Chuyện cây bún đẹp như tranh bên dòng sông quê hương Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Huyện Lệ Thủy cũ có dòng Kiến Giang mềm mại, hai bên bờ là hai tuyến đường lớn quen gọi đường Bến, nối thị trấn Kiến Giang với quê nhà Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Du khách thường chọn con đường men theo cánh đồng vì rộng thoáng, nhanh chóng, nhưng hành trình ven sông mới giúp cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp riêng của Lệ Thủy. Trên tuyến đường ấy, tại Tuy Lộc, một cây bún tỏa tán bên bến sông trở thành điểm nhấn đặc biệt, khiến nhiều người dừng chân ngắm nhìn và chụp ảnh. Mỗi năm, khoảng tháng 3, hoa bún bắt đầu nở rộ, kéo dài qua tháng 4 đến tháng 5, phủ lên thân cây những chùm hoa nổi bật giữa không gian làng quê. Vào mùa hoa, nhiều người mượn thuyền chèo ra sông, tìm góc nhìn đẹp để ghi lại tán cây bún bên dòng Kiến Giang cùng sắc vàng rực rỡ của hoa giêng giếng ven bờ. Cây bún được xem như một biểu tượng đẹp của vùng quê, dù đến nay chưa ai xác định chính xác nó đã tồn tại bao nhiêu năm giữa những mùa lũ, mùa gió. Theo bài viết trên Thanh Niên, tác giả từng ba lần tìm đến nhưng vẫn chưa có được bức ảnh ưng ý, bởi nhiều ô tô thường đỗ tại bến để tránh nắng, che khuất phần cây đẹp nhất. Cành cây bún khá giòn, dễ gãy khi lực dồn vào một điểm, nhưng lại có thể đung đưa bền bỉ trước gió vì sức tác động được phân tán trên toàn tán cây. Đặc điểm ấy lý giải vì sao người xưa thường trồng cây bún làm hàng chắn gió, đồng thời cho thấy sức sống đáng nể của cây sau nhiều mùa bão. Tại làng Lộc An, xã An Thủy, huyện Lệ Thủy, Quảng Bình cũ, từng có hai hàng cây bún cổ thụ chạy dọc con đường bên phôốc, tức hồ ông Bầu. Những đứa trẻ ngày trước thường được người lớn dọa rằng cây bún có nhiều ma, bởi không ít em trèo cây rồi bị gãy tay, sau đó tin mình bị ma xô ngã. Về sau, mọi người mới hiểu lời dọa ấy chủ yếu nhằm ngăn trẻ leo trèo, vì các nhánh cây rất giòn, dù thân cây vẫn chịu được gió lớn nhờ tán rộng. Cây bún còn được gọi bằng tên tiếng Anh Spider Tree, tức cây con nhện, một cách gọi gợi liên tưởng đến hình dáng những chùm hoa nổi bật trên cành. Báo chí hằng năm vẫn nhắc đến những cây bún khoảng 300 tuổi tại Hà Trì, Hà Đông và Đình Thôn, Từ Liêm, Hà Nội, mỗi khi mùa hoa trở lại. Tuy nhiên, theo tác giả, cây bún bên sông ở Tuy Lộc có vẻ sum suê, khoáng đạt hơn những cây mọc giữa phố, bởi không gian rộng mở giúp tán cây phát triển tự nhiên. Cây bún có nhiều giống hoa với màu sắc khác nhau, trong đó có cây cho hoa vàng, cây cho hoa trắng, còn những màu khác vẫn cần tiếp tục tìm hiểu. Quả bún có vỏ cứng, hình dáng lớn và tròn, bên trong chứa phần thịt màu mơ cùng những hạt đen, có thể dùng để gieo trồng cây mới. Cây con cũng có thể mọc từ hệ thống rễ, còn phương pháp chiết cành được tác giả thử nghiệm cho kết quả nhanh ra rễ, cho thấy loài cây này khá dễ nhân giống. Cây bún không hẳn hiếm, nhưng một cây đẹp, lớn và nằm bên dòng sông như cây ở Tuy Lộc lại là hình ảnh không dễ bắt gặp. Tại Ninh Thuận, cây bún xuất hiện khá nhiều ở vùng đồi núi và trong các làng Chăm, nơi người dân trồng cây quanh nhà để tạo bóng mát, làm đẹp không gian sống. Với cộng đồng Chăm, thời điểm cây bún nở rộ vào khoảng tháng 4 đến tháng 5 dương lịch còn báo hiệu tháng 1 lịch Chăm, mùa xuân và mùa lễ hội đang về. Cây bún vì thế không chỉ mang giá trị cảnh quan, mà còn gắn với ký ức quê hương, nhịp thời gian cộng đồng và những câu chuyện tuổi thơ bên sông nước. Theo y học cổ truyền, một số bộ phận của cây chứa các hoạt chất như lupeol, alkaloids, flavonoids, saponil và tannin, được nhắc đến với nhiều công dụng hỗ trợ sức khỏe. Nếu được nhân giống, trồng điểm xuyết phía trong con đường về nhà Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tuyến đường ấy có thể trở nên rực rỡ, thơ mộng mỗi mùa hoa nở.