Nguyễn Nam Hải (sinh năm 2003) hiện là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Cornell (Mỹ). Trước đó, Hải từng tốt nghiệp loại Xuất sắc ngành Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo tại Đại học Bách khoa Hà Nội.
Từ lời gợi ý của thầy giáo đến các công bố quốc tế
Nam Hải lần đầu biết đến trí tuệ nhân tạo (AI) qua lời giới thiệu của thầy giáo dạy Hóa khi học lớp 11 ở Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội.
Lúc ấy, các công cụ AI chưa phổ biến như hiện nay. “Thầy nói đây là một lĩnh vực có nhiều tiềm năng, thậm chí đùa rằng nếu theo ngành này, có khi ‘phải cầm bao tải đi nhận lương’”, Hải kể.
Lời giới thiệu ấy khiến Hải chú ý, nhưng phải đến lớp 12, khi nghiêm túc lựa chọn ngành học, nam sinh mới tìm hiểu sâu hơn. Nhận thấy chương trình này thiên về Toán và lập trình - đúng với những môn mình có sở trường, Hải quyết định đặt ngành Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo tại Đại học Bách khoa Hà Nội là nguyện vọng 1 và trúng tuyển.
Những năm đầu đại học, Hải dành nhiều thời gian cho các môn đại cương, đặc biệt là các môn liên quan đến Toán. Nam sinh sớm xác định nếu muốn theo đuổi AI nghiêm túc thì không thể xem nhẹ nền tảng này.
“Các môn Toán đại cương ở Bách khoa từ trước đến nay vốn được xem là rất khó”, Hải kể.
So với phổ thông, lượng kiến thức lớn hơn và cách học đòi hỏi tính tự chủ cao khiến nam sinh mất một thời gian để thích nghi. Ngoài giờ trên lớp, Hải tự học qua YouTube, đọc sách và tìm đề trên mạng để luyện tập. Nhờ vậy, ở các môn Toán và Lập trình, Hải đều đạt A hoặc A+.
Từ năm thứ hai, Hải tham gia vào phòng nghiên cứu về AI tại trường, dưới sự hướng dẫn của TS Ngô Văn Linh và PGS Thân Quang Khoát. Thời điểm đó, mỗi khi không có tiết, Hải lại lên “ngồi lì” ở phòng nghiên cứu.
Giai đoạn đầu, thầy thường giao cho Hải đọc các bài báo khoa học rồi tự lập trình lại những thuật toán được trình bày trong đó. “Khi ấy, khối lượng công việc khá nhiều, nhưng càng đọc và làm, em lại càng thấy hứng thú”, Hải nhớ lại.
Sang năm ba, Hải trúng tuyển chương trình nghiên cứu AI của VinAI Research. Vì vẫn là sinh viên, Hải được tạo điều kiện làm bán thời gian. Những ngày không có tiết học, Hải lại đến công ty làm nghiên cứu.
Môi trường này cũng giúp Hải nhận ra khoảng cách giữa kiến thức trên giảng đường và nghiên cứu thực tế. Nhiều thuật ngữ, kiến thức trong các bài báo còn xa lạ, trong khi AI thay đổi rất nhanh, buộc nam sinh phải liên tục tự cập nhật.
Khoảng hơn nửa năm sau khi vào công ty, Hải gửi bài báo đầu tiên tới một hội nghị quốc tế. Bài bị từ chối.
“Lúc đó em khá buồn và áp lực, thậm chí từng tự hỏi liệu mình có thực sự phù hợp với con đường nghiên cứu hay không”, Hải kể.
Nhưng thay vì bỏ cuộc, Hải cùng cộng sự tiếp tục làm thí nghiệm, chỉnh sửa và gửi lại. Lần này, bài được chọn là một trong những bài nổi bật của hội nghị năm đó.
“Trải nghiệm này giúp em hiểu rằng việc bị từ chối là một phần rất bình thường của nghiên cứu. Điều quan trọng là phải biết kiểm soát cảm xúc, nhìn lại những điểm còn thiếu rồi cải thiện và không để một lần thất bại làm mất động lực”, Hải chia sẻ.
Từ trải nghiệm ấy, cách học và nghiên cứu của Hải cũng dần thay đổi, từ “học để hiểu những gì đã có” sang “học để tự đặt ra những câu hỏi mới”.
Cái gật đầu từ loạt đại học nước Mỹ
Trong thời gian học đại học, Hải tham gia ba công trình nghiên cứu được công bố tại ICLR và ICML - hai hội nghị quốc tế uy tín hàng đầu thế giới về Ai và học máy. Ở cả ba công trình, Hải đều đóng vai trò đồng tác giả thứ nhất.
Dẫu vậy, những năm đầu đại học, Hải chưa nghĩ đến việc học tiến sĩ ở nước ngoài. Nhưng càng làm nghiên cứu, nam sinh càng nhận ra nhiều người theo đuổi AI chuyên sâu tiếp tục học lên cao.
Cuối năm 2025, Hải bắt đầu chuẩn bị hồ sơ du học và sau đó liên tục phỏng vấn với trường và giáo sư. Hầu hết các trường đều phỏng vấn 1-2 vòng. Riêng tại Đại học Cornell, Hải trải qua ba vòng với các câu hỏi từ lập trình, Toán, AI đến những công trình từng thực hiện.
Ở mỗi trường, Hải tìm hiểu hướng nghiên cứu của từng giáo sư rồi điều chỉnh cách trình bày để làm rõ điểm giao giữa nghiên cứu của mình và hướng đi của nhóm.
Khoảng giữa tháng 2/2026, Hải nhận được email thông báo trúng tuyển và cấp học bổng từ Đại học Cornell. Sau đó, nhiều trường cũng lần lượt gửi thư trúng tuyển. Tổng cộng, Hải được 9 trường đại học Mỹ nhận vào chương trình tiến sĩ, gồm ĐH Bách khoa Virginia, ĐH Vanderbilt, ĐH Rice, ĐH Northeastern, ĐH New York, ĐH Texas tại Austin, ĐH Johns Hopkins, ĐH California, San Diego, ĐH Cornell.
Trong đó, Hải đồng thời nhận học bổng danh dự từ Cornell, Vanderbilt và Northeastern nhờ vào những thành tích nổi bật.
Cựu sinh viên Bách khoa quyết định chọn ĐH Cornell, nơi cấp cho Hải gói hỗ trợ tài chính với tổng giá trị khoảng 432.895 USD trong 5 năm (khoảng 11,5 tỷ đồng), gồm học phí, bảo hiểm y tế và trợ cấp sinh hoạt hằng năm.
Hiện tại, Hải là nghiên cứu sinh năm nhất tại Đại học Cornell. Hướng đi chàng trai Việt đang theo đuổi là tìm cách hiểu rõ hơn AI hoạt động như thế nào bên trong và vì sao một mô hình lại đưa ra một câu trả lời hay quyết định nhất định.
Trong những năm tới, Hải muốn làm việc với nhiều giáo sư, nhóm nghiên cứu khác nhau và tìm kiếm cơ hội thực tập tại các công ty công nghệ hoặc phòng nghiên cứu lớn ở Mỹ để tiếp xúc với nhiều bài toán thực tế hơn.
Xa hơn, Hải hy vọng có thể đưa những kinh nghiệm, nguồn lực và mạng lưới tích lũy được ở Mỹ kết nối với cộng đồng AI trong nước thông qua hợp tác nghiên cứu hoặc tham gia xây dựng những nhóm nghiên cứu mạnh tại Việt Nam.