Đại học đua rót tiền cho AI, doanh nghiệp vẫn 'chê' sinh viên thiếu kỹ năng

Nguồn ảnh: VnExpress

96% đại học Việt Nam đầu tư vào AI và nhiều sinh viên tự tin sử dụng, nhưng chỉ 15% nhà tuyển dụng đánh giá các em "xuất sắc" về AI thực chiến.

Đây là kết quả từ nghiên cứu chuyên sâu về năng lực sẵn sàng ứng dụng AI của sinh viên Việt Nam, thuộc chuỗi khảo sát toàn cầu tại 6 quốc gia do Tập đoàn giáo dục Pearson và nền tảng AWS (Amazon Web Services) công bố ngày 6/10. Khảo sát tại Việt Nam được thực hiện trực tuyến với sự tham gia của 50 trường đại học, 51 doanh nghiệp, cùng phỏng vấn sâu với các chuyên gia giáo dục.

Theo báo cáo, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có chiến lược thích ứng tốc độ cao - xem AI là ưu tiên cốt lõi với mức đầu tư mạnh mẽ. Cụ thể, 96% lãnh đạo trường đại học được khảo sát cho biết đang rót vốn cho AI, trong đó 36% khẳng định đây là ưu tiên trọng tâm với ngân sách lớn. Trong 6 nước thuộc diện khảo sát (gồm Arab Saudi, Mỹ, Anh, Malaysia, Brazil và Việt Nam), tỷ lệ này tại Việt Nam dẫn đầu.

Nguồn vốn chủ yếu được tập trung vào phát triển chuyên môn cho giảng viên, hạ tầng máy tính, năng lực kỹ thuật, chương trình giảng dạy và hệ thống AI phục vụ quản trị, vận hành.

"Việc tập trung nguồn lực vào công cụ, đội ngũ giảng viên và chương trình đào tạo cho thấy chiến lược đầu tư đang hướng vào những nền tảng cốt lõi tạo nên năng lực sẵn sàng ứng dụng AI", báo cáo nêu.

Về phía người học, hơn 52% trong tổng số hơn 300 sinh viên tham gia khảo sát đánh giá bản thân ở mức độ sẵn sàng cao (từ 8-10/10) để làm việc trong môi trường tích hợp AI.

Tuy nhiên, chỉ 15% doanh nghiệp đánh giá sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học Việt Nam "xuất sắc" về AI thực chiến - tỷ lệ thấp nhất trong 6 thị trường. Gần một nửa số nhà tuyển dụng cho rằng sinh viên có thói quen sử dụng AI chưa tốt.

Các lỗi phổ biến được chỉ ra gồm: quá tin tưởng vào kết quả do AI tạo ra mà thiếu bước kiểm chứng; thiếu kinh nghiệm thực tế; quá phụ thuộc vào công cụ hoặc sử dụng chưa phù hợp với công việc.

Đại học đua đầu tư AI, doanh nghiệp vẫn chê sinh viên thiếu kỹ năng — Ảnh: *Báo cáo của Pearson và AWS*

Ông Eklavya Bhave, Giám đốc phụ trách Giáo dục đại học khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của Pearson, nhìn nhận sự lệch pha này không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn cầu.

Nguyên nhân là sự khác biệt về góc nhìn. Trong khi nhà trường tập trung hướng dẫn sinh viên thao tác trên các công cụ sẵn có, doanh nghiệp lại kỳ vọng cao hơn ở năng lực vận dụng AI gắn liền với tư duy sáng tạo, tư duy phản biện, phân tích dữ liệu và kỹ năng giao tiếp - hợp tác để giải quyết các bài toán kinh doanh thực tế.

Ông cho rằng các trường cần hợp tác chặt chẽ hơn với doanh nghiệp trong bối cảnh họ tái định hình các vị trí công việc ở cấp độ đầu vào, quy hoạch nguồn nhân lực và chiến lược phát triển năng lực đội ngũ.

PGS. TS Nguyễn Phong Nguyên, Hiệu trưởng trường Kinh doanh, Đại học Kinh tế TP HCM, đồng tình. Để rút ngắn, trường sẽ mời doanh nghiệp tham gia các khâu thiết kế bài giảng, giảng dạy và đánh giá sinh viên, từ đó giúp sinh viên liên hệ được kiến thức đã học, thích ứng nhanh khi ra thị trường.

Dương Tâm

Nghịch lý bắt nguồn từ khoảng cách lớn giữa nhận thức đào tạo học thuật và đòi hỏi khắt khe của môi trường kinh doanh. Gần một nửa nhà tuyển dụng nhận định nhân sự trẻ đang mắc các lỗi cơ bản như phụ thuộc máy móc, thiếu kinh nghiệm kiểm chứng dữ liệu và thiếu năng lực xử lý tình huống thực tiễn. Doanh nghiệp hiện không tìm kiếm những người chỉ biết thao tác công cụ đơn thuần, mà đòi hỏi khả năng kết hợp công nghệ cùng tư duy phản biện, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Theo đại diện Pearson và lãnh đạo Đại học Kinh tế TP HCM, giải pháp then chốt để xóa bỏ sự lệch pha là gắn kết đào tạo trực tiếp với nhu cầu thị trường. Các cơ sở giáo dục đại học cần đưa doanh nghiệp vào quy trình thiết kế bài giảng, trực tiếp tham gia giảng dạy và đánh giá năng lực thực chiến của người học. Sự chuyển dịch từ dạy kỹ thuật thuần túy sang rèn luyện tư duy thực hành sẽ giúp nguồn nhân lực trẻ thích ứng nhanh với quá trình tái định hình cấu trúc việc làm.