâu của Ukraine vào lãnh thổ Nga, khí cầu tầm cao đôi khi cũng được sử dụng để đưa UAV lên không trung trước khi triển khai. Điều này giúp UAV giảm bớt lượng nhiên liệu mang theo và tăng lượng thuốc nổ, tạo sức công phá lớn hơn, theo quan chức châu Âu trên và Deborah Fairlamb, đối tác sáng lập của Green Flag Ventures, công ty đầu tư mạo hiểm tại Mỹ chuyên rót vốn vào lĩnh vực công nghệ quốc phòng ở Ukraine.
Ngoài nhà máy lọc dầu, hàng loạt cuộc tập kích khác của Ukraine trong năm nay đã làm hư hại các bể chứa nhiên liệu, hệ thống bơm và hạ tầng đường ống trên khắp nước Nga, khiến hoạt động vận chuyển nhiên liệu trở nên khó khăn hơn, theo Christina Harwood, thành viên tại Viện nghiên cứu Chiến tranh có trụ sở ở Mỹ.
Tổng thống Trump hôm 11/10 thông báo rằng Nga và Ukraine nhất trí ngừng tấn công hạ tầng năng lượng của nhau. Tuy nhiên, Ukraine sau đó cáo buộc Nga tiếp tục tập kích vào các nhà máy điện và cơ sở khí đốt của nước này. "Nếu Nga không đồng ý ngừng bắn, chúng tôi sẽ đáp trả", ông Zelensky cảnh báo.
Phạm Giang (Theo Washington Post, AFP)