Sáng 24/10, thừa ủy quyền Thủ tướng, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, trong đó đề xuất 5 nguyên tắc thiết lập và quản lý vùng phát thải thấp.
Vùng phát thải thấp là khu vực áp dụng các biện pháp giảm phát thải, chủ yếu từ phương tiện giao thông, nhằm cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc thiết lập vùng phát thải thấp phải phù hợp quy hoạch đô thị, tổ chức giao thông và khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng. Đặc biệt, các biện pháp kiểm soát phải có lộ trình công khai, khả thi, hạn chế tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đời sống người dân.
Dự thảo ưu tiên kiểm soát phương tiện phát thải cao và phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Chính phủ sẽ quy định tiêu chí xác định vùng phát thải thấp cùng các biện pháp kiểm soát phù hợp với từng khu vực.
Để tạo điều kiện cho người dân chuyển đổi phương tiện, dự thảo đề xuất các chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển giao thông công cộng, phương tiện sử dụng năng lượng tái tạo, tiêu hao ít nhiên liệu, phát thải thấp hoặc không phát thải. Chính phủ cũng sẽ quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch và phương tiện gây ô nhiễm.
Khái niệm vùng phát thải thấp đã được quy định trong Luật Thủ đô. Hà Nội đang thí điểm mô hình này tại hai khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm từ ngày 1/7 đến hết năm 2026, gồm khu vực quanh hồ Gươm và một phần phố cổ.
Trong giai đoạn đầu, thành phố chưa cấm xe máy chạy xăng mà khuyến khích tài xế xe ôm công nghệ hạn chế hoạt động tại khu vực thí điểm. Với phương tiện cá nhân, Hà Nội vận động người dân hạn chế sử dụng môtô sản xuất, nhập khẩu trước năm 2008 và xe gắn máy trước năm 2016, đồng thời chuyển sang phương tiện xanh hoặc giao thông công cộng.
Tài xế xe ôm công nghệ ở TP HCM, tháng 4/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Xử lý nghiêm hành vi gian lận dữ liệu môi trường
Thẩm tra dự án luật, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành sự cần thiết sửa đổi nhằm thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Đối với hoạt động quan trắc môi trường, Ủy ban đề nghị công khai năng lực của các đơn vị quan trắc trên cơ sở dữ liệu quốc gia, đồng thời nghiên cứu cơ chế để các hội nghề nghiệp tham gia giám sát độc lập.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị xử lý nghiêm những đơn vị cố ý can thiệp phần mềm trạm quan trắc tự động nhằm làm sai lệch số liệu, trong đó có thể áp dụng biện pháp cấm hành nghề.
Để ngăn gian lận, Ủy ban đề nghị kiểm soát toàn bộ quá trình thu thập, truyền và lưu trữ dữ liệu quan trắc. Thông tin phải bảo đảm khách quan, trung thực, có thể truy xuất nguồn gốc, thời điểm ghi nhận, tình trạng thiết bị và lịch sử can thiệp. Dữ liệu quan trắc cũng cần được quy định rõ giá trị pháp lý để có thể sử dụng làm căn cứ xử phạt vi phạm hành chính, điều tra và xử lý hình sự khi cần thiết.
Về chuyển đổi số, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu thực hiện thống nhất các thủ tục đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép, đăng ký môi trường và truyền dữ liệu quan trắc tự động trên một hệ thống thông tin quốc gia.
Thông tin môi trường đã được xác thực trên cơ sở dữ liệu quốc gia cũng cần được xem xét công nhận giá trị pháp lý thay thế hồ sơ giấy trong giải quyết thủ tục hành chính, thanh tra và kiểm tra. Dữ liệu có thể được chia sẻ để phục vụ nghiên cứu khoa học, tài chính xanh và thị trường carbon.
Theo chương trình dự kiến, Quốc hội sẽ thảo luận dự án luật ngày 6/11 và xem xét thông qua ngày 21/11.
Sơn Hà