Sáng 24/10, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân thừa ủy quyền của Thủ tướng trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, trong đó có cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và thống nhất đầu mối quản lý quyền đối với giống cây trồng.
Theo tờ trình, các quy định về cắt giảm thủ tục đã được Chính phủ triển khai thông qua những nghị quyết ban hành trong năm 2026. Dự luật lần này nhằm luật hóa các thay đổi, bảo đảm hệ thống pháp luật thống nhất khi những cơ chế thực hiện tạm thời hết hiệu lực.
Một trong những thay đổi lớn trong dự luật là bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp, trong đó có quyền đối với nhãn hiệu, sáng chế và kiểu dáng công nghiệp. Thay vì phải đăng ký hợp đồng chuyển nhượng, các bên thực hiện thủ tục sửa đổi thông tin chủ sở hữu trên văn bằng bảo hộ đối với những quyền được xác lập thông qua đăng ký.
Hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp có hiệu lực giữa các bên theo thỏa thuận và quy định của pháp luật dân sự. Tuy nhiên, đối với quyền được xác lập trên cơ sở đăng ký, việc chuyển nhượng chỉ có hiệu lực khi cơ quan quản lý ghi nhận thay đổi thông tin trên văn bằng bảo hộ.
Với giống cây trồng, dự thảo cũng bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền, thay bằng việc sửa đổi thông tin trên bằng bảo hộ. Bên nhận chuyển nhượng trở thành chủ bằng bảo hộ kể từ khi cơ quan quản lý ghi nhận thay đổi.
Các thủ tục đăng ký bảo hộ giống cây trồng cũng được đề xuất đơn giản hóa. Những quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự thẩm định, khảo nghiệm và xử lý đơn được chuyển sang văn bản hướng dẫn, thay vì quy định trực tiếp trong luật. Thời hạn công bố đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng hợp lệ dự kiến giảm từ 90 xuống 30 ngày; thời hạn công bố các quyết định liên quan đến bằng bảo hộ giảm từ 60 xuống 30 ngày.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình Quốc hội dự án Luật sáng 24/10. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Dự thảo đồng thời sửa quy định về giám định sở hữu trí tuệ theo hướng bỏ các điều kiện kinh doanh đối với tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này. Tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ phải thông báo thông tin hoạt động cho cơ quan quản lý, thay vì thực hiện các thủ tục cấp giấy chứng nhận, thẻ giám định viên như trước.
Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng giám định sở hữu trí tuệ là hoạt động đòi hỏi chuyên môn cao, kết luận giám định có vai trò quan trọng trong việc xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Việc bỏ điều kiện đối với tổ chức, cá nhân giám định khi chưa có cơ chế hậu kiểm cụ thể có thể ảnh hưởng đến chất lượng, độ tin cậy của kết luận, gây khó khăn cho cơ quan chức năng nếu xuất hiện nhiều kết luận khác nhau về cùng một vụ việc. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá thực tiễn, có giải pháp kiểm soát và nâng cao chất lượng hoạt động giám định.
Một thay đổi khác là mở rộng phạm vi quyền của chủ bằng bảo hộ giống cây trồng, bao gồm giống có nguồn gốc chủ yếu từ giống đã được bảo hộ, giống không khác biệt rõ ràng với giống được bảo hộ và giống mà việc sản xuất đòi hỏi phải sử dụng lặp lại giống được bảo hộ.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc áp dụng quy định mới đối với những bằng bảo hộ đã cấp trước khi luật có hiệu lực, nhằm bảo đảm quyền lợi của các tổ chức, cá nhân đã đầu tư, khai thác hoặc chuẩn bị khai thác giống cây trồng.
Dự thảo cũng đề xuất chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Việc thống nhất đầu mối nhằm hạn chế chồng chéo trong quản lý, tận dụng chung nguồn lực, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu sở hữu trí tuệ, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục.
Cơ quan thẩm tra tán thành phương án này, đồng thời đề nghị quy định rõ Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ.
Dự thảo luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Sơn Hà