Israel ngày 27/10 bầu cử quốc hội, cuộc tổng tuyển cử đầu tiên kể từ sau vụ tấn công của Hamas hồi tháng 10/2023. Đối thủ chính của Thủ tướng Benjamin Netanyahu là Gadi Eisenkot, cựu tư lệnh quân đội Israel và là lãnh đạo đảng Yashar đối lập.
Kết quả thăm dò sơ bộ cho thấy khối đối lập do ông Eisenkot dẫn dắt sẽ giành khoảng 52-53 ghế tại quốc hội, còn liên minh của Thủ tướng Netanyahu nắm 50 ghế. Kết quả này bất phân thắng bại, nhưng cũng giúp Eisenkot có cơ hội đàm phán với các đảng khác để lập liên minh nắm quyền, chấm dứt 19 năm lãnh đạo Israel của ông Netanyahu.
Dù mới tham gia chính trường, ông Eisenkot nhận được nhiều sự đồng cảm từ công chúng Israel do có con trai Gal Eisenkot, 25 tuổi, thiệt mạng khi chiến đấu tại Gaza. Ông cam kết điều tra thất bại của Israel trong vụ tấn công do Hamas thực hiện ngày 7/10/2023, cũng như thay đổi cách chính phủ điều hành đất nước.
"Tôi đã thề trước mộ Gal rằng sự hy sinh của con trai tôi cũng như những người khác sẽ không trở nên vô ích", ông Eisenkot viết trong bài báo đăng trên tờ Yedioth Ahronoth hồi tháng 4.
Ông Gadi Eisenkot phát biểu tại Tel Aviv, Israel ngày 25/10. Ảnh: AP
Eisenkot sinh tháng 5/1960, là con của hai người nhập cư Morocco và thuộc nhóm người Do Thái phương Đông (Mizrahi). Ông lớn lên tại Tiberias và Eilat, những địa phương nằm xa các trung tâm chính trị lớn của Israel.
Ông nhập ngũ năm 1978, phục vụ trong Lữ đoàn Golani, rồi trở thành chỉ huy lữ đoàn năm 1997, tiếp tục thăng tiến lên chức vụ Phó tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF). Tướng Eisenkot được bổ nhiệm vào chức Tổng tham mưu trưởng IDF giai đoạn 2015-2019, dưới thời Thủ tướng Netanyahu.
Tên tuổi Eisenkot gắn liền với "học thuyết Dahiya", đặt theo tên khu vực được xem là thành trì của Hezbollah ở Beirut, Lebanon. Theo website đảng Yashar, Eisenkot phát triển học thuyết này năm 2006.
"Học thuyết Dahiya" đề xuất mở rộng phạm vi tấn công sang cơ sở hạ tầng và khu dân cư được cho là hỗ trợ Hezbollah nhằm tạo sức răn đe, thay vì chỉ nhắm vào mục tiêu quân sự của nhóm vũ trang. Chiến lược gây nhiều tranh cãi vì nguy cơ gây thiệt hại lớn cho dân thường.
Eisenkot có quan điểm quân đội cần duy trì kỷ luật và các chuẩn mực đạo đức. Năm 2016, ông ủng hộ điều tra và xét xử Elor Azaria, binh sĩ bắn chết một người Palestine bị thương tại Hebron, bất chấp sức ép từ một số chính trị gia cánh hữu, trong đó có Thủ tướng Netanyahu.
Ông Eisenkot rời quân ngũ, bước vào chính trường năm 2022, gia nhập đảng Đoàn kết Quốc gia của cựu tổng tham mưu trưởng Benny Gantz, và được bầu vào quốc hội.
Sau vụ tấn công do Hamas thực hiện tháng 10/2023, ông Eisenkot và ông Gantz tham gia nội các thời chiến do Thủ tướng Netanyahu thành lập, trong bối cảnh Israel mở chiến dịch quy mô lớn tại Gaza.
Trong chiến dịch này, con trai ông, Gal, là quân nhân dự bị được triệu tập tham chiến trong đội hình Tiểu đoàn 699. Khi Gal kiểm tra một địa đạo Hamas tại thành phố Jabaliya, miền bắc Gaza ngày 7/12/2023, một quả bom phát nổ khiến thượng sĩ này thiệt mạng.
Khi đó, ông Eisenkot đang cùng Bộ trưởng Gantz thị sát Bộ Tư lệnh miền Nam Israel. Ông đã phải xin phép rời khỏi cuộc họp để nhận tin dữ về cái chết của con trai.
Ông Gadi Eisenkot (bên phải) và con trai, thượng sĩ Gal Eisenkot, trong cuộc gặp năm 2018. Ảnh: CNN
Một ngày sau, cháu trai của ông, trung sĩ Maor Cohen Eisenkot, thiệt mạng trong khi chiến đấu ở Gaza. Năm 2024, một người cháu khác, đại úy Yogev Pazy, cũng tử trận.
Tháng 6/2024, Eisenkot và Gantz rút khỏi nội các thời chiến, cho rằng chính phủ của Thủ tướng Netanyahu thiếu chiến lược rõ ràng cho giai đoạn hậu chiến. Eisenkot ngày càng chỉ trích gay gắt cách ông Netanyahu điều hành đất nước, cáo buộc ông kéo dài chiến tranh vì lợi ích chính trị và đặt tính mạng các con tin Israel ở Gaza vào tình thế nguy hiểm.
Tháng 9/2025, Eisenkot thành lập đảng Yashar, tiếng Do Thái nghĩa là "ngay thẳng", tự định vị là lựa chọn thay thế cho chính phủ đương nhiệm với mục tiêu duy trì Israel là một quốc gia "Do Thái, dân chủ, an toàn và hùng mạnh".
Eisenkot cam kết thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước để làm rõ những sai sót dẫn đến việc Israel bị động trong cuộc tấn công của Hamas, biến vấn đề này thành trọng tâm chiến dịch tranh cử. Nhiều người Israel muốn mở cuộc điều tra độc lập, trong khi ông Netanyahu phản đối mô hình này, muốn các thành viên được lựa chọn thông qua giới chính trị.
Mất mát của gia đình giúp Eisenkot nhận được nhiều sự đồng cảm từ công chúng. Tuy nhiên, câu chuyện cá nhân không đồng nghĩa ông chủ trương chấm dứt các chiến dịch. Ông vẫn ủng hộ nhiều mục tiêu an ninh của Israel tại Gaza, Lebanon và Iran, nhưng muốn thay đổi cách xác định mục tiêu, kết hợp sức mạnh quân sự với ngoại giao và trách nhiệm của giới lãnh đạo.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (phải) và ông Gadi Eisenkot. Ảnh: Times of Israel
Chiến dịch tranh cử của Eisenkot còn tập trung vào vấn đề nghĩa vụ quân sự, phản đối chính sách miễn nhập ngũ cho nam giới dòng Do Thái chính thống cực đoan, còn gọi là Haredi. Trong khi đó, liên minh cầm quyền của ông Netanyahu phụ thuộc vào sự ủng hộ của các đảng Haredi vốn muốn duy trì ngoại lệ này.
Đây là vấn đề gây chia rẽ sâu sắc trong xã hội Israel. Ông Eisenkot cho rằng chính sách này tạo ra bất bình đẳng, trong bối cảnh quân đội Israel phải hoạt động trên nhiều mặt trận và nhiều gia đình liên tục có người thân nhập ngũ.
Phong cách điềm đạm, ít phô trương góp phần giúp cựu tổng tham mưu trưởng thu hút cử tri. Trong khi ông Netanyahu thường vướng vào những cuộc đối đầu chính trị gay gắt, Eisenkot xây dựng hình ảnh một người lãnh đạo thực tế, có kinh nghiệm quản lý và chú trọng các vấn đề an ninh quốc gia.
Sự đồng cảm của công chúng Israel dành cho ông bắt nguồn từ nền tảng xuất thân bình dân, giúp ông kết nối với các cử tri thuộc tầng lớp lao động bên ngoài Tel Aviv. Thủ tướng Netanyahu từng nhiều lần mỉa mai xuất thân của Eisenkot, nhưng đều phản tác dụng.
Chiến dịch của ông Netanyahu từng tung video chế nhạo giọng tiếng Anh khàn khàn, nặng trọng âm của Eisenkot. Cựu tư lệnh này đã đưa ra lời đáp trả sâu cay: "Tiếng Anh xuất sắc của Netanyahu ở đâu vào ngày 7/10? Nó có giúp ích gì được cho chúng ta không?".
Cử tri ủng hộ ông Gadi Eisenkot ngày 27/10 ăn mừng tại Tel Aviv sau khi kết quả thăm dò cho thấy phe đối lập giành kết quả ngang ngửa liên minh cầm quyền. Ảnh: AP
Sau cuộc bầu cử lần này, nếu muốn nắm quyền, Eisenkot phải tập hợp sự ủng hộ từ các chính đảng cánh tả, cánh hữu và trung dung khác. Ông thậm chí có thể phải tìm đến các đảng Arab, nhưng phương án này có thể vấp phải sự phản đối từ các lãnh đạo đối lập trong liên minh.
Nếu cả phe của Eisenkot lẫn khối của Thủ tướng Netanyahu đều không tập hợp được đủ lực lượng để thành lập chính phủ, Israel sẽ rơi vào tình thế bế tắc chính trị kéo dài, có thể dẫn đến một cuộc bầu cử mới. Trong thời gian đó, ông Netanyahu vẫn sẽ tiếp tục lãnh đạo đất nước với tư cách Thủ tướng tạm quyền.
Như Tâm (Theo CNN, France 24, Anadolu Agency)