Yahya Saree, phát ngôn viên nhóm vũ trang Houthi ở Yemen, ngày 11/10 thông báo lực lượng này đã tiến hành 4 chiến dịch tập kích Arab Saudi bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) trong vòng 24 giờ. "Đây là biện pháp trả đũa những hành động gây hấn tàn bạo của Arab Saudi nhằm vào đất nước và người dân Yemen", ông nói.
Sân bay King Khalid ở thủ đô Riyadh là nơi hứng thiệt hại nặng nhất, khi trúng đòn 4 lần trong 5 ngày qua. Sự việc nghiêm trọng nhất xảy ra hôm 10/10 khi tên lửa Houthi đánh trúng cơ sở này, khiến 13 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương. Đây là cuộc tập kích gây chết chóc nhất ở Arab Saudi trong hơn một thập kỷ qua.
Lý do tên lửa Houthi liên tiếp xuyên thủng lưới phòng không Arab Saudi
Nhà kho kiên cố bị thiêu rụi tại căn cứ Khamis Mushait trong ảnh chụp ngày 8/10. Ảnh: X/Egyosint
Houthi cũng nhận trách nhiệm về cuộc tập kích sân bay King Fahd ở Dammam, cùng cơ sở khí đốt Shugadam và nhà máy lọc dầu Tanajib thuộc sở hữu của tập đoàn dầu khí nhà nước Aramco. Ảnh vệ tinh thương mại chụp hôm 8/10 còn cho thấy một nhà kho kiên cố, nghi là nơi lưu trữ nhiều vũ khí phóng từ máy bay của không quân Arab Saudi, bị cháy rụi ở sân bay quân sự Khamis Mushait.
Những thiệt hại trên được ghi nhận dù Arab Saudi đã tuyên bố đánh chặn thành công nhiều đòn tập kích, trong đó có hai tên lửa đạn đạo nhằm vào thủ đô Riyadh hôm 8/10.
Tương quan chênh lệch giữa Arab Saudi và Houthi
Arab Saudi chi 85 tỷ USD cho lĩnh vực quốc phòng trong năm 2025, tương đương 6,5% GDP và nhiều thứ 8 thế giới.
Nước này đã mua nhiều khí tài hiện đại cho không quân, như tiêm kích F-15 của Mỹ và Typhoon do châu Âu sản xuất, cũng như vừa được chính phủ Mỹ duyệt bán 48 chiến đấu cơ tàng hình F-35. Lưới phòng không mặt đất tại Arab Saudi được biên chế các hệ thống tiên tiến như Patriot và THAAD, tổ hợp được đánh giá là một trong những lá chắn tên lửa tốt nhất thế giới hiện nay.
Không rõ Houthi đầu tư bao nhiêu tiền cho năng lực quân sự, song nhóm vũ trang Yemen có tổng thu nhập hàng năm chưa tới 5 tỷ USD, gồm 2,5 tỷ USD từ thuế phí và hơn 2 tỷ USD từ hoạt động buôn bán dầu mỏ bất hợp pháp, theo tạp chí Forbes.
Đây là con số lớn đối với một nhóm vũ trang phi nhà nước, song vẫn quá nhỏ nếu so với nguồn lực của Arab Saudi. Dù vậy, giới chuyên gia quân sự cảnh báo không thể coi thường tiềm lực quân sự của Houthi.
Khoảnh khắc sân bay Arab Saudi trúng đòn tập kích của Houthi
Khoảnh khắc nhà ga tại sân bay King Khalid bị tập kích ngày 10/10. Video: Al Arabiya
"Mọi người vẫn đánh giá thấp sức mạnh quân sự của Houthi", Farea al-Muslimi, chuyên gia về Yemen tại viện nghiên cứu Chatham House ở Anh, cho biết.
Theo ông, lực lượng này thường bị coi là "những gã đi dép xỏ ngón", song thực chất lại rất am hiểu công nghệ và đã dành cả một thập kỷ để xây dựng năng lực quân sự với sự hỗ trợ từ Iran.
"Đột nhiên những gã đi dép xỏ ngón lại có thể làm tăng gấp đôi hoặc gấp ba hóa đơn sưởi ấm trong mùa đông của quý vị", al-Muslimi nói, dường như ám chỉ tác động từ các cuộc tập kích của Houthi nhằm vào hạ tầng năng lượng và tàu thuyền liên quan Arab Saudi.
Quá trình phát triển năng lực quân sự của Houthi
Nền tảng quân sự của Houthi hình thành sau khi nhóm vũ trang chiếm thủ đô Sanaa vào năm 2014 và tiếp quản phần lớn kho vũ khí của quân đội chính phủ Yemen, trong đó có tên lửa đạn đạo và vũ khí diệt hạm. Houthi cũng tiếp nhận các sĩ quan giàu kinh nghiệm, chuyên gia tên lửa và đơn vị quân sự, tái tổ chức họ thành lực lượng thống nhất.
"Họ không bắt đầu từ con số không, mà đã có nền tảng", Mohammed al-Basha, sáng lập viên công ty tư vấn rủi ro Basha Report có trụ sở ở Mỹ, cho hay.
Lực lượng Houthi khai hỏa tên lửa Palestine-2 nhằm vào Israel tháng 9/2024. Ảnh: AFP
Lực lượng này còn được Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon huấn luyện, cung cấp kiến thức chuyên môn kỹ thuật. Một thế hệ chuyên gia Houthi đã tới Iran để nâng cao năng lực, đặc biệt là về tên lửa diệt hạm và xuồng không người lái, các loại vũ khí thường được sử dụng để tập kích tàu thuyền ở biển Đỏ.
Al-Basha cho rằng nhóm vũ trang Yemen hiện có thể tự sản xuất phần lớn UAV tấn công Samad, vũ khí đặc trưng của Houthi, bằng cách sử dụng sợi thủy tinh chế tạo ở trong nước và linh kiện thương mại. Dù vậy, ông nhận định các mẫu tên lửa đạn đạo và hành trình tiên tiến hơn vẫn phụ thuộc nhiều vào công nghệ, linh kiện từ Iran.
Một trong những vũ khí hiện đại nhất của Houthi là tên lửa đạn đạo tầm trung Palestine-2. Đây là tên lửa hai tầng đẩy dùng nhiên liệu rắn, có tầm bắn hơn 2.000 km và được mô tả là vũ khí siêu vượt âm. Một mẫu khác là Toufan, dường như dựa trên nền tảng tên lửa Ghadr của Iran, có khả năng đánh trúng mục tiêu ở khoảng cách 1.350-1.950 km.
Những mẫu tên lửa trên từng xuyên thủng lưới phòng không đa tầng của Israel và đánh xuống mục tiêu ở cách Yemen khoảng 2.000 km.
Nhóm vũ trang còn sở hữu một số tên lửa tầm ngắn, như dòng Burkan và Badr. Chúng được cho là có nguồn gốc từ Iran và được triển khai trong các cuộc tập kích xuyên biên giới nhằm vào Arab Saudi.
Nawaf Obaid, chuyên gia tại Khoa Nghiên cứu Chiến tranh thuộc Đại học Nhà vua London, cho rằng kho vũ khí Houthi về cơ bản có nguồn gốc từ Iran và chịu ảnh hưởng nhất định từ công nghệ Trung Quốc.
Thách thức từ diện tích lãnh thổ
Obaid cho rằng vũ khí Houthi xuyên thủng lưới phòng không Arab Saudi là điều có thể dự đoán được, do nước này nằm ngay cạnh Yemen và có diện tích rất lớn, khoảng 2,2 triệu km2. "Dù lưới phòng không nhiều tầng đến đâu, vẫn sẽ luôn có đòn tấn công lọt qua", ông cho hay.
Andreas Krieg, chuyên gia an ninh tại công ty phân tích rủi ro MENA Analytica, cũng có quan điểm tương tự. "Ngay cả lưới phòng không nhiều lớp gồm Patriot, THAAD, chiến đấu cơ và hàng loạt cảm biến cũng không thể tạo ra mái vòm bất khả xâm phạm trên quốc gia có diện tích như Arab Saudi", Krieg cho hay.
Bệ phóng của tổ hợp phòng không Patriot triển khai tại Mecca. Ảnh: BQP Arab Saudi
Theo ông, Arab Saudi phải liên tục bảo vệ Riyadh, các sân bay, cơ sở dầu mỏ, căn cứ quân sự và rất nhiều cơ sở hạ tầng trọng yếu. Chuyên gia này lưu ý rằng Houthi không cần thực hiện thành công mọi cuộc tập kích để đạt được mục đích, mà chỉ cần thỉnh thoảng vượt qua lưới phòng thủ đối phương và đánh trúng mục tiêu quan trọng.
Sân bay King Khalid liên tiếp hứng đòn vì đây là hạ tầng trọng yếu, đóng vai trò mắt xích then chốt trong sáng kiến Tầm nhìn Saudi 2030 do Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman khởi xướng. Mục tiêu của sáng kiến là đưa Riyadh trở thành trung tâm lớn dành cho khách du lịch, các tập đoàn đa quốc gia và sự kiện quốc tế.
"Houthi hiểu điều đó. Các cuộc tập kích liên tiếp nhằm vào sân bay King Khalid cho thấy họ đủ khả năng tiến hành nhiều đợt tấn công tầm xa nhằm vào những mục tiêu chiến lược", Krieg nói.
Vị trí Yemen và Arab Saudi. Đồ họa: Guardian
Một thách thức khác đối với Arab Saudi trong nỗ lực đối phó Houthi là kho tên lửa đánh chặn. Quốc gia này, cũng như nhiều đồng minh khác của Mỹ ở Trung Đông, không còn nhiều đạn dự trữ cho hệ thống phòng không Patriot và THAAD, sau khi tiêu hao lượng lớn trong xung đột với Iran.
Arab Saudi hồi tháng trước được cho là đã liên hệ với một số quốc gia thân thiện, nhờ những nước này triển khai lực lượng phòng không và cung cấp các hỗ trợ khác để giúp đối phó đòn tập kích từ Houthi.
Phạm Giang (Theo AFP, Al Jazeera, Forbes, FT)