Arab Saudi cuối tuần trước rung chuyển khi nhóm vũ trang Houthi ở Yemen liên tục phóng tên lửa tấn công sân bay King Khalid tại thủ đô Riyadh khiến ít nhất 13 người chết, hơn 300 người bị thương. Đây là một trong những đòn tấn công thảm khốc nhất mà cường quốc dầu mỏ này hứng chịu kể từ khi chiến sự bùng phát.
Hai quan chức chính phủ Arab Saudi nói với MS Now rằng nước này đã đề nghị Mỹ "hỗ trợ phòng vệ khẩn cấp". Riyadh cho rằng Washington cần can thiệp "sớm nhất có thể" để giúp liên minh quốc tế do Arab Saudi dẫn đầu chống lại Houthi.
Các diễn biến đẩy Tổng thống Mỹ Donald Trump trước sức ép phải hành động để bảo vệ đồng minh. Ông chủ Nhà Trắng ngày 10/10 gọi hành động của Houthi là "không thể chấp nhận được" và cho biết ông sẽ sớm quyết định có hành động hay không.
Robert Pape, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Chicago, nói với Newsweek rằng những đòn tấn công dồn dập của Houthi "làm gia tăng đáng kể" khả năng ông Trump phát động tấn công quân sự nhằm vào nhóm này. Theo ông, các cố vấn nhiều khả năng sẽ trình lên Tổng thống Mỹ hai phương án.
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng ngày 10/10. Ảnh: AFP
Phương án đầu tiên là Mỹ có thể tham gia chiến dịch đáp trả của liên quân quốc tế do Arab Saudi dẫn đầu, tấn công trực tiếp vào các mục tiêu của Houthi, theo ông Pape.
"Nếu Mỹ tham gia, đây sẽ là lần đầu tiên Washington có hành động quân sự nhằm vào Houthi kể từ khi Chiến dịch Rough Rider kết thúc vào tháng 5/2025", theo tổ chức nghiên cứu chính sách Dự án Phân tích các mối đe dọa nghiêm trọng thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI).
Lầu Năm Góc phát động chiến dịch Rough Rider hồi giữa tháng 3/2025, nhằm đáp trả việc Houthi tấn công loạt tàu bè liên quan đến Mỹ và Israel ở biển Đỏ. Lực lượng Mỹ tuyên bố đã tấn công hơn 1.000 mục tiêu của Houthi ở Yemen, hạ hàng trăm tay súng và nhiều chỉ huy của nhóm vũ trang.
Tuy nhiên, Houthi không có dấu hiệu suy yếu sau những đòn không kích như vậy. Chiến dịch kết thúc sau gần ba tháng, khi ông Trump tuyên bố hai bên đạt lệnh ngừng bắn và nhóm vũ trang dừng tấn công tàu có liên hệ với Mỹ, Israel qua biển Đỏ.
Jennifer Kavanagh, chuyên gia quân sự tại tổ chức nghiên cứu Defense Priorities, Mỹ, cho rằng Washington lần này cũng có thể nhắm đến bệ phóng tên lửa, cơ sở quân sự mà Houthi dùng để tấn công lãnh thổ Arab Saudi. Tuy nhiên, bà lưu ý Houthi đã củng cố năng lực phòng thủ trong hơn một năm qua, nên chiến dịch mới của Mỹ khó đạt được kết quả nhiều hơn so với những đợt tấn công trước đó.
Giáo sư Pape nêu thêm các mục tiêu tiềm năng nữa là những cơ sở trên đảo Perim, nằm giữa eo biển Bab el-Mandeb. Đây là tuyến đường nối biển Đỏ với vịnh Aden trước khi ra Ấn Độ Dương.
Khi tình hình ở Hormuz trở nên phức tạp, Arab Saudi đã chuyển một phần đáng kể dầu mỏ qua đường ống tới cảng Yanbu ở phía tây nước này, nhằm duy trì hoạt động xuất khẩu qua biển Đỏ. Tuy nhiên, Houthi hồi tháng 9 đã kiểm soát hòn đảo, và tuyên bố không cho phép tàu thuyền của Arab Saudi đi qua.
Những người ủng hộ Houthi tham gia một cuộc biểu tình tại thủ đô Sanaa, Yemen, ngày 9/10 nhằm phản đối Arab Saudi can thiệp quân sự vào nước này. Ảnh: AFP
"Phương án thứ hai là Mỹ trực tiếp leo thang đối đầu với Iran, bởi Houthi là đồng minh chủ chốt của nước này", ông Pape nói.
Phong trào Houthi, tên gọi chính thức là Ansar Allah (Những người ủng hộ Thánh Allah), được thành lập vào năm 1994, khởi nguồn là phong trào phục hưng văn hóa của giáo phái Hồi giáo Zaydi. Trong nội chiến Yemen, Houthi năm 2014 kiểm soát thủ đô Sanaa và lật đổ chính phủ của Tổng thống Abd-Rabbu Mansour Hadi được quốc tế công nhận.
Houthi từ lâu coi mình là lực lượng tiền tuyến trong Trục Kháng chiến được Tehran xây dựng từ thập niên 1980 và tuyên bố "gắn bó vận mệnh với Iran". Hỗ trợ từ Iran đã biến Houthi từ nhóm vũ trang với tổ chức lỏng lẻo trở thành lực lượng mạnh trong khu vực, sở hữu nhiều vũ khí đáng gờm.
"Iran có thể không kiểm soát hoàn toàn lực lượng Houthi, nhưng ông Trump có thể cho rằng tấn công Iran sẽ là một mũi tên trúng hai đích. Mỹ vừa có thể gián tiếp gây tổn hại cho Houthi, vừa trực tiếp tấn công Iran", ông Pape nói.
Trong kịch bản đó, giáo sư Pape cho rằng các mục tiêu có khả năng bị nhắm đến nhất là những nhà máy lọc dầu của Iran, nhằm đẩy lạm phát tại nước này lên cao hơn nữa.
"Các cố vấn kinh tế sẽ nói với ông ấy rằng nếu tấn công những cơ sở lọc dầu, lạm phát tại Iran hoàn toàn có thể tăng vọt, từ mức 90% hiện nay lên mức siêu lạm phát", theo ông Pape. "Đây sẽ là lựa chọn rất hấp dẫn đối với Tổng thống Trump, bởi ông tin rằng việc trừng phạt sẽ buộc Iran phải khuất phục".
Tuy nhiên, phương án này cũng có nguy cơ mở rộng đáng kể phạm vi xung đột. Iran có thể đáp trả các mục tiêu của Mỹ hoặc đồng minh trong khu vực, trong khi những cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng có thể làm gia tăng bất ổn trên thị trường dầu mỏ.
Khu vực Houthi kiểm soát ở Yemen. Đồ họa: CNN
Mỹ vẫn còn một phương án khác để giúp Arab Saudi mà không phải dùng đến sức mạnh quân sự. Đó là Washington hỗ trợ Riyadh về tình báo, phòng thủ tên lửa và xác định mục tiêu, giúp đồng minh tăng khả năng đối phó Houthi.
Theo bà Kavanagh, Mỹ có lý do để chọn kịch bản này bởi Houthi chưa làm thay đổi lợi ích của Washington tại khu vực. Houthi không nhắm vào tàu Mỹ qua biển Đỏ, Washington cũng không phụ thuộc nhiều vào eo biển Bab el-Mandeb. Ngoài ra, Mỹ còn đang đối mặt những hạn chế về đạn dược trong cuộc chiến với Iran.
"Sau 7 tháng giao tranh với Iran, Mỹ phải trả lời câu hỏi liệu nước này có đủ khả năng duy trì chiến dịch dài ngày nhằm vào Houthi, sẵn sàng tái chiến với Iran nếu cần, đồng thời ứng phó với những diễn biến bất ngờ tại các khu vực khác trên thế giới hay không", Steven Cook, chuyên gia về Arab tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định.
Áp lực chính trị trong nước cũng là yếu tố đáng chú ý. Khảo sát của AP-NORC công bố ngày 1/10 cho thấy 69% người Mỹ được hỏi cho rằng cuộc chiến với Iran "không đáng để tiến hành". Trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đến gần, một chiến dịch mới có thể gây bất lợi cho đảng Cộng hòa.
"Không có con đường nào giúp Mỹ chiến thắng dễ dàng trong cuộc xung đột này. Ông Trump hẳn cũng hiểu rõ điều đó", Jawad Iqbal, cây viết bình luận chính trị của The Times, cho biết.
Như Tâm (Theo Newsweek, CNBC, TIME)