Cứ 5 hạt Robusta thế giới, 2 hạt từ Việt Nam nhưng nhớ tên ai?

Năm 2025, xuất khẩu cà phê Việt Nam lập kỷ lục 8,92 tỉ USD. Tuy nhiên chỉ 8 tháng đầu năm 2026, một nghịch lý đã xuất hiện - lượng cà phê xuất khẩu tiếp tục tăng nhưng số tiền thu về lại giảm.

Bán nhiều cà phê hơn, tiền thu về lại giảm

Tại hội thảo "Để Robusta Việt thoát vai 'làm nền', khẳng định thương hiệu riêng" do báo Tuổi Trẻ tổ chức ngày 9-10, các chuyên gia cho rằng thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng giá trị cà phê Việt, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào sản lượng và biến động giá thế giới.

"Thay vì hỏi chúng ta có thể bán thêm bao nhiêu tấn cà phê, hãy hỏi Việt Nam sẽ làm gì để giữ thêm được giá trị trên mỗi kilôgam cà phê xuất khẩu" - ông Trần Mạnh Hào, thành viên HĐQT Golden Coffee, Tổng giám đốc SK Connect, phát biểu tại hội thảo.

Những con số trái chiều cho thấy dù bán được nhiều cà phê hơn, ngành hàng này vẫn có thể thu về ít ngoại tệ hơn khi giá thế giới đi xuống.

Theo ông Hào, Việt Nam đã tạo dựng được sức mạnh đáng kể về sản lượng Robusta, nhưng mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào sản lượng cũng đang bộc lộ giới hạn. Khi diện tích trồng khó mở rộng, việc tìm kiếm động lực tăng trưởng mới phải bắt đầu từ nâng giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm.

• Nâng tầm Robusta Việt: Từ bán nhiều đến bán có giá

• Nâng tầm Robusta Việt: Phải nâng tầm cả người uống

• Nâng tầm Robusta Việt: Hãy bắt đầu từ chất lượng đồng đều

Để thấy rõ dư địa gia tăng giá trị, ông Hào đưa ra một phép tính. Với quy mô xuất khẩu khoảng 1,5 triệu tấn cà phê/năm, nếu giá bán bình quân tăng thêm 0,5 USD/kg, ngành cà phê Việt Nam có thể thu thêm khoảng 750 triệu USD.

Đáng chú ý, khoản giá trị tăng thêm này không nhất thiết phải đến từ những nhà máy chế biến quy mô lớn, mà có thể bắt đầu ngay tại vùng nguyên liệu.

Việc thu hoạch đúng độ chín, cải thiện kỹ thuật sơ chế, phân loại chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn của từng nhóm khách hàng đã có thể giúp cà phê nhân xanh đạt giá bán tốt hơn.

Tuy nhiên nâng chất lượng nguyên liệu mới chỉ là bước đầu. Theo ông Hào, để giữ lại nhiều giá trị hơn, ngành cà phê cần được phát triển như một hệ sinh thái hoàn chỉnh, từ vùng trồng, sơ chế, chế biến sâu đến logistics, thương mại, tài chính và hệ thống phân phối.

Hiện Việt Nam có thế mạnh về sản xuất nguyên liệu, nhưng còn nhiều dư địa ở các khâu chế biến sâu, phát triển sản phẩm và tiếp cận người tiêu dùng cuối cùng.

Thay vì chủ yếu xuất khẩu cà phê nhân xanh cho các nhà rang xay quốc tế, doanh nghiệp Việt có thể mở rộng sang cà phê rang xay, hòa tan, đồ uống pha sẵn hoặc sản xuất sản phẩm mang thương hiệu riêng cho các đối tác nước ngoài.

Mỗi công đoạn được thực hiện tại Việt Nam đồng nghĩa với việc có thêm giá trị từ lao động, công nghệ, sản xuất và dịch vụ được giữ lại trong nước.

Robusta Việt thiếu gì để thế giới nhớ tên?

Không chỉ đối mặt với bài toán giá trị xuất khẩu, Robusta Việt còn đứng trước một nghịch lý khác là chiếm thị phần lớn trên thế giới nhưng dấu ấn thương hiệu vẫn khá mờ nhạt.

Ông Trần Minh Thắng - Trưởng Phòng Chính sách xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) - dẫn chứng cứ 5 hạt cà phê Robusta được sản xuất trên thế giới thì có khoảng 2 hạt đến từ Việt Nam.

Thế nhưng khi hỏi người tiêu dùng đang uống cà phê nước nào, rất ít người nhắc đến Việt Nam, dù hạt cà phê trong ly của họ có thể được trồng tại Tây Nguyên.

Theo ông Thắng, phần lớn cà phê Việt xuất khẩu vẫn được sử dụng làm nguyên liệu cho các hãng rang xay quốc tế. Khi đến tay người tiêu dùng, sản phẩm thường mang thương hiệu của nhà chế biến hoặc phân phối, còn xuất xứ Việt Nam ít được nhắc đến.

Ngay cả cách giới thiệu Robusta cũng đang thiên về những đặc tính kỹ thuật như hàm lượng caffeine cao, vị đậm hay khả năng tạo lớp crema, trong khi câu chuyện về vùng trồng, chất lượng và bản sắc riêng chưa được truyền tải rõ nét.

Trong khi đó thị trường cà phê thế giới đang thay đổi. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, phương pháp chế biến và trải nghiệm thưởng thức. Sự phát triển của espresso, latte, cà phê hòa tan chất lượng cao và đồ uống pha sẵn đang mở ra thêm cơ hội cho Robusta.

Trung Quốc là một ví dụ. Theo số liệu được ông Thắng trình bày, trong 5 tháng đầu năm 2026, lượng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này tăng 76,9%, đưa thị phần lên khoảng 20,4%. Tuy nhiên có mặt tại nhiều thị trường chưa đồng nghĩa với việc xây dựng được thương hiệu.

Ông Thắng cho rằng các địa phương và doanh nghiệp hiện quảng bá cà phê theo những cách khác nhau, chưa hình thành được một thông điệp chung để người tiêu dùng quốc tế nhận diện Robusta Việt. "Khoảng trống hiện nay không đơn thuần là Robusta chưa được quảng bá đủ, mà trước hết là chưa có một định vị đủ rõ" - ông Thắng nhấn mạnh.

Bởi vậy trước khi đẩy mạnh truyền thông hay xúc tiến thương mại, ngành cà phê cần xác định Robusta Việt muốn được thế giới nhớ đến bằng giá trị nào: chất lượng, hương vị đặc trưng, nguồn gốc vùng trồng hay bản sắc văn hóa cà phê Việt Nam.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hào cũng lưu ý việc phát triển thương hiệu quốc tế không đơn giản là đưa một sản phẩm mang tên Việt Nam ra nước ngoài.

Doanh nghiệp phải hiểu khách hàng từng thị trường cần loại cà phê nào, hương vị ra sao, thuộc phân khúc giá nào và có khả năng cạnh tranh đến đâu. Chỉ khi đáp ứng được nhu cầu thực tế, cà phê Việt mới có cơ hội tiến sâu vào những khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Đề xuất "hộ chiếu" chung cho Robusta Việt

Để tháo gỡ bài toán thương hiệu, ông Trần Mạnh Hào đề xuất phát triển một hệ thống nhận diện chung cho Robusta Việt Nam mang tên Robusta Origin Passport, gắn với các tiêu chuẩn về chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và khả năng truy xuất.

Theo đề xuất, những sản phẩm cà phê Việt Nam đáp ứng bộ tiêu chuẩn có thể sử dụng hệ thống nhận diện chung khi tiếp cận thị trường quốc tế. Cách làm này không nhằm thay thế thương hiệu của từng doanh nghiệp, mà tạo ra một nền tảng chung, giúp người tiêu dùng nhận biết nguồn gốc và chất lượng Robusta Việt Nam, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng uy tín trên thị trường.

Tuy nhiên để hệ thống nhận diện thực sự có giá trị, vấn đề không chỉ nằm ở một biểu trưng hay tên gọi. Điều quan trọng là phải có tiêu chuẩn rõ ràng, cơ chế kiểm soát chất lượng và sự tham gia của các doanh nghiệp trong toàn chuỗi.

Ông Hào kiến nghị Chính phủ và cơ quan chức năng, bộ ngành quan tâm phát triển cà phê thành ngành hàng trọng điểm, với chính sách được thiết kế theo từng tầng giá trị, từ sản xuất nguyên liệu, chế biến đến thương mại và xây dựng thương hiệu.

Đồng thời cần có sự phối hợp giữa các bộ, ngành, hiệp hội, doanh nghiệp, đơn vị truyền thông và đối tác quốc tế để hình thành chiến lược phát triển dài hạn, thay vì mỗi doanh nghiệp tự tìm cách đưa thương hiệu ra thế giới.

Chung tay nâng tầm Robusta Việt

Mỗi năm, hàng triệu bao cà phê Việt rời vùng đất đỏ bazan để đến với thị trường thế giới. Nhưng phần lớn vẫn ra đi dưới dạng cà phê nhân xanh, nằm trong những chiếc bao thô, chưa mang theo tên tuổi và giá trị xứng đáng với nơi đã tạo ra mình.

Để Robusta Việt vượt khỏi định kiến về một dòng cà phê giá rẻ, hành trình nâng chất lượng và gia tăng giá trị đòi hỏi sự chung tay của mỗi mắt xích trong hệ sinh thái kinh tế cà phê.

Cùng chung khát vọng nâng chất lượng - giá trị cà phê Việt, thương hiệu Golden Robusta (thuộc Công ty cổ phần Golden Coffee) cùng Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau đồng hành với dự án "Khẳng định vị thế Robusta Việt". Chương trình do báo Tuổi Trẻ phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai với mục đích kết nối các bên cùng vun bồi cho Robusta Việt có chỗ đứng riêng, được công nhận từ chất lượng đến thương hiệu.

Chiều 9-10, báo Tuổi Trẻ tổ chức hội thảo "Để Robusta Việt thoát vai 'làm nền', khẳng định thương hiệu riêng" tại TP.HCM, với sự tham gia của cơ quan quản lý, chuyên gia thương hiệu, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cà phê.