3 binh sĩ Hàn Quốc tháng trước bị thương do đạp trúng mìn tại rìa phía tây đường ranh giới với Triều Tiên. Sự việc kích hoạt cuộc đấu khẩu gay gắt giữa hai nước, kéo theo những vụ nổ súng bắn cảnh cáo, khiến bầu không khí trên bán đảo Triều Tiên ngày càng trở nên căng thẳng.
Ở trung tâm của cuộc tranh cãi này là một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: Ranh giới phân chia hai nước chính xác nằm ở đâu?
Hàn Quốc cáo buộc Triều Tiên gài mìn trên lãnh thổ của mình, song Bình Nhưỡng bác bỏ và cho rằng Seoul dựng chuyện. Tuần qua, Triều Tiên đã triển khai pháo tự hành sát biên giới, chĩa thẳng nòng về phía Hàn Quốc, một hành động phô trương sức mạnh quen thuộc mỗi khi căng thẳng leo thang.
Lính Triều Tiên dựng hàng rào dọc đường ranh giới chia cắt hai miền, nhìn từ một đài quan sát ở Gimpo, Hàn Quốc, ngày 27/10. Ảnh: Reuters
"Chỉ cần một đế giày binh hay một tàn lửa từ Hàn Quốc vượt qua biên giới một mm, lực lượng biên phòng của chúng tôi sẽ ra tay đáp trả đích đáng", Triều Tiên cảnh báo.
Các nhà nghiên cứu lịch sử thường ví biên giới liên Triều là ngòi nổ cuối cùng của Chiến tranh Lạnh. Gần hai triệu quân của hai nước vẫn trong tư thế sẵn sàng, bởi cuộc chiến tranh Triều Tiên 1950-1953 chỉ tạm dừng bằng một lệnh đình chiến cách đây 73 năm, không phải hiệp ước hòa bình. Dù vậy, đường ranh giới chưa bao giờ được phân định rõ ràng, càng không thể có độ chính xác từng mm như lời đe dọa từ Bình Nhưỡng.
Khi Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc do Mỹ dẫn đầu cùng Triều Tiên và Trung Quốc ký hiệp định đình chiến năm 1953, các bên đã lập ra một vùng đệm rộng 4 km mang tên Khu Phi quân sự (DMZ). Ngay chính giữa vùng đệm này là đường ranh giới quân sự (MDL) dài 240 km, đóng vai trò như vạch phân chia tạm thời nhằm ngăn cách lực lượng hai bên trong thời gian đình chiến. Vì xung đột chưa kết thúc bằng một hiệp ước hòa bình, MDL không được coi là đường biên giới quốc gia đúng nghĩa.
Mặt khác, MDL khi đó chỉ được các sĩ quan tham mưu vẽ tay bằng bút chì trên bản đồ đính kèm hiệp định. Trên thực địa, nét vẽ mờ nhòe ấy có kích thước tương đương một dải đất rộng khoảng 50 m. Để định hình ranh giới, các bên đã cắm 1.292 cọc mốc màu vàng xuyên qua những đồi núi, thung lũng và đầm lầy. Hai bên duy trì việc bảo trì cọc đều đặn đến năm 1973, song sau đó bãi bỏ vì một vụ đụng độ đẫm máu khiến hàng chục binh sĩ thiệt mạng.
Nỗ lực phân định thực địa
Nhiều thập kỷ trôi qua, phần lớn cọc mốc đã biến mất do mưa bão, lũ quét và sạt lở đất. Ngày nay, chỉ còn lại chưa đầy 200 cọc sắt hoen gỉ tại đường ranh giới, khiến MDL gần như biến mất khỏi thực địa. Cả Hàn Quốc và Triều Tiên đều không chia sẻ bản đồ cho đối phương mà tự vạch ra ranh giới riêng. Hệ quả là cả hai nước suốt nhiều năm liên tục tố nhau xâm phạm lãnh thổ.
Mối bất đồng này bộc lộ rõ nhất vào năm 2018. Trong giai đoạn ngắn ngủi quan hệ hai miền hạ nhiệt, quân đội hai bên nhất trí phá hủy hàng loạt đồn bốt trong vùng DMZ nhằm giảm bớt căng thẳng.
Tuy nhiên, khi các sĩ quan gặp nhau để nghiệm thu, họ lại không thể thống nhất đâu mới là đường ranh giới thực sự. Việc chia sẻ tọa độ vệ tinh cũng bất thành do lệch chuẩn công nghệ. Hàn Quốc dùng hệ thống GPS của Mỹ, còn Triều Tiên lại dựa vào Glonass từ Nga.
Pháo tự hành Triều Tiên được bố trí sát ranh giới liên Triều ngày 26/10. Ảnh: Reuters
"Thế nên chúng tôi phải cắm cờ vàng tại các điểm hẹn", Cho Yong Kun, cựu điều phối viên chính sách Triều Tiên thuộc Bộ Quốc phòng Hàn Quốc, nhớ lại. "Bên trong DMZ làm gì có MDL".
Căng thẳng bị đẩy lên một nấc thang mới sau khi lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tuyên bố Hàn Quốc là "kẻ thù không đội trời chung" vào năm 2023. Một năm sau, ông ra lệnh cho quân đội gia cố toàn bộ tuyến biên giới với Hàn Quốc, đồng nghĩa với việc hiện thực hóa đường ranh giới do Bình Nhưỡng tự vạch ra.
Quân đội Triều Tiên tiến vào DMZ, cấp tập dựng hàng rào kẽm gai, tường bê tông, đồn bốt và bãi mìn dọc theo MDL do họ tự quy định. Tại nhiều điểm, phía Hàn Quốc cáo buộc lính Triều Tiên đã gài mìn lấn sang phía nam hàng chục m so với MDL do Seoul xác định.
"Theo quy trình, chúng tôi sẽ phát loa cảnh báo khi đối phương tiếp cận MDL và bắn chỉ thiên nếu họ vượt qua", chuẩn tướng Kim Sung Yoon, trưởng phòng Phân tích Tình báo thuộc quân đội Hàn Quốc, cho hay. "Mỗi lần như vậy, chúng tôi thấy họ lại giở bản đồ riêng ra xem. Dường như họ không nghĩ mình đã vi phạm MDL".
Triều Tiên cũng triển khai hàng loạt pháo và tên lửa uy lực đến khu vực, kể cả những vũ khí có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, biến đường ranh giới thành một "pháo đài" quân sự ngày càng nguy hiểm.
Binh sĩ Hàn Quốc nhìn sang phía Triều Tiên từ đài quan sát Jogang tại Công viên Sinh thái Hòa bình Aegibong ở thành phố Gimpo hồi năm 2025. Ảnh: Reuters
'Pháo đài vĩnh cửu'
Tính chất mập mờ của đường MDL đã dẫn tới hậu quả vào ngày 21/9, khi 18 binh sĩ Hàn Quốc tiến vào một khu vực hoang sơ, rậm rạp bên trong DMZ, nơi suốt nhiều thập kỷ họ chưa từng đặt chân tới. Nhóm có nhiệm vụ mở đường và rà phá bom mìn để quan chức Liên Hợp Quốc kiểm tra khu vực được cho là đã bị Triều Tiên gài thuốc nổ. Vừa tới nơi, hai quả mìn bất ngờ phát nổ, khiến 3 quân nhân bị thương, trong đó một tiểu đoàn trưởng bị đứt lìa bàn chân trái.
Hàn Quốc cáo buộc Triều Tiên gài mìn trên lãnh thổ phía nam và yêu cầu Bình Nhưỡng xin lỗi. Quân đội Hàn Quốc cảnh báo Triều Tiên phải tự dọn sạch số mìn này, bằng không sẽ tự ra tay và "trừng phạt nghiêm khắc" nếu đối phương can thiệp.
Bình Nhưỡng gọi những cáo buộc từ Seoul là "trò hề", đồng thời cảnh báo các đơn vị hỏa lực mới "đã vào vị trí chiến đấu".
Theo Hong Min, chuyên gia phân tích tại Viện Thống nhất Quốc gia Hàn Quốc, trụ sở tại Seoul, những hoạt động dồn dập của Triều Tiên trong vùng DMZ dường như nhằm biến đường đình chiến tạm thời thành biên giới chính thức lâu dài.
Phân tích trên trùng khớp với học thuyết mới của ông Kim về việc triệt để cô lập Hàn Quốc. Thông qua việc không còn xem Hàn Quốc như đối tác thống nhất mà là một quốc gia đối địch cần kiềm chế và đánh bại, bằng vũ khí hạt nhân nếu cần, lãnh đạo Triều Tiên có thể dễ dàng hợp thức hóa việc mở rộng kho hạt nhân cũng như chặn đứng làn sóng văn hóa Hàn Quốc xâm nhập nội địa.
Vị trí bán đảo Triều Tiên. Đồ họa: CSIS
Seoul đề nghị đối thoại, nhưng Bình Nhưỡng tuyên bố sẽ tiếp tục gia cố biên giới, đồng thời đe dọa mở lại hệ thống loa phát thanh công suất lớn nếu Hàn Quốc tiếp tục phát loa cảnh báo nhắm vào lực lượng Triều Tiên làm nhiệm vụ tại đây.
Mục tiêu của Triều Tiên là biến biên giới thành "pháo đài bất khả xâm phạm vĩnh cửu" để chống lại "kẻ thù xấu xa và tồi tệ nhất thế giới", Kim Yo-jong, em gái lãnh đạo Triều Tiên kiêm phát ngôn viên chính quyền, tuyên bố.
Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)