Cú sốc 100 triệu đồng nợ thuế sau 13 năm đóng cửa doanh nghiệp - VnExpress

Lệ phí môn bài, nghĩa vụ kê khai, tiền chậm nộp, các khoản phạt liên quan đến hồ sơ thuế trong nhiều năm... lên đến gần 100 triệu đồng.

Có những thất bại tưởng đã khép lại từ 13 năm trước, nhưng trên giấy tờ vẫn âm thầm tồn tại, để rồi một ngày quay trở lại, đè nặng lên cuộc sống hiện tại. Tôi đã đóng gần 100 triệu đồng để xử lý một doanh nghiệp "đắp chiếu" từ lâu, nhưng thủ tục vẫn chưa thực sự kết thúc vì phát sinh thêm nhiều khoản nghĩa vụ, tiền phạt, tiền chậm nộp và chi phí hoàn thiện hồ sơ.

Mấy ngày nay, tôi gần như không có một giấc ngủ trọn vẹn. Tôi từng nghĩ trường hợp của mình chỉ là một tai nạn cá nhân, cái giá phải trả cho sự thiếu hiểu biết pháp luật và chủ quan của tuổi trẻ. Nhưng hóa ra tôi không phải người duy nhất. Vì sao cánh cửa gia nhập thị trường có thể rộng mở, nhất là khi tinh thần quốc gia khởi nghiệp được thúc đẩy mạnh mẽ, nhưng lối ra lại quá áp lực đối với những người đã thực sự thất bại?

Năm 2012, tôi cùng một số người bạn thành lập doanh nghiệp. Khi ấy, cũng như nhiều người khác, chúng tôi có một ít vốn, chút kiến thức, rất nhiều nhiệt huyết và niềm tin rằng chỉ cần cố gắng thì sẽ làm được điều gì đó. Nhưng kinh doanh không phải cứ có nhiệt huyết là sẽ thành công. Sau hơn một năm hoạt động không hiệu quả, nhóm chúng tôi dần tan rã. Năm 2013, tôi đã gửi văn bản thông báo tạm ngừng hoạt động. Kể từ đó, doanh nghiệp gần như không còn hoạt động trên thực tế.

Rồi tôi đi làm thuê, bươn chải với cuộc sống. Theo thời gian, tôi gần như quên rằng đâu đó trên hệ thống pháp lý vẫn tồn tại một doanh nghiệp do mình đứng tên đại diện. Tôi đã sai vì không hiểu đầy đủ nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật; sai vì nghĩ rằng thông báo tạm ngừng hoạt động, bị khóa mã số thuế đồng nghĩa với mọi trách nhiệm cũng tự động dừng lại; sai vì không tiếp tục hoàn tất thủ tục về thuế và giải thể doanh nghiệp đến cùng. Tôi nhận trách nhiệm về những thiếu sót đó. Nhưng tôi không ngờ cái giá để khép lại câu chuyện cũ có thể lên đến gần 100 triệu đồng.

Tháng 7/2026, thông qua hệ thống thuế, tôi chỉ biết mình còn nghĩa vụ hơn 8 triệu đồng và có nguy cơ bị tạm hoãn xuất cảnh nếu không hoàn thành trong thời hạn được thông báo. Lúc ấy, tôi nghĩ rất đơn giản: mình có thiếu sót thì phải chịu trách nhiệm. Dù hoàn cảnh kinh tế đang khó khăn, tôi vẫn cố vay mượn để nộp cho xong.

>> Bỗng dưng nợ thuế hàng chục triệu đồng vì đứng tên doanh nghiệp của người thân

Nhưng mọi việc không dừng lại ở đó. Khi hồ sơ được rà soát, hàng loạt khoản nghĩa vụ và chi phí lần lượt xuất hiện: lệ phí môn bài, nghĩa vụ kê khai, tiền chậm nộp, các khoản phạt liên quan đến hồ sơ thuế trong nhiều năm doanh nghiệp không hoạt động, cùng chi phí hoàn thiện hồ sơ cũ và thuê dịch vụ xử lý. Cộng lại, số tiền tôi đã nộp và dự kiến còn phải chi để giải quyết dứt điểm vụ việc vào khoảng 100 triệu đồng. Đến nay, tôi đã đóng gần hết số tiền ấy, nhưng mọi thủ tục vẫn chưa thực sự khép lại.

Với nhiều người, số tiền ấy có thể chưa quá lớn. Nhưng tôi chỉ là người làm công ăn lương, thu nhập hơn 10 triệu đồng mỗi tháng, có thời điểm còn bị chậm lương hai, ba tháng. Tôi có vợ con, cha mẹ đã già, tiền thuê nhà, tiền ngân hàng và những trách nhiệm không thể đặt xuống. Nay lại thêm khoản vay lãi suất cao để giải quyết doanh nghiệp cũ. Có lúc nghĩ đến những con số ấy, tôi bủn rủn cả người.

Một lần khởi nghiệp thất bại đã lấy đi của tôi một số vốn vào năm 2012. Hơn 13 năm sau, chính thất bại ấy lại tiếp tục lấy đi những đồng tiền mà hôm nay tôi phải làm việc từng ngày mới có được để nuôi sống gia đình mình. Một câu hỏi cứ ám ảnh tôi: nếu doanh nghiệp đã không thực hiện nghĩa vụ từ những năm đầu, tại sao tôi không được cảnh báo rõ ràng để kịp thời khắc phục?

Tôi không hỏi để trốn tránh trách nhiệm. Tôi sai sót thì phải chịu trách nhiệm, nhưng hệ thống cũng cần chủ động cảnh báo qua nhiều kênh khi phát hiện doanh nghiệp ngừng kê khai hoặc không còn hoạt động. Nếu được nhắc nhở từ sớm, tôi vẫn phải thực hiện nghĩa vụ và chịu phạt, nhưng sai sót có lẽ đã không kéo dài suốt 13 năm.

Doanh nghiệp che giấu doanh thu, trốn thuế, sử dụng hóa đơn khống, tẩu tán tài sản hoặc lợi dụng pháp nhân để trục lợi phải bị xử lý nghiêm. Nhưng một doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, không còn doanh thu, lao động hay hoạt động kinh doanh mới, không có dấu hiệu trục lợi; người đại diện đã chuyển sang làm công ăn lương và những tồn đọng chủ yếu do không hiểu hoặc chưa hoàn tất thủ tục, liệu có nên được nhìn nhận giống một doanh nghiệp cố tình gian lận?

Sau những phản ánh vừa qua, Cục Thuế cho biết đang phân loại các doanh nghiệp tồn đọng, trong đó có những trường hợp không phát sinh doanh thu, hóa đơn và không còn nhu cầu sản xuất, kinh doanh để nghiên cứu hướng tháo gỡ. Tôi mừng vì tiếng nói của những người trong cuộc đã được lắng nghe, nhưng mong việc này không chỉ dừng ở một đợt xử lý nhất thời.

Hiện có hàng trăm nghìn doanh nghiệp cần rà soát, trong đó nhiều đơn vị không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký hoặc chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Khi một vướng mắc xuất hiện ở quy mô lớn và kéo dài nhiều năm, bên cạnh trách nhiệm của người dân, cũng cần nhìn lại quy trình quản lý và chính sách để hiểu vì sao tồn đọng lại nhiều đến vậy.

Điều quan trọng là cách phân loại để doanh nghiệp có những "cánh cửa ra" phù hợp: đơn giản hóa thủ tục cho nhóm ít rủi ro nhưng vẫn nghiêm khắc với hành vi lợi dụng chính sách. Kinh tế thị trường phải chấp nhận một thực tế, có doanh nghiệp được thành lập thì cũng có doanh nghiệp phải đóng cửa. Người kinh doanh có thể thiếu vốn, chọn sai mô hình, quản trị chưa tốt hoặc gặp biến cố và không còn khả năng đi tiếp. Thất bại là một phần của kinh doanh. Vì vậy, một quốc gia khởi nghiệp cần tạo ra một lối rút lui minh bạch, có trách nhiệm và đối xử với những người đã dám thử nhưng không thành công.

>> 'Nhiều người ngơ ngác khi phát hiện nợ thuế thu nhập cá nhân'

Tôi viết những dòng này chỉ với mong muốn rằng từ trường hợp của mình và nhiều người khác, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu một cơ chế hợp lý hơn. Trước hết, cần cảnh báo sớm ngay khi doanh nghiệp bắt đầu không kê khai, không báo cáo hoặc có dấu hiệu ngừng hoạt động. Thông báo nên được gửi qua nhiều kênh có thể xác thực như tài khoản thuế điện tử, VNeID, email, điện thoại và địa chỉ của người đại diện theo pháp luật. Nếu doanh nghiệp sai từ năm thứ nhất, hãy cố gắng để họ biết ngay từ năm thứ nhất, thay vì để sai sót tích tụ thành gánh nặng quá lớn.

Tiếp đó, cần phân loại theo bản chất và mức độ rủi ro. Những doanh nghiệp không còn doanh thu, hóa đơn, lao động, không có tranh chấp và dấu hiệu gian lận nên được xử lý theo quy trình rút gọn. Có thể nghiên cứu cơ chế "giải thể trước, hậu kiểm sau" đối với nhóm rủi ro thấp, nhưng vẫn bảo lưu trách nhiệm của người đại diện nếu sau này phát hiện sai phạm.

Đối với những tồn đọng lịch sử, nhất là doanh nghiệp đã ngừng hoạt động thực tế nhiều năm và không có dấu hiệu trục lợi, cần một cơ chế chuyển tiếp phù hợp. Việc xử lý nên căn cứ vào bản chất và quá trình hoạt động thực tế, thay vì chỉ nhìn vào thời gian tồn tại trên hệ thống rồi cộng dồn máy móc các nghĩa vụ thủ tục. Với biện pháp ảnh hưởng lớn đến đời sống cá nhân như tạm hoãn xuất cảnh, cần có lộ trình cảnh báo và cơ hội khắc phục tương xứng trước khi áp dụng.

Ngoài ra, có thể cho phép thực hiện nghĩa vụ theo lộ trình đối với trường hợp thực sự khó khăn. Nhiều người chủ sau khi kinh doanh thất bại chỉ còn sống bằng tiền lương và không đủ khả năng nộp vài chục, thậm chí cả trăm triệu đồng trong một lần. Nếu họ minh bạch hoàn cảnh và cam kết thực hiện đầy đủ, việc cho phép nộp dần vừa giúp Nhà nước thu được nghĩa vụ, vừa tránh đẩy người thất bại vào một vòng xoáy nợ mới.

Sau một doanh nghiệp đóng cửa vẫn còn một con người, sau một lần thất bại vẫn còn một gia đình, và sau một giấc mơ dang dở vẫn có thể là một giấc mơ khác, nếu người ta còn đủ niềm tin và một con đường để đứng dậy làm lại.

H.V

Tôi bỏ việc để khởi nghiệp nhưng tháng chỉ kiếm được 4 triệu đồng
Miệt mài khởi nghiệp đổi lấy khoản nợ 5 tỷ tuổi 35
Tôi như đứa thất bại vì bạn bè 25 tuổi mua nhà, mở công ty startup
'Cú tát' khởi nghiệp sau một năm tôi mất việc
Kế hoạch bỏ việc ổn định lương 15 triệu đồng để khởi nghiệp tuổi 43
Âm thầm dẹp tiệm sau khi đầu tư bạc tỷ mở quán cà phê khởi nghiệp