Giáo dục nhân văn ngoài truyền đạt kiến thức, còn cần môi trường để những đứa trẻ có xuất phát điểm khác nhau vẫn được học tập, trưởng thành và xây dựng tương lai. Ở Đà Nẵng có một ngôi trường như vậy - Trường Hy Vọng.
Hơn 300 học sinh từ nhiều tỉnh, thành phố cùng sống tại đây. Buổi sáng, các em học chương trình phổ thông tại FPT School Đà Nẵng; buổi chiều và tối trở về Hope để sinh hoạt, chơi thể thao, học nhạc, vẽ, làm bánh, làm vườn, tham gia câu lạc bộ công nghệ và rèn kỹ năng sống.
Trường được thành lập năm 2021 từ ý tưởng của Chủ tịch Tập đoàn FPT Trương Gia Bình, dành cho trẻ mất cha, mẹ hoặc người giám hộ vì Covid-19. Trong 5 năm, 363 học sinh đã từng đến Hope, khoảng 18% đã bước vào đại học, cao đẳng.
Một ngôi trường không chỉ có lớp học
Phần việc của Hope bắt đầu từ lúc các em trở về sau giờ học: tạo không gian sống ổn định, nề nếp sinh hoạt, hoạt động thể chất, nghệ thuật, công nghệ, kỹ năng sống và sự đồng hành trong quá trình thích nghi.
Trong 5 năm, hơn 40 câu lạc bộ và hoạt động được hình thành, từ lập trình, Robotics, AI đến âm nhạc, mỹ thuật, võ thuật, tranh biện, làm bánh, làm vườn. Công nghệ được đặt cạnh nghệ thuật, thể thao và kỹ năng đời thường để học sinh có cơ hội thử sức, nhận ra khả năng của mình và từng bước tự lập.
Đinh Văn Nhân, học sinh người Hrê ở Quảng Ngãi, từng tính học hết lớp 9 rồi đi làm sau khi mất cha vì Covid-19. Sau thời gian học tập tại Đà Nẵng, Nhân hoàn thành trung học phổ thông, từ chỗ gần như chưa sử dụng máy tính đã biết học trực tuyến, tìm hiểu lập trình và bắt đầu nghĩ đến ngành công nghệ kỹ thuật ô-tô.
Võ Bá Thông lại tìm thấy hứng thú với công nghệ qua câu lạc bộ Robotics, từng đề xuất trường trang bị máy in 3D và dần định hình ước mơ trở thành kỹ sư. Hai trường hợp cho thấy mục tiêu của Hope không chỉ là giữ trẻ tiếp tục đi học mà còn mở rộng lựa chọn cho tương lai.
Đời sống tại Hope được tổ chức như một cộng đồng nhiều lứa tuổi. Học sinh lớn hướng dẫn nhóm nhỏ hơn; thầy cô theo sát sức khỏe, tâm lý và quá trình thích nghi. Học sinh tự dọn phòng, giữ gìn không gian chung, tự phục vụ và làm phần việc của mình. Những việc nhỏ được lặp lại mỗi ngày để biến sự chăm sóc thành khả năng tự chăm sóc.
Ông Hoàng Quốc Quyền, Giám đốc Trường Hy Vọng, gọi nền tảng của hành trình này là “niềm tin vào sự tử tế”. Mục tiêu của trường không phải bao bọc mãi mãi, mà để những em từng nhận sự nâng đỡ dần có khả năng đứng trên đôi chân mình. Một số học sinh cũ sau khi rời trường vẫn quay lại hỗ trợ những em đến sau.
Ngày 5/9, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đến thăm Hope, đánh giá đây là “một mô hình, một cách làm rất độc đáo, rất đặc biệt” và nhắn học sinh: “Qua giông bão chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn”.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu (ở giữa) tặng quà cho các em học sinh. Chị Trương Thanh Thanh - Thành viên Hội đồng Sáng lập, Chủ tịch Quỹ Hy Vọng (thứ hai từ phải qua), cùng các em học sinh nhận phần quà.
Những ngôi trường tháo bớt một rào cản cho trẻ
Hope không phải ngôi trường duy nhất được tổ chức để tháo bớt một rào cản trong quá trình học tập và trưởng thành của trẻ.
Tại Hà Nội, Trường phổ thông cơ sở Nguyễn Đình Chiểu giáo dục trẻ khiếm thị theo mô hình hòa nhập. Học sinh khiếm thị học cùng các bạn không khuyết tật, đồng thời học chữ nổi Braille, kỹ năng định hướng, di chuyển và tự lập. Mục tiêu là để khiếm khuyết thị giác không khiến một đứa trẻ phải đứng ngoài đời sống chung.
Ở Điện Biên, Trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở Si Pa Phìn giải bài toán khoảng cách địa lý của học sinh vùng cao, vùng biên. Trường cách trung tâm tỉnh gần 100km, dạy 1.013 học sinh, trong đó 773 em ở nội trú. Nơi học và sinh hoạt ổn định giúp giảm rào cản đi lại và duy trì việc học.
Một trường giúp trẻ khiếm thị học hòa nhập. Một trường đưa nơi học và nơi ở đến gần trẻ vùng biên. Một trường tạo không gian sống ổn định cho những em mất người chăm sóc sau đại dịch. Rào cản khác nhau, nhưng điểm gặp nhau là môi trường giáo dục được điều chỉnh theo hoàn cảnh để bất lợi ban đầu không trở thành giới hạn lâu dài.
Trong Thư gửi ngành giáo dục nhân dịp Khai giảng năm học 2026-2027, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh mỗi nhà trường cần là nơi người học được tôn trọng, lắng nghe, rèn luyện kỹ năng; nơi học sinh có hoàn cảnh khó khăn không bị bỏ lại phía sau. Ông cũng đề nghị tiếp tục đầu tư cho giáo dục để “nơi sinh ra hay hoàn cảnh gia đình không cản trở con đường học tập và tương lai của một con người”. Nhìn từ Hy Vọng, Nguyễn Đình Chiểu hay Si Pa Phìn, tinh thần ấy thể hiện ở cách mỗi trường tổ chức môi trường giáo dục quanh nhu cầu thực tế của học sinh. Giá trị của một ngôi trường nhân văn nằm ở khả năng tạo ra môi trường để hoàn cảnh ban đầu không quyết định phần còn lại của cuộc đời các em.
Vân Anh
Tại Trường Hy Vọng ở Đà Nẵng, hơn 300 học sinh từ nhiều tỉnh, thành phố cùng học tập, sinh hoạt và lớn lên trong một cộng đồng đặc biệt. Buổi sáng, các em học chương trình phổ thông tại FPT School Đà Nẵng, rồi buổi chiều, buổi tối trở về Hope để chơi thể thao, học nhạc, vẽ, làm bánh, làm vườn và rèn kỹ năng sống. Nhịp sống ấy tạo nên một ngôi trường không chỉ có lớp học, mà còn có mái nhà, tình bạn, sự đồng hành và những cơ hội mới cho tương lai.
Hope được thành lập năm 2021 từ ý tưởng của Chủ tịch Tập đoàn FPT Trương Gia Bình, dành cho những trẻ mất cha, mẹ hoặc người giám hộ vì Covid-19. Trong năm năm, 363 học sinh đã từng đến đây, khoảng 18% trong số đó bước vào đại học hoặc cao đẳng sau quá trình học tập, rèn luyện. Theo báo Nhân Dân, phần việc của Hope bắt đầu khi các em rời trường phổ thông, trở về một không gian ổn định với nề nếp sinh hoạt và sự chăm sóc phù hợp.
Tại đây, học sinh được tham gia hơn 40 câu lạc bộ và hoạt động, trải rộng từ lập trình, Robotics, AI đến âm nhạc, mỹ thuật, võ thuật, tranh biện, làm bánh và làm vườn. Công nghệ đứng cạnh nghệ thuật, thể thao cùng những kỹ năng đời thường, giúp mỗi em thử sức trong nhiều lĩnh vực, nhận ra năng lực và dần hình thành khả năng tự lập. Mục tiêu của trường vì thế không dừng ở việc giữ các em tiếp tục đến lớp, mà còn mở rộng những lựa chọn vốn có thể bị thu hẹp bởi hoàn cảnh.
Đinh Văn Nhân, một học sinh người Hrê ở Quảng Ngãi, từng nghĩ sẽ học hết lớp 9 rồi đi làm sau khi mất cha vì Covid-19, nhưng hành trình tại Đà Nẵng đã mở ra hướng đi khác. Từ chỗ gần như chưa sử dụng máy tính, Nhân học cách học trực tuyến, tìm hiểu lập trình và bắt đầu quan tâm đến ngành công nghệ kỹ thuật ô-tô. Võ Bá Thông cũng tìm thấy niềm say mê công nghệ qua câu lạc bộ Robotics, từng đề xuất trường trang bị máy in 3D rồi dần định hình ước mơ trở thành kỹ sư.
Đời sống ở Hope được tổ chức như một cộng đồng nhiều lứa tuổi, nơi học sinh lớn hướng dẫn các em nhỏ hơn, còn thầy cô theo sát sức khỏe, tâm lý và quá trình thích nghi. Các em tự dọn phòng, giữ gìn không gian chung, tự phục vụ và hoàn thành phần việc của mình, biến những trách nhiệm nhỏ lặp lại mỗi ngày thành năng lực tự chăm sóc. Ông Hoàng Quốc Quyền, Giám đốc Trường Hy Vọng, gọi nền tảng của hành trình ấy là niềm tin vào sự tử tế, với đích đến là khả năng đứng trên đôi chân mình.
Hope không hướng tới việc bao bọc học sinh mãi mãi, bởi điều quan trọng hơn là giúp các em đủ tự tin bước ra đời, mang theo kiến thức, kỹ năng và ký ức về một cộng đồng từng nâng đỡ mình. Một số học sinh cũ, sau khi rời trường, vẫn quay lại hỗ trợ những em đến sau, tạo thành vòng tròn sẻ chia giữa các thế hệ. Ngày 5/9, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đến thăm Hope, đánh giá đây là một mô hình, một cách làm rất độc đáo, rất đặc biệt và nhắn học sinh rằng qua giông bão, chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn.
Những mô hình giáo dục tháo bớt rào cản cho trẻ cũng xuất hiện ở nhiều nơi, với cách tổ chức khác nhau tùy hoàn cảnh của người học. Tại Hà Nội, Trường phổ thông cơ sở Nguyễn Đình Chiểu giáo dục trẻ khiếm thị theo mô hình hòa nhập, để các em học cùng bạn không khuyết tật, đồng thời học chữ nổi Braille, kỹ năng định hướng, di chuyển và tự lập. Ở Điện Biên, Trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở Si Pa Phìn giải bài toán khoảng cách cho học sinh vùng cao, vùng biên, khi trường cách trung tâm tỉnh gần 100km và có 773 trong tổng số 1.013 học sinh ở nội trú.
Một trường giúp trẻ khiếm thị học hòa nhập, một trường đưa nơi học và nơi ở đến gần trẻ vùng biên, còn Hope tạo không gian sống ổn định cho những em mất người chăm sóc sau đại dịch. Rào cản khác nhau, nhưng điểm gặp gỡ nằm ở việc môi trường giáo dục được điều chỉnh theo hoàn cảnh, để bất lợi ban đầu không trở thành giới hạn lâu dài. Tinh thần ấy phù hợp với thông điệp trong Thư gửi ngành giáo dục nhân dịp khai giảng năm học 2026-2027 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nhấn mạnh nhà trường cần là nơi người học được tôn trọng, lắng nghe và rèn luyện kỹ năng.
