Những người trẻ lên đường
Gần nửa thế kỷ sau, chuyến tàu ấy vẫn in đậm trong ký ức PGS.TS. Hoàng Văn Cẩn, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TPHCM và nhiều giảng viên cùng vào Nam nhận công tác. Với họ, đó là khởi đầu cho hành trình gắn bó với nghề giáo và ngôi trường mới.
Tháng 6/1977, gần 500 sinh viên khóa K23 (1973-1977) của Trường ĐH Sư phạm Hà Nội tốt nghiệp. Bộ Giáo dục phân công họ tăng cường cho các địa phương và cơ sở đào tạo ở miền Nam.
Ngày 9/9, gần 60 người đi ô tô vào Đà Lạt. Một tuần sau, hơn 400 người lên tàu tại ga Hàng Cỏ. Lãnh đạo Bộ Giáo dục và đại diện nhà trường ra ga tiễn đoàn.
Trong số đó, 42 người được phân công về Trường ĐH Sư phạm TPHCM, đông nhất trong các đơn vị tiếp nhận.
Những ngày đầu đến thành phố, họ tạm trú tại số 7 Nguyễn Bỉnh Khiêm, nay là cơ sở của Trường Cán bộ quản lý giáo dục TPHCM thuộc Bộ GD-ĐT. Vừa ổn định chỗ ở, nhiều người vội viết thư về nhà. Có người vừa viết vừa khóc vì nhớ gia đình, xúc động và vui mừng khi đã đến nơi an toàn.
PGS.TS. Hoàng Văn Cẩn vẫn nhớ buổi gặp mặt đầu tiên do Hiệu trưởng Trần Thanh Đạm chủ trì tại phòng họp cạnh giảng đường 19, cơ sở 222 Nguyễn Văn Trỗi, nay là đường Lê Văn Sỹ. Trước hơn 40 giảng viên mới, thầy hiệu trưởng nói bằng giọng trầm ấm, thân tình: “Xin chào! Các bạn đã là thầy giáo, cô giáo của Trường ĐH Sư phạm TPHCM. Đây là ngôi nhà của chúng ta. Các bạn về đây như con dâu về nhà chồng…”.
Tiếng vỗ tay vang lên. Sau hành trình dài và những bỡ ngỡ đầu tiên, cách đón tiếp mộc mạc ấy khiến những người trẻ cảm thấy mình đã có một mái nhà.
PGS.TS.NGƯT. Nguyễn Kim Hồng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TPHCM, tốt nghiệp Trường ĐH Sư phạm Hà Nội năm 1978 rồi được phân công vào TPHCM. Từ một giảng viên trẻ, ông lần lượt đảm nhiệm các vị trí quản lý ở bộ môn, khoa và Ban Giám hiệu, chứng kiến nhiều thay đổi của nhà trường trong gần 40 năm công tác.
Theo ông Hồng, những năm đầu sau thống nhất, các tỉnh, thành phía Nam có nhu cầu bổ sung giáo viên rất lớn. Nhà trường vừa củng cố tổ chức, phát triển đội ngũ, vừa đào tạo và bồi dưỡng giáo viên cho nhiều địa phương. Trong điều kiện đời sống còn khó khăn, cơ sở vật chất và hoạt động nghiên cứu hạn chế, sự hỗ trợ của đồng nghiệp giúp các giảng viên từ miền Bắc sớm ổn định công việc.
Ông nhớ học trò miền Nam lễ phép xưng “con” với thầy cô, giao tiếp cởi mở và ham học. Những điều giản dị ấy giúp ông cảm nhận sự ấm áp, gần gũi và dần xóa nhòa khác biệt vùng miền.
Người thầy trong thời đại công nghệ
PGS.TS. Hoàng Văn Cẩn nhớ lại, dù nhân lực và kinh phí còn hạn hẹp, nhà trường vẫn chú trọng phát triển đội ngũ. Từ năm 1978, nhiều giảng viên được cử đi học sau đại học ở nước ngoài.
Ngoài giảng dạy, họ còn hướng dẫn sinh viên kiến tập, thực tập sư phạm, tham gia các hoạt động chuyên môn và đi thực tế cùng sinh viên. Công việc liên tục giúp các giảng viên trẻ tích lũy kinh nghiệm, trưởng thành trong nghề.
Sự quan tâm của nhà trường không chỉ thể hiện qua chủ trương mà còn bằng những việc làm cụ thể.
PGS.TS. Hoàng Văn Cẩn nhớ trường hợp một giảng viên được cử làm nghiên cứu sinh tại Liên bang Nga nhưng gia đình khó khăn, không đủ tiền mua vé máy bay. Nhà trường đã mua vé để người này kịp lên đường. Sau khi giảng viên bảo vệ thành công luận án, khoản tiền mua vé được nhà trường tặng lại như món quà chúc mừng tân tiến sĩ.
Nhìn lại chuyến tàu năm 1977, PGS.TS. Hoàng Văn Cẩn gọi việc đến với Trường ĐH Sư phạm TPHCM là một chữ “duyên”. Từ những giảng viên trẻ ngày ấy, nhiều người đã gắn bó với nhà trường suốt hàng chục năm, góp phần xây dựng đội ngũ qua nhiều thế hệ. Với ông Cẩn, chuyến đi năm ấy cũng là khởi đầu cho hành trình nghề giáo kéo dài gần trọn cuộc đời.
Theo PGS.TS. Nguyễn Kim Hồng, đội ngũ cán bộ giảng dạy của trường tăng từ 73 người trong năm học 1975-1976 lên 416 người năm 1985 và 533 giảng viên năm 2006. Hiện trường có 602 giảng viên toàn thời gian, trong đó gần 46% có trình độ tiến sĩ. Những con số này cho thấy quy mô đội ngũ đã mở rộng đáng kể qua các giai đoạn.
PGS.TS. Nguyễn Kim Hồng cho rằng sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức. Trong bối cảnh đó, vai trò của người thầy không mất đi mà đòi hỏi những năng lực mới. Bên cạnh truyền đạt kiến thức, giáo viên cần khơi gợi hứng thú học tập, phát triển tư duy và khả năng sáng tạo, giúp người học biết vận dụng tri thức để thích ứng với những thay đổi.
Theo ông Hồng, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, giáo dục vẫn phải chú trọng đạo đức, nhân cách, lòng biết ơn và tinh thần trách nhiệm.
“Công nghệ có thể giúp việc học nhanh chóng, thuận tiện hơn, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, nhưng không thể quyết định con người sử dụng tri thức ấy vì mục đích gì và phục vụ ai. Vì vậy, bên cạnh năng lực chuyên môn và công nghệ, chiều sâu nhân văn vẫn phải là nền tảng của nghề giáo”, ông nói.
(Bài viết có sử dụng tư liệu trong kỷ yếu của Trường ĐH Sư phạm TPHCM)