Các nhà sản xuất kim cương nhân tạo Trung Quốc, chiếm khoảng một nửa nguồn cung toàn cầu, đang tìm kiếm cơ hội ngoài ngành đá quý khi cạnh tranh gia tăng và giá cả chịu nhiều áp lực.
Hiện nay, khoảng 70% trong số 2 triệu carat kim cương nhân tạo sản xuất hàng năm tại nhà máy của Phùng Cẩn Quân được sử dụng trong ngành trang sức. Tuy nhiên, doanh nhân này tin chắc tương lai của ngành kim cương Trung Quốc nằm ở việc cung cấp vật liệu tiên tiến cho bán dẫn, máy chủ AI và các ứng dụng công nghệ cao khác. "Tôi đang hướng tới nâng tỷ trọng sản phẩm sử dụng làm vật liệu chức năng lên hơn 50% vào năm 2030, đồng thời giảm tỷ trọng cung cấp cho ngành trang sức xuống tối đa là 30%", ông Phùng chia sẻ với Reuters.
Sự chuyển hướng này có thể mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn trong bối cảnh cuộc đua công nghệ Mỹ - Trung ngày càng gay gắt. Nếu kim cương tổng hợp được sử dụng rộng rãi hơn trong ngành bán dẫn và quản lý tản nhiệt cho cơ sở hạ tầng AI, thế độc tôn về sản xuất của Trung Quốc có thể trở thành điểm yếu mới trong chuỗi cung ứng của Mỹ.
Manan Goenka, quản lý dự án tại công ty tư vấn Ken Research nhận định động thái trên có thể tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Các công ty và nhà phân tích cho rằng nhu cầu từ những lĩnh vực như chip, quản lý tản nhiệt và lượng tử sẽ trở thành động lực tăng trưởng chính tiếp theo của ngành kim cương nhân tạo, vốn được đánh giá cao nhờ nhiều đặc tính giúp cải thiện hiệu suất của hệ thống điện tử và máy tính tiên tiến.
Ngành chip và AI đang đối mặt với thách thức xử lý nhiệt lượng do tiêu thụ điện tăng lên từ bộ tăng tốc thế hệ mới và cụm máy tính dày đặc. Trong một báo cáo năm 2025, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính tiêu thụ điện của trung tâm dữ liệu sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2030 lên khoảng 945 terawatt-giờ, tương đương mức sử dụng hàng năm của Nhật Bản. Bộ tản nhiệt đồng thông thường đang tiến gần đến giới hạn vật lý. Độ dẫn nhiệt của đồng vào khoảng 400 watt trên mét - độ C trong khi kim cương có thể vượt quá 2.000 watt trên mét - độ C, cao gấp 5 lần. Theo Bloomberg, sự bùng nổ của AI khiến kim cương nhân trở nên hấp dẫn bởi khả năng làm mát hiệu quả trong sản xuất chip tiên tiến, cho phép chế tạo chip mạnh mẽ và nhỏ gọn hơn.
Giới phân tích đánh giá sử dụng kim cương để tản nhiệt cho chip là cơ hội gần hơn trước mắt. Một số công ty công nghệ hàng đầu thế giới đặc biệt quan tâm tới ứng dụng này. Huawei và TSMC đang nghiên cứu khả năng tản nhiệt cho chip của kim cương nhân tạo trong khi Lenovo ra mắt dòng máy tính xách tay phổ thông tại Trung Quốc sử dụng vật liệu tản nhiệt kết hợp giữa kim cương và đồng. Hồi tháng 6, Lip-Bu Tan, giám đốc điều hành Intel, đầu tư vào Diamond Foundry, nhà sản xuất đang phát triển tấm wafer kim cương chuyên dụng cho chip.
Một số nhà sản xuất Trung Quốc bắt đầu rót vốn để đón đầu xu hướng. Ví dụ, Henan Liliang Diamond lên kế hoạch chuyển một tỷ nhân dân tệ (149,18 triệu USD) từ quỹ ban đầu dành cho sản xuất trang sức sang dự án khác về ứng dụng công nghiệp. Trong tháng 4, module làm mát bằng kim cương - đồng do nhóm nghiên cứu ở Viện Công nghệ & Kỹ thuật Vật liệu Ninh Ba phát triển tăng 80% khả năng truyền nhiệt từ cụm chip và 10% hiệu suất chip. Tấm tản nhiệt bằng kim cương có thể cạnh tranh với một số vật liệu hiện có nếu được áp dụng rộng rãi trong ngành chip AI và trung tâm dữ liệu.
Một nhân viên kiểm tra chất lượng kim cương từ dây chuyền sản xuất của nhà máy Solstar ở Trịnh Châu, Hà Nam, Trung Quốc. Ảnh: Reuters
SCMP cho biết trong khi kim cương tổng hợp thông thường chỉ rộng vài milimet, các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã tăng kích thước tinh thể lên 15,2 cm và gần đây là hơn 20 cm. Công ty Huanghe Whirlwind ở tỉnh Hà Nam đang sản xuất các bộ tản nhiệt kim cương đường kính khoảng 20,3 cm, chỉ nhỏ hơn quả bóng rổ một chút (24 cm). Bộ tản nhiệt này được thiết kế để đặt trực tiếp bên trên vùng nóng nhất của chip. Đối với bộ xử lý AI chứa hàng tỷ bóng bán dẫn gói gọn trong diện tích ngày càng nhỏ, quản lý hiệu quả nhiệt lượng đang trở thành yêu cầu tất yếu.
Nhà máy Jiaruifu của ông Phùng là một trong hàng trăm nhà sản xuất kim cương tập trung tại tỉnh Hà Nam, chiếm 80% sản lượng của Trung Quốc. Kim cương nhân tạo được sản xuất trong các máy mô phỏng điều kiện nhiệt độ và áp suất cao như trong tự nhiên với cấu trúc vật lý giống hệt đá quý khai thác từ mỏ.
Với trị giá 3 triệu nhân dân tệ và trọng lượng hơn 100 tấn, mỗi máy có thể sản xuất 120 carat kim cương thô trong 6 ngày, rút ngắn quá trình tự nhiên kéo dài hàng tỷ năm. Ông Phùng có 550 cỗ máy như vậy, giúp tăng sản lượng hàng năm gấp 10 lần từ khi bắt đầu kinh doanh vào năm 2019, lên 2 triệu carat vào năm 2025, tương đương khoảng 9% sản lượng của tập đoàn De Beers ở Anh năm ngoái.
Tốc độ mở rộng nhanh chóng của sản xuất kim cương nhân tạo tại Trung Quốc giúp giảm giá thành và tăng áp lực buộc nhà sản xuất phải tìm kiếm ứng dụng mang lại hiệu quả kinh tế cao. Theo ông Phùng, lợi nhuận từ kim cương trang sức chỉ đạt 30-40% so với mức 50% của kim cương công nghiệp. Vì vậy, thay vì tiếp tục tăng sản lượng, ông đang lên kế hoạch chuyển sang tập trung sản xuất kim cương dành cho những ngành giá trị cao hơn và dự đoán đây sẽ là thị trường mới trị giá hàng tỷ, thậm chí hàng nghìn tỷ nhân dân tệ.
An Khang tổng hợp