Đó cũng là cách Vĩnh Hưng được kỳ vọng bước vào một giai đoạn phát triển mới - nơi chất lượng sống trở thành một trong những thước đo quan trọng của quá trình tái thiết.
Cảnh quen thuộc những ngày mưa trong một con ngõ tại phường Vĩnh Hưng
Nghịch lý giữa lòng đô thị
Sau cơn mưa cuối chiều, ông Trần Văn Hùng (62 tuổi) lại cặm cụi quét nước đọng trước căn nhà trong con ngõ nhỏ trên phố Tân Khai, phường Vĩnh Hưng. Con ngõ chỉ đủ rộng để hai xe máy tránh nhau, dây điện chằng chịt phía trên, cách đó không xa là con kênh thoát nước. Gắn bó với vùng đất gần trung tâm qua nhiều thập kỷ, mong muốn của ông Hùng là đường sá đồng bộ, hệ thống thoát nước được cải thiện để người già, trẻ nhỏ không còn bì bõm mỗi khi mưa lớn.
Câu chuyện của ông Hùng phần nào phản ánh thực trạng chung của Vĩnh Hưng: Nằm gần trung tâm thủ đô nhưng hạ tầng chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa. Những con ngõ nhỏ, cốt nền thấp, thiếu không gian công cộng, trong khi diện tích ao hồ, đất bỏ hoang trên địa bàn không hề nhỏ. Không chỉ vậy, phường còn một số cơ sở sản xuất cơ khí, sửa chữa, may mặc… nằm rải rác trong các khu dân cư, tạo áp lực lên giao thông, môi trường, an toàn và phòng cháy chữa cháy.
Dẫu biết hạ tầng Vĩnh Hưng đã được cải thiện trong thời gian gần đây và chuyện ngập không chỉ của riêng Vĩnh Hưng, nhưng diện mạo đô thị khang trang và điều kiện sống tốt hơn vẫn là điều người dân mong mỏi.
Thực trạng này càng rõ khi nhìn vào khu đất từng được quy hoạch làm Công viên sinh thái Vĩnh Hưng rộng khoảng 15 ha. Sau nhiều năm chưa được triển khai như kỳ vọng, "lá phổi xanh" mơ ước của khu vực trở thành “nốt trầm”, liên tục được nhắc tới khi nói về sự lãng phí nguồn lực đất đai trên địa bàn. Bởi đến nay đa phần diện tích bỏ trống, mặt nước dần ô nhiễm, xen lẫn các hoạt động sử dụng tạm thời như điểm tập kết phế liệu, bãi trông xe, sân bóng tự phát, kho xưởng tạm bợ tạo thêm áp lực lên môi trường, cảnh quan và an toàn đô thị.
Với Vĩnh Hưng, tái thiết vì thế không đơn thuần là xây dựng những công trình mới, mà là quá trình tổ chức lại không gian đô thị, khơi thông các nguồn lực đất đai, bổ sung hạ tầng còn thiếu và tạo điều kiện sống tốt hơn cho chính cộng đồng đang sinh sống tại đây.
Nhiều diện tích đất và mặt nước tại phường Vĩnh Hưng rơi vào tình trạng hoang hóa, ô nhiễm hoặc chưa phát huy hết giá trị
Định hình chuẩn mực sống hiện đại, phục vụ người dân
Trong bối cảnh khu vực phía đông nam Hà Nội đang chuyển động mạnh, Vĩnh Hưng đứng trước cơ hội tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đồng bộ hơn. Vị trí kết nối với các trục giao thông lớn, trục cảnh quan sông Hồng và mạng lưới giao thông công cộng trong tương lai tạo dư địa để nâng cấp các tuyến đường trong phường và khai thác hiệu quả hơn quỹ đất hiện hữu.
Dự án có quy mô khoảng 447 ha, tổng mức đầu tư gần 186.000 tỉ đồng. Trong đó, khoảng 206,1 ha được định hướng tái thiết đồng bộ; phần còn lại tập trung chỉnh trang, nâng cấp hạ tầng và kết nối với khu dân cư hiện hữu.
Dự án được định hình trên cấu trúc đô thị xanh, đa chức năng, kết hợp không gian xanh, mặt nước, giao thông công cộng và hệ thống tiện ích. Chuỗi công viên, hồ điều hòa và mặt nước liên kết với nhau, vừa tạo không gian sinh hoạt cộng đồng, vừa góp phần điều tiết nước và cải thiện vi khí hậu.
Định hướng phát triển gắn với giao thông công cộng (TOD) mở ra khả năng hình thành những khu vực đô thị tập trung quanh các đầu mối giao thông khối lượng lớn. Cùng với đó, mô hình "đô thị 15 phút" hướng tới đưa trường học, y tế, thương mại, vui chơi và các tiện ích thiết yếu đến gần nơi ở, trong bán kính đi bộ hoặc di chuyển ngắn.
Đường Vĩnh Hưng - trục giao thông chính chạy xuyên suốt địa bàn phường
Tại lễ khởi công nhiều dự án của Hà Nội vào cuối tháng 8, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: "Tái thiết đô thị không đơn thuần là xây dựng lại. Mục tiêu phải là thông qua quá trình tái thiết để cải thiện thực chất hạ tầng và điều kiện sống của người dân; tổ chức lại không gian đô thị hợp lý hơn; bổ sung các công trình công cộng, hạ tầng xã hội còn thiếu và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực đất đai. Vĩnh Hưng vì vậy có thể là một dự án quan trọng để thành phố từng bước hình thành cách tiếp cận và kinh nghiệm đối với công tác cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị trong thời gian tới".
Lấy an sinh làm bản lề
Thước đo thành công của một cuộc tái thiết đô thị không nằm ở tầm vóc các khối công trình, mà đong đếm bằng sự đồng thuận và chất lượng sống của cư dân. Kiên định triết lý “lấy con người làm trung tâm”, dự án đặt mục tiêu: mọi bước chuyển mình của không gian đô thị trước hết phải kiến tạo giá trị tốt đẹp hơn cho chính cộng đồng nơi đây.
Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, dự kiến sẽ có quỹ đất hỗn hợp đã được quy hoạch cho nhà ở xã hội và tái định cư, đáp ứng nhu cầu an cư bền vững cho hàng chục ngàn người. Định hướng tái định cư tại phường kỳ vọng giúp người dân tiếp tục gắn bó với mảnh đất quen thuộc, hạn chế tối đa xáo trộn sinh kế. Nhờ đó, sợi dây gắn kết cộng đồng không bị đứt gãy, ký ức đô thị, giá trị văn hóa tiếp tục được bồi đắp qua nhiều thế hệ vẫn được tiếp nối vẹn nguyên trong hình hài đô thị mới.
Không chỉ giải quyết chốn an cư, dự án còn là cơ hội nâng cao chất lượng sống. Người dân sẽ chuyển về những khu nhà kiên cố, an toàn, được vận hành bài bản với hạ tầng kỹ thuật và tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy đồng bộ.
Đặc biệt, các khu nhà ở xã hội và tái định cư được tích hợp hài hòa vào cấu trúc đô thị tổng thể chứ không hề bị tách biệt. Mọi cư dân đều có quyền tiếp cận bình đẳng với hệ thống tiện ích hoàn chỉnh: từ không gian công viên, mặt nước trong lành, trường học đạt chuẩn đến mạng lưới giao thông kết nối thông suốt.
Mọi quy hoạch chỉ thực sự bền vững khi người dân không đứng ngoài lề sự phát triển, mà trở thành chủ thể thụ hưởng chính thành quả ấy. Tại Vĩnh Hưng, quyền lợi về an cư, sinh kế và nếp sống cộng đồng của mỗi gia đình sẽ luôn được bảo đảm xuyên suốt quá trình chuyển dịch.
Mọi dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị phải hướng tới nâng cao chất lượng sống cho người dân
ẢNH PHỐI CẢNH MINH HỌA
Vĩnh Hưng đang đứng trước cơ hội chuyển mình thành không gian đô thị sinh thái hiện đại, văn minh. Nhưng giá trị lớn nhất của cuộc chuyển đổi này không nằm ở tầm vóc của các khối công trình, mà chính là cơ hội để những con người đã gắn bó, vun đắp cho mảnh đất này qua nhiều thế hệ được trao chất lượng sống tốt hơn.
Nếu đô thị được nhìn từ cửa sổ của một căn nhà, điều người dân mong đợi có lẽ không phải là những con số về quy mô đầu tư, mà là con đường trước cửa bớt chật, trường học và công viên gần hơn, những ngày mưa bớt nỗi lo ngập nước, và cuộc sống vẫn được tiếp nối trong chính cộng đồng quen thuộc. Với Vĩnh Hưng, câu chuyện tái thiết có thể được nhìn từ một góc độ giản dị hơn: Làm thế nào để một đô thị mới không chỉ đẹp hơn trên bản đồ, mà thực sự dễ sống hơn với những người đang ở đó.