Serhii Beskrestnov, cố vấn công nghệ của Tổng thống Ukraine, cho biết SpaceX đêm 13/10 áp dụng hạn chế tốc độ và khiến các thiết bị Starlink của quân đội Ukraine ngừng hoạt động nếu di chuyển quá 160 km/h. "Chúng tôi không được báo trước về hạn chế, một số nhiệm vụ tác chiến đã bị gián đoạn. Đây không thể là sự trùng hợp, mà liên quan đến tình hình chính trị hiện nay", ông nói.
Quân đoàn Phản ứng nhanh số 7, đơn vị đang tham chiến tại mặt trận đông nam Ukraine, cũng xác nhận đường truyền dữ liệu qua hệ thống Starlink đã bị gián đoạn trong đêm và các đơn vị phải hủy một số nhiệm vụ.
Kỹ thuật viên Ukraine chuẩn bị UAV trước khi thực hiện nhiệm vụ ở Dnipropetrovsk hồi tháng 6. Ảnh: Reuters
Starlink đóng vai trò thiết yếu đối với công tác chỉ huy và kiểm soát của quân đội Ukraine, cũng như với các hệ thống không người lái (drone) trên không, trên biển và trên bộ. Drone tích hợp Starlink có thể duy trì kết nối với người điều khiển ở khoảng cách xa và ít chịu ảnh hưởng bởi các biện pháp gây nhiễu thông thường.
Tuy nhiên, tình trạng phụ thuộc vào Starlink cũng khiến quân đội Ukraine chịu nhiều ảnh hưởng nếu dịch vụ Internet vệ tinh của SpaceX bị gián đoạn hoặc ngắt hoàn toàn. Điều này thúc đẩy Ukraine phát triển những biện pháp để duy trì năng lực tiến công cho drone, ngay cả khi chúng không còn kết nối với Starlink.
Hỗ trợ vũ khí được trang bị Starlink
Dmytro Zhluktenko, cựu phi công drone và hiện là nhà phân tích tại Trung đoàn Hệ thống Không người lái số 413 Ukraine, cho biết nhiều drone đang sử dụng công nghệ "khóa mục tiêu", có thể tiếp tục tìm kiếm và tập kích khí tài đối phương kể cả khi người vận hành đã mất quyền điều khiển.
Zhluktenko đánh giá công nghệ này "khá hữu ích", đặc biệt khi tín hiệu kết nối với drone thường bị đứt trong quá trình di chuyển và trước khi chúng đánh trúng mục tiêu, giúp phi cơ có thể tự thực hiện phần còn lại của hành trình bay.
Năng lực giúp drone Ukraine bám mục tiêu khi mất kết nối Starlink
Các cuộc tập kích được cho là UAV Hornet Ukraine nhằm vào phương tiện vận tải Nga trong video đăng hồi tháng 8. Video: X/Osinttechnical
Quân đội Ukraine không sử dụng vũ khí tự hành hoàn toàn, binh sĩ vẫn nắm phần lớn quyền điều khiển và chịu trách nhiệm lựa chọn mục tiêu. Điều này tạo ra thách thức không nhỏ, do các hệ thống tác chiến điện tử Nga đủ sức làm gián đoạn tín hiệu định vị vệ tinh GPS và kết nối giữa drone với tổ vận hành.
Đây là lúc mà năng lực tự chủ hạn chế như "khóa mục tiêu" phát huy tác dụng.
Giới chức Ukraine cũng cho rằng năng lực tự chủ của drone là giải pháp để giảm tải cho lực lượng vận hành. Khi thiết bị tự đảm nhận một số nhiệm vụ, người điều khiển sẽ không phải ra nhiều mệnh lệnh như trước và có thể kiểm soát cùng lúc nhiều drone hơn.
Ngày càng nhiều drone Ukraine hoạt động theo quy trình "người vận hành xác định và chọn mục tiêu, sau đó chỉ định cho phần mềm dẫn đường trên phi cơ". Công nghệ "khóa mục tiêu" sau đó giúp drone tự hiệu chỉnh đường bay để tiếp tục bám bắt mục tiêu. Nếu bị gây nhiễu đường truyền dữ liệu, thiết bị vẫn có thể di chuyển tới vị trí đã được chỉ định.
Năng lực tự hành của drone Ukraine trong chiến dịch 'Mạng nhện'
Những phiên bản sơ khai của công nghệ nhắm mục tiêu trên drone đã xuất hiện trong chiến dịch "Mạng nhện" mà Ukraine tiến hành hồi tháng 6/2025. Ukraine khi đó triển khai lượng lớn drone góc nhìn thứ nhất giấu trong container trên xe tải để tập kích loạt căn cứ không quân chiến lược Nga.
Giới chức Ukraine cho biết một số drone bị mất kết nối với tổ vận hành, nhưng đã sử dụng AI để tiếp tục bay theo lộ trình thiết lập sẵn và tự động kích hoạt đầu đạn khi tìm thấy mục tiêu.
UAV Hornet tại thao trường Grafenwoehr của Mỹ ở Đức hồi tháng 3. Ảnh: US Army
Mykyta Rozhkov, giám đốc phát triển kinh doanh của công ty vũ khí Ukraine Frontline Robotics, cho biết khả năng tự động bay tới mục tiêu chỉ định không chỉ hữu ích khi kết nối bị mất, mà còn hỗ trợ nhiệm vụ quản lý lực lượng drone đang ngày càng mở rộng. "Cần có mức độ tự chủ nhất định để đạt được điều đó", ông nói.
Mức độ tự chủ của các loại drone cũng khác nhau. Bohdan Sas, chủ tịch kiêm đồng sáng lập công ty quốc phòng Buntar Aerospace, cho biết nhiều công ty Ukraine mới chỉ tự động hóa được một số tác vụ đơn giản. "Xác định và nhắm mục tiêu trong giai đoạn cuối là điều tương đối dễ dàng", ông cho hay.
Buntar Aerospace đang sản xuất drone cùng phần mềm sử dụng hệ thống dẫn đường quang học và những công cụ khác để hoạt động tại những khu vực bị gây nhiễu mạnh.
Các nhà phát triển có thể ứng dụng phần mềm như OpenCV, thư viện thị giác máy tính mã nguồn mở đang được dùng rộng rãi, cùng thuật toán máy học để "tự động hóa một bước nhỏ", cho phép drone nhận diện, bám bắt mục tiêu bằng camera và bay về hướng đó.
Trong khi đó, drone đánh chặn Blaze của công ty Origin Robotics sử dụng công nghệ nhận diện dựa trên radar và thị giác máy tính được AI hỗ trợ để tự động xác định mục tiêu và đánh chặn, dù vẫn cần người vận hành xác nhận có tấn công hay không.
Nếu mất liên lạc với kíp điều khiển, chúng sẽ tự hủy thay vì tìm cách tấn công mục tiêu.
Binh sĩ Ukraine điều khiển drone tại tiền tuyến ở tỉnh Kharkov hôm 25/7. Ảnh: AP
Thời đại của vũ khí tự hành
Ukraine cũng đang tìm cách tăng cường hơn nữa tính tự chủ của drone. Bộ Quốc phòng Ukraine hồi tháng 6 cho biết một công ty đã phát triển công nghệ giúp tự động hóa 95% chu trình tấn công của drone đánh chặn.
Hồi tháng 3, Mykhailo Fedorov, người khi đó là bộ trưởng quốc phòng Ukraine, nhấn mạnh nước này phải đánh bại Nga ở "mọi chu kỳ phát triển công nghệ", thêm rằng AI là một trong những lĩnh vực then chốt trong cuộc đua này.
"Tương lai của hoạt động tác chiến thuộc về các hệ thống tự hành. Nhiệm vụ của chúng tôi là nâng cao tính tự chủ của drone và các hệ thống chiến đấu khác, để chúng có khả năng phát hiện mục tiêu nhanh hơn, kèm năng lực phân tích tình hình huống và hỗ trợ đưa ra quyết định trên chiến trường", ông nhấn mạnh.
Rozhkov cho biết Frontline Robotics kỳ vọng drone có thể thực hiện nhiệm vụ trên chiến trường thực tế với mức độ tự chủ rất cao trong 12 tháng tới.
Phạm Giang (Theo Business Insider, AFP)