"Nếu tốc độ sụt lún trung bình 2 cm mỗi năm, sau 50 năm nền đất có thể thấp hơn hiện nay khoảng một mét. Khi đó, chẳng lẽ chúng ta phải đắp hai con đê dọc bờ sông Sài Gòn?", PGS. TS Nguyễn Phú Quỳnh, Viện phó Khoa học Thủy lợi miền Nam, nói tại hội thảo chống ngập, thoát nước và giải pháp xử lý nước thải đô thị ở TP HCM, chiều 15/9.
Theo ông, nhiều nghiên cứu cho thấy tình trạng sụt lún ở một số khu vực tại TP HCM vẫn diễn biến phức tạp. Tốc độ lún không nhất thiết duy trì đều qua các năm, do nền đất có thể được nén chặt dần và mức độ sụt lún thay đổi. Tuy nhiên, thành phố cần nghiên cứu cụ thể và dự báo nguy cơ để chủ động xây dựng kịch bản ứng phó trong bối cảnh sụt lún là một trong các nguyên nhân làm gia tăng ngập úng.
PGS. TS Nguyễn Phú Quỳnh, Viện phó Khoa học Thủy lợi miền Nam, phát biểu tại hội thảo, Ảnh: Giang Anh
Ông Hoàng Quang Huy, chuyên gia thuộc Công ty Tư vấn kỹ thuật Haskoning (Hà Lan) về quản lý rủi ro ngập lụt, cũng cho rằng tình trạng sụt lún tại TP HCM diễn biến nghiêm trọng. Dẫn ví dụ tại khu Thảo Điền, khoảng 20 năm trước nơi đây ít khi ngập. Tuy nhiên, những năm gần đây tình trạng ngập xảy ra thường xuyên khi mưa lớn hoặc triều cường, cho thấy cao độ nền đã thay đổi do lún. Điều này đặt ra những yêu cầu mới để kiểm soát.
Tình trạng sụt lún tại TP HCM trước đó từng được nhiều nhà khoa học và nhóm nghiên cứu cảnh báo. Giai đoạn 2006-2020, tốc độ lún tại thành phố được ghi nhận khoảng 2-5 cm mỗi năm, riêng những khu vực có nền địa chất yếu hoặc tập trung nhiều công trình thương mại có thể lún 7-8 cm mỗi năm. Nguyên nhân chính là thành phố nằm trên nền đất yếu, đặc biệt là các lớp trầm tích trẻ Holocene dễ bị nén. Khai thác nước ngầm, đô thị hóa nhanh, cùng tải trọng từ công trình cũng được xem là các yếu tố làm gia tăng sụt lún.
Bên cạnh tình trạng trên, PGS. TS Nguyễn Phú Quỳnh cho rằng TP HCM cần dự báo mực nước biển dâng theo từng giai đoạn. Đây là dữ liệu nền quan trọng để thành phố tính toán phương án trong quy hoạch tích hợp tầm nhìn 100 năm và chủ động lựa chọn giải pháp ứng phó ngập úng. Theo ông, giải pháp căn cơ cần kết hợp đồng thời giữa ba yếu tố lớn, gồm làm chậm dòng chảy, trữ nước và tăng khả năng tiêu thoát khi mưa lớn, triều cường.
Nước ngập gần ngang yên xe máy trên đường Quốc Hương trong khu Thảo Điền (TP Thủ Đức cũ), tối 10/9. Ảnh: Thanh Tùng
TP HCM hiện được ghi nhận tồn tại khoảng 159 điểm ngập sau khi mở rộng địa giới hành chính, gồm 76 điểm ở khu vực thành phố cũ, 52 điểm tại Bình Dương cũ và 31 điểm ở Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Riêng khu vực thành phố cũ, nhiều điểm ngập đã kéo dài qua nhiều năm mỗi khi mưa lớn hoặc triều cường, như Thảo Điền, chợ Thủ Đức và một số tuyến đường phía nam như Trần Xuân Soạn, Lê Văn Lương...
Tại hội thảo, bà Raissa Marteaux, Tổng lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại TP HCM, cho rằng trong bối cảnh mới, thành phố cần một chiến lược tổng thể về chống ngập và xử lý nước thải. Theo bà, vấn đề không chỉ là xây dựng hạ tầng mà còn phải sử dụng và quản lý nguồn nước hiệu quả.
"Cơ sở hạ tầng chỉ là một phần của câu trả lời. Quan trọng là tư duy tạo dòng chảy, dành thêm không gian cho kênh, rạch, sông và tìm cách trữ nước", bà nói và cho rằng để tăng khả năng phòng chống ngập úng, chính quyền thành phố cần thêm sự tham gia và hỗ trợ của các nhà quy hoạch, doanh nghiệp.
Theo Phó giám đốc Sở Xây dựng TP HCM Lê Ngọc Linh, sau khi mở rộng địa giới hành chính, tổng diện tích ở thành phố khoảng 6.778 km2, địa hình và chế độ thủy văn giữa các khu vực có sự khác biệt lớn. TP HCM cũng đang chịu tác động ngày càng rõ của thời tiết cực đoan, triều cường, nước biển dâng và sụt lún. Trong khi đó, một số quy hoạch cũ không còn phù hợp, hệ thống kênh rạch, cống thoát nước và trạm bơm chưa đồng bộ, dẫn đến việc kiểm soát ngập còn một số hạn chế.
Để cải thiện tình trạng này, giai đoạn 2026-2030, thành phố dự kiến hoàn thành 87 dự án với tổng vốn khoảng 140.000 tỷ đồng, hướng đến giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập. Công tác chống ngập cũng sẽ chuyển từ xử lý từng điểm sang quản lý tổng thể theo lưu vực, đồng thời tính đến các yếu tố như mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, sụt lún, quy hoạch đô thị và không gian trữ nước.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Sở Xây dựng cho biết thành phố định hướng kết hợp công trình thoát nước truyền thống với hạ tầng xanh, hồ điều tiết, không gian trữ nước và các giải pháp dựa vào tự nhiên. Các ý kiến tại hội thảo sẽ được Sở tổng hợp, tiếp thu để hoàn thiện các giải pháp chống ngập trên địa bàn.
Giang Anh