Chuyên gia nước ngoài ở TPHCM cần gì để muốn ở lại lâu dài?

Đó là một trong những vấn đề được ông Dương Khai Dũng, Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam - Chi hội TPHCM, đặt ra tại tọa đàm “TPHCM: Thu hút tinh hoa nhân lực toàn cầu cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” do VTV Nam Bộ vừa tổ chức.

Theo số liệu ông Dũng dẫn tại tọa đàm, TPHCM hiện có hơn 168.000 người nước ngoài sinh sống, trong đó hơn 64.000 người mang quốc tịch Trung Quốc. Với ông, những con số này không đơn thuần phản ánh quy mô cộng đồng quốc tế mà còn đặt ra câu hỏi quan trọng hơn: điều gì khiến một người nước ngoài đến TPHCM và điều gì khiến họ muốn ở lại?

Khi nhà đầu tư bắt đầu hỏi về con người

Ông Dương Khai Dũng đã có gần 20 năm sinh sống và làm việc tại TPHCM, là Tổng giám đốc điều hành của Khu Chế xuất và Công nghiệp Linh Trung, Phó tổng giám đốc của một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu thiết bị điện Trung Quốc. Trong quá trình đó, ông Dương Khai Dũng nhận thấy câu chuyện của doanh nghiệp Trung Quốc tại TPHCM đang có sự thay đổi đáng kể.

Hiệp hội mà ông Dương Khai Dũng đại diện được thành lập từ năm 2001, hiện có gần 500 hội viên. Các doanh nghiệp thành viên cũng đang chuyển dần từ những ngành sản xuất truyền thống sang công nghệ cao, kinh tế số, năng lượng mới, chuỗi cung ứng hiện đại và đổi mới sáng tạo.

Đi cùng quá trình này là một sự thay đổi trong câu hỏi của nhà đầu tư. Họ không chỉ quan tâm đất ở đâu, chi phí bao nhiêu hay nhà máy đặt tại vị trí nào, mà ngày càng chú ý tới việc có thể tìm được kỹ sư, nhà quản lý và chuyên gia quốc tế phù hợp hay không; và quan trọng hơn, những người này có sẵn sàng ở lại lâu dài hay không.

Xu hướng đó diễn ra trong bối cảnh niềm tin của dòng vốn ngoại vào TPHCM tiếp tục được củng cố.

Thành phố hiện có 21.310 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn hơn 146,8 tỷ USD tính đến giữa năm 2026. Đến 9 tháng năm nay, theo ông Quách Ngọc Tuấn, Phó giám đốc Sở Tài chính TPHCM, vốn FDI đăng ký đã đạt hơn 17,2 tỷ USD, tăng hơn 4 lần so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, thành phố cũng đang dịch chuyển từ thu hút FDI sang các dự án công nghệ cao, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu, R&D, logistics, tài chính quốc tế, kinh tế xanh và xác định nguồn nhân lực, hạ tầng phải được chuẩn bị đồng bộ để đón dòng FDI thế hệ mới.

Chuyên gia quốc tế đến vì cơ hội, ở lại vì cuộc sống

Từ trải nghiệm làm việc với cộng đồng doanh nghiệp Trung Quốc, ông Dương Khai Dũng cho rằng, cơ hội nghề nghiệp chỉ là điểm khởi đầu. Một chuyên gia có thể đến TPHCM vì công việc, nhưng khi cân nhắc ở lại 5-10 năm, quyết định đó liên quan đến cả gia đình.

“Thu hút một nhân tài, nhìn bề ngoài là thu hút một người. Nhưng trên thực tế, là tạo điều kiện cho cả một gia đình”, ông Dương Khai Dũng nói.

Những vấn đề rất đời thường như con cái học ở đâu, gia đình tiếp cận dịch vụ y tế thế nào, sống tại khu vực nào, thời gian di chuyển bao lâu, môi trường có an toàn, thuận tiện hay không... bắt đầu trở thành một phần trong năng lực cạnh tranh nhân tài của thành phố.

Từ phía thị trường lao động, bà Võ Thị Bích Thủy, Giám đốc Vận hành Manpower Việt Nam, cũng nhận thấy cuộc cạnh tranh nhân lực của TPHCM đã vượt khỏi phạm vi trong nước.

Bà Võ Thị Bích Thủy cho rằng, TPHCM không chỉ cạnh tranh nhân lực với Hà Nội, Đà Nẵng nữa mà sẽ cạnh tranh với Singapore, Thái Lan… 5-10 năm tới, TPHCM hoàn toàn có thể trở thành “talent hub - trung tâm nhân tài quốc tế”.

Khi doanh nghiệp đi theo hướng công nghệ cao và nhân lực trở nên quốc tế hơn, yêu cầu đối với môi trường sống cũng thay đổi.

Ông Angus Liew, Chủ tịch Gamuda Land Việt Nam, cho rằng bên cạnh cơ hội nghề nghiệp, hai yếu tố quan trọng đối với nhân lực quốc tế là khả năng di chuyển và chất lượng cuộc sống của gia đình.

Kinh nghiệm gần 20 năm phát triển các khu đô thị tại Việt Nam của Gamuda Land cho thấy nhu cầu không dừng ở một căn hộ. Không gian xanh, mua sắm, giáo dục, y tế, thể thao, giải trí và khả năng hình thành cộng đồng đều góp phần tạo nên môi trường sống dài hạn. Đây cũng là cách thị trường bắt đầu phản ứng với sự xuất hiện của những cộng đồng chuyên gia mới.

Một ví dụ là Norton Park, dự án Gamuda Land đang phát triển tại khu vực Thuận Giao, phía Bắc TPHCM - địa bàn tập trung nhiều hoạt động FDI và công nghiệp. Đây là dự án kế cận VSIP 1, ga metro số 2, AEON Mall Thuận Giao và Sân Golf Sông Bé, có quy mô 7,9ha, gồm hơn 1.200 căn hộ và 30 căn thương mại trong 6 tòa tháp, được định vị ở phân khúc cao cấp và hướng đến nhu cầu của cộng đồng chuyên gia quốc tế. Dự án phát triển theo hướng tích hợp cảnh quan xanh, tiện ích và không gian cộng đồng thay vì chỉ cung cấp sản phẩm nhà ở.

Theo ông Dương Khai Dũng, TPHCM đã có những lợi thế khiến chuyên gia Trung Quốc lựa chọn đến làm việc: cơ hội kinh doanh, hệ sinh thái công nghiệp - doanh nghiệp, tính năng động, mức độ quốc tế hóa và khoảng cách địa lý thuận lợi. Bài toán tiếp theo là biến lợi thế “sẵn sàng đến” thành “mong muốn ở lại” và xa hơn là “phát triển lâu dài”.

Điều này cũng tương đồng với cách TPHCM tiếp cận nhân tài với nhiều chính sách mới về thu hút, tuyển chọn và sử dụng chuyên gia, nhà khoa học và người có tài năng đặc biệt, thay vì chỉ tập trung vào thu nhập. Với thế hệ FDI mới, cuộc cạnh tranh giữa các đô thị không dừng ở việc ai thu hút được nhiều vốn hơn mà ở những con người có thể vận hành dòng vốn ấy tạo ra giá trị lâu dài. Và thành phố phải trở thành nơi những con người ấy cảm thấy đủ thuận tiện để làm việc, đủ tốt để đưa gia đình đến và đủ gắn bó để xem đây là “nhà”.