Khoảng cách lớn giữa giảng đường và thực tế
Hôm nay 6.10, tập đoàn giáo dục toàn cầu Pearson và tổ chức công nghệ Amazon Web Services (AWS) công bố báo cáo về mức độ sẵn sàng với trí tuệ nhân tạo (AI) của sinh viên và các trường đại học.
Báo cáo là kết quả của nghiên cứu chuyên sâu thuộc chuỗi khảo sát tại 6 thị trường: Mỹ, Anh, Brazil, Malaysia, Ả Rập Xê Út và Việt Nam.
Ông Eklavya Bhave, Giám đốc mảng Giáo dục đại học khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Pearson
ẢNH: BẮC NINH
Theo báo cáo, Việt Nam được xếp vào nhóm quốc gia có chiến lược thích ứng tốc độ cao, xem AI là ưu tiên cốt lõi với mức đầu tư mạnh mẽ. Có tới 90% lãnh đạo các trường đại học tại Việt Nam tham gia khảo sát nhận định tốc độ thay đổi do AI mang lại tại nơi làm việc là "cực nhanh" hoặc "rất nhanh" và 100% tin rằng tốc độ này sẽ còn tiếp tục gia tăng trong 2 năm tới.
Sự chủ động của các trường là rất rõ rệt khi 96% lãnh đạo cho biết đơn vị của họ đang đầu tư vào AI và 84% khẳng định thường xuyên kết nối với doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu thị trường.
Sự tự tin này cũng phản ánh rõ nét ở phía người học. Hơn 52% sinh viên Việt Nam tự đánh giá bản thân ở mức độ sẵn sàng cao (từ 8 đến 10/10) để làm việc trong môi trường tích hợp AI, mức cao nhất trong cả 6 thị trường được nghiên cứu.
Tuy nhiên, bức tranh từ phía doanh nghiệp lại mang một gam màu hoàn toàn khác. Tính trung bình trên 8 nhóm năng lực, chỉ 15% nhà tuyển dụng tại Việt Nam đánh giá nhân sự mới tốt nghiệp đạt mức "xuất sắc" ở các kỹ năng then chốt trong môi trường làm việc tích hợp AI.
Ông Eklavya Bhave, Giám đốc mảng Giáo dục đại học khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Pearson, nhận định: "Báo cáo cho thấy sinh viên rất tự tin và các trường đại học đang đầu tư lớn, nhưng doanh nghiệp vẫn đang mỏi mắt tìm kiếm những nhân sự có khả năng ứng dụng thực tế và kiểm chứng kết quả AI một cách cẩn trọng".
Lý giải nguyên nhân "lệch pha"
Không riêng Việt Nam, đây là thách thức chung trên quy mô toàn cầu. Khảo sát cho thấy 53% nhà tuyển dụng quốc tế gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân sự mới tốt nghiệp có năng lực AI đáp ứng yêu cầu công việc. Thậm chí, tại Malaysia, tỷ lệ này vọt lên tới 69%.
Trong khi đó, 78% lãnh đạo trường đại học tin tưởng sinh viên tốt nghiệp sẽ đáp ứng được kỳ vọng của thị trường, trong đó gần 1/3 quản lý cấp cao tự tin sinh viên sẽ "vượt kỳ vọng".
Sự lệch pha này xuất phát từ khác biệt trong cách đánh giá kỹ năng. Các trường đại học có xu hướng tập trung hướng dẫn thao tác trên các công cụ AI có sẵn, trong khi nhà tuyển dụng lại đòi hỏi cao hơn. Tại nơi làm việc, kỹ năng công nghệ phải gắn liền với tư duy sáng tạo, khả năng tư duy phản biện, phân tích dữ liệu và kỹ năng giao tiếp, hợp tác để giải quyết các bài toán kinh doanh thực tế.
Đáng chú ý, 58% nhà tuyển dụng xem khả năng kiểm chứng độc lập và đánh giá tính chính xác của các kết quả do AI tạo ra là điểm yếu nhất của lực lượng lao động trẻ hiện nay. Thách thức lớn nhất không nằm ở việc "thiếu công cụ" mà là khả năng kết hợp công nghệ với phán đoán của con người.
Bên cạnh đó, sự chậm trễ trong việc cập nhật chương trình chính quy đang đẩy sinh viên vào tình thế tự xoay xở. Hệ quả là 49% sinh viên đang dùng các công cụ AI độc lập cho việc viết và 42% dùng cho lập trình thay vì sử dụng nền tảng của nhà trường. Điều này vô tình tạo ra một môi trường "AI ngầm", thiếu các khung quản trị về đạo đức và bảo mật dữ liệu, những rủi ro rất lớn khi các em bước vào môi trường doanh nghiệp.
Bà Yashinta Bahana, đại diện AWS, chia sẻ: "Nghiên cứu lần này chỉ ra rằng, việc tiếp cận các công cụ AI mới chỉ là điểm khởi đầu. Điều các nhà tuyển dụng và sinh viên tốt nghiệp thực sự cần là một lộ trình hỗ trợ để áp dụng AI vào việc giải quyết các bài toán thực tế".
Báo cáo được thực hiện dựa trên khảo sát trực tuyến kết hợp phỏng vấn chuyên sâu định tính với sự tham gia của 2.711 đại diện (sinh viên, lãnh đạo giảng viên đại học, nhà tuyển dụng) tại 6 thị trường: Brazil, Malaysia, Ả Rập Xê Út, Anh, Mỹ và Việt Nam.
Tại Việt Nam, mẫu khảo sát bao gồm 301 sinh viên; 50 lãnh đạo, giảng viên đại học và 51 nhà tuyển dụng.