Cơn sốt độc hại từ phim ngắn AI (Kỳ 8): Không thể để thuật toán dẫn dắt thị hiếu và túi tiền người trẻ

Đằng sau những tập phim một, hai phút là mô hình kinh doanh kết hợp thuật toán, tâm lý học hành vi và thanh toán vi mô để giữ người xem và kích thích chi tiền.

Không để sự phát triển của công nghệ đi nhanh hơn năng lực điều tiết văn hóa

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 25-2-2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì văn hóa quyết định khả năng đi xa".

Từ câu chuyện phim ngắn hôm nay, yêu cầu đặt ra: không thể để tốc độ phát triển của công nghệ và thị trường đi nhanh hơn năng lực điều tiết văn hóa của xã hội.

Nghị quyết số 80 cũng nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian số. Giải pháp đúng vì thế không phải cấm đoán công nghệ, mà là tạo một hệ sinh thái số trong đó đổi mới sáng tạo đi cùng trách nhiệm.

• 

  Phim ngắn bằng AI đang gây 'ô nhiễm thông tin'

Trước hết, quản lý cần chuyển từ tư duy "xử lý từng video vi phạm" sang quản trị cả chuỗi giá trị của phim ngắn số. Một sản phẩm phát hành theo tập, thu tiền mở khóa và dùng thuật toán phân phối không thể chỉ được coi như các video rời rạc.

Cần có cơ chế phân loại phù hợp; yêu cầu nền tảng và ứng dụng xuyên biên giới định danh chủ thể cung cấp, công khai phương thức thu tiền, cảnh báo rõ chi phí, có công cụ giới hạn chi tiêu và bảo vệ người chưa thành niên.

Nội dung sử dụng AI tạo sinh, ghép mặt, giọng nói tổng hợp hoặc chỉnh sửa thực tại ở mức đáng kể cũng cần được dán nhãn minh bạch.

Cùng với đó, phải đặt trách nhiệm lớn hơn lên các nền tảng. Không thể chỉ gỡ bỏ nội dung sau khi hậu quả đã xảy ra; cần yêu cầu đánh giá rủi ro của hệ thống gợi ý, nhất là với trẻ em và thanh thiếu niên, hạn chế cơ chế tự động đẩy liên tục nội dung kích thích mạnh, cung cấp chế độ nghỉ, nhắc thời gian xem và công cụ kiểm soát của gia đình.

Với các ứng dụng thu tiền theo xu, gói VIP hay mở khóa từng tập, phải minh bạch giá, quảng cáo, điều kiện hủy và dữ liệu thanh toán. Quản trị văn hóa số phải tiến từ quản lý nội dung sang quản trị cả thuật toán, dòng tiền và trách nhiệm nền tảng.

Bảo vệ quyền được lớn lên trong một môi trường văn hóa số lành mạnh 

Nhưng chỉ siết quản lý là chưa đủ. Muốn "lấy cái đẹp dẹp cái xấu", phải tạo nguồn cung đủ hấp dẫn.

Nhà sản xuất Việt Nam cần làm chủ AI để giảm chi phí, thử nghiệm định dạng mới; song lợi thế bền vững phải nằm ở câu chuyện Việt Nam, cảm xúc Việt Nam và giá trị Việt Nam.

Có thể xây dựng chương trình đặt hàng, quỹ hỗ trợ, giải thưởng thường niên cho phim ngắn chất lượng cao; hỗ trợ nhà làm phim trẻ tiếp cận công nghệ, bản quyền và thị trường; tạo không gian thử nghiệm cho sản phẩm vừa hấp dẫn vừa có giá trị giáo dục, thẩm mỹ.

Cuối cùng, tuyến phòng vệ bền vững nhất vẫn là con người. Gia đình và nhà trường cần coi năng lực số, năng lực thẩm mỹ và khả năng nhận diện thao túng cảm xúc là một phần của giáo dục.

Người trẻ cần hiểu rằng thứ mình trả cho một ứng dụng không chỉ là vài nghìn đồng, mà còn là thời gian, dữ liệu, sự chú ý và dần dần là khẩu vị văn hóa của chính mình.

Khi người dùng có năng lực lựa chọn, nền tảng có trách nhiệm, nhà sản xuất có khát vọng sáng tạo và Nhà nước có công cụ quản trị hiện đại, phim ngắn và AI có thể trở thành một phần tích cực của công nghiệp văn hóa.

Điều cần bảo vệ không chỉ là ví tiền của người trẻ, mà là quyền được lớn lên trong một môi trường văn hóa số lành mạnh và có chiều sâu.

Cục Điện ảnh đang rà soát, xác minh việc phổ biến phim, đặc biệt là phim ngắn trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng có dấu hiệu vi phạm pháp luật.