"Tôi vốn coi như mình đã chết, bởi khi đó chẳng còn hy vọng nào", Kostiantyn Vlasenko, binh sĩ Ukraine 49 tuổi, kể lại trên giường bệnh ở thành phố Kharkov, đông bắc Ukraine, về quãng thời gian kinh hoàng mắc kẹt ở tiền tuyến.
Vlasenko là thành viên Lữ đoàn Cơ giới số 30, hoạt động tại vùng Kharkov. Tháng 5/2025, anh được điều đến một vị trí tiền tuyến gần thành phố Kupyansk, cùng một đồng đội có mật danh Basky bám trụ tại chốt.
Kostiantyn Vlasenko điều trị tại Kharkov, Ukraine ngày 19/10. Ảnh: Reuters
Hai người sống chen chúc trong một hầm trú ẩn chật hẹp, nhận tiếp tế hàng ngày bằng UAV. Đến thời điểm luân chuyển quân vào mùa thu năm ngoái, hai binh sĩ được cử đến thay thế họ đều thiệt mạng trên đường đến chốt vì bị UAV Nga tấn công.
Tại "vùng chết" này, bất cứ ai chuyển động cũng dễ dàng bị UAV phát hiện và tập kích. Hai binh sĩ Ukraine khác được cử đi thu hồi thi thể những người thiệt mạng cũng không thể sống sót.
"Đó là lúc tôi nhận ra tình hình đã thay đổi", Vlasenko cho biết. "Chúng tôi sẽ không thể rút ra ngoài được nữa".
'Tôi không còn chân nào nữa'
Sau 10 tháng bám trụ, hầm trú ẩn của Vlasenko và Basky ngập nước, buộc họ phải rời bỏ vị trí vào giữa tháng 2, chuyển đến ẩn náu trong một ngôi trường đổ nát. Nhưng nơi trú ẩn mới cũng không giúp họ an toàn được lâu. Một UAV trinh sát Nga nhanh chóng phát hiện hai người khi họ ra ngoài lấy gói quần áo khô và thực phẩm tiếp tế.
UAV Nga thả lựu đạn vào vị trí của họ, khiến Basky thiệt mạng còn Vlasenko bị thương nặng ở hai chân, gần như không thể di chuyển. Anh tìm được chỗ nấp trong một hố nhỏ bên dưới chiếc lò hơi bằng kim loại từng dùng để sưởi ấm ngôi trường.
Chân trái của Vlasenko dần hoại tử, còn chân phải bị gãy và biến dạng, khiến anh chỉ có thể nấp dưới hố cả ngày. Vlasenko cho biết lực lượng Nga liên tục kêu gọi anh đầu hàng, cam kết anh sẽ được trở về Ukraine trong một đợt trao đổi tù nhân. Tuy nhiên, thương binh này "không cho phép bản thân làm như vậy".
Khoảng ba tháng sau, khi vết thương ở chân phải ngày càng nghiêm trọng, Vlasenko buộc phải đưa ra quyết định đau đớn để tiếp tục sống sót.
"Bàn chân phải cứ kéo lê phía sau mỗi khi tôi di chuyển. Phần xương cũng ngày càng lộ ra ngoài", Vlasenko kể. "Tôi đặt chân lên một viên gạch, lấy dao ra. Nước mắt tuôn trào, tôi phải cắt bỏ chân mình".
Quyết định đầy đau đớn này khiến Vlasenko mất cả hai bàn chân, nhưng cũng giúp anh có thể băng bó tốt hơn, ngăn chặn vết thương tiếp tục hoại tử.
Kostiantyn Vlasenko cụt cả hai chân sau thời gian tham chiến ở tiền tuyến. Ảnh: e2w
Chiến dịch giải cứu chưa từng có tiền lệ
Khi Vlasenko dần mất hy vọng, các chỉ huy Lữ đoàn Cơ giới số 30 đã phối hợp với Lữ đoàn Xung kích số 92 và những đơn vị khác để tìm cách giải cứu anh khỏi "vùng chết".
Theo Alex, mật danh sĩ quan phụ trách lập kế hoạch chiến dịch, phương án sơ tán Vlasenko bằng xe bán tải hoặc xe bọc thép gần như bất khả thi do nguy cơ bị UAV tấn công từ trên không. Phương án sử dụng phương tiện mặt đất không người lái cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hai phương tiện như vậy từng được điều đến vị trí của Vlasenko, song cả hai đều bị UAV Nga phá hủy.
Sau đó, các sĩ quan biết đến một mẫu UAV hạng nặng mới do công ty Gurzuf Defence chế tạo. Với 6 cánh quạt bố trí theo phương thẳng đứng và bộ khung màu đen, thiết bị này trông giống "một con côn trùng khổng lồ". Nó có thể mang tải trọng lên tới 90 kg trên quãng đường tối đa 25 km.
Họ tính toán rằng UAV cần đưa Vlasenko, ước tính nặng 70 kg, vượt quãng đường 15 km đến vị trí an toàn phía sau chiến tuyến.
Nhiệm vụ này cũng tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, bởi UAV cỡ lớn của Ukraine thường bị các UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) nhỏ hơn của Nga đánh chặn.
Ngày 3/10, Vlasenko phát hiện một gói hàng tiếp tế thường lệ có những vật dụng khác thường, gồm đai an toàn và một điện thoại lưu sẵn các video hướng dẫn. Anh hiểu rõ những rủi ro, nhưng cũng biết đây là cơ hội tốt nhất để sống sót.
Ngày hôm sau, một UAV khổng lồ bay đến rồi hạ cánh xuống ngôi trường đổ nát. Vlasenko móc đai an toàn vào một móc khóa kim loại nối với tời trên thiết bị. Chiếc UAV nhanh chóng đưa anh lên độ cao 70 m.
Ba UAV nhỏ hơn hộ tống UAV chính nhằm đánh lạc hướng các phương tiện tấn công của Nga. Trong suốt hai giờ, 4 đội điều khiển UAV FPV của Ukraine, cùng các đơn vị pháo binh liên tục tấn công những vị trí được xác định là nơi triển khai UAV Nga nhằm áp chế hỏa lực đối phương.
Sau 15 phút căng thẳng, chiếc UAV giải cứu hạ cánh tại điểm đến. Quân đội Ukraine không tiết lộ vị trí chính xác vì lý do an ninh.
Ukraine lần đầu dùng drone giải cứu thương binh
Thương binh Ukraine được đồng đội dùng UAV giải cứu. Video: Facebook/UALandForces
Lữ đoàn Xung kích số 92 ngày 19/10 thông báo giải cứu thành công một thương binh bằng UAV và đăng video về chiến dịch, nhưng không nêu thời gian hay địa điểm tiến hành hoạt động giải cứu. Đơn vị này mô tả đây là lần đầu phương thức này được áp dụng trên thế giới.
Với Vlasenko, sau tất cả những hiểm nguy đã trải qua, hành trình đến nơi an toàn vẫn mang đến một nỗi sợ riêng.
"Tôi không sợ bị rơi xuống giữa rừng", Vlasenko nói. "Nhưng tôi sợ rớt xuống nước, vì tôi không biết bơi".
Như Tâm (Theo Reuters, New Voice of Ukraine, New York Post)