Vận chuyển mẫu hài cốt liệt sĩ từ Quân khu 7 ra Hà Nội để xác định danh tính - Ảnh: NAM TRẦN
Bộ Tư pháp đang thẩm định hồ sơ dự thảo nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, thay thế nghị định 131/2021.
Đề xuất đơn giản hóa hồ sơ công nhận liệt sĩ với thương binh
Theo Bộ Nội vụ - cơ quan soạn thảo hồ sơ, việc lập hồ sơ công nhận liệt sĩ đối với thương binh chết do vết thương tái phát quá chặt chẽ, cứng nhắc.
Thực tế, nhiều thương binh nặng, nhất là người có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên trong quá trình điều trị tại bệnh viện, khi sức khỏe nguy kịch, khả năng tử vong cao thường được gia đình xin đưa về nhà (nguyện vọng từ trần tại nhà) hoặc điều trị tại các cơ sở nuôi dưỡng người có công.
Như Tuổi Trẻ từng phản ánh, nhiều thương binh nặng, có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên (thương binh loại 1) hoặc thương binh được nuôi dưỡng tại các trung tâm nuôi dưỡng khi từ trần không có bệnh án, biên bản kiểm thảo tử vong của bệnh viện.
Các trường hợp này đều không đảm bảo đầy đủ hồ sơ, giấy tờ theo quy định hiện hành, dẫn đến khó khăn trong xem xét công nhận liệt sĩ mặc dù nguyên nhân tử vong liên quan trực tiếp đến vết thương chiến tranh.
Bộ Nội vụ cũng đề xuất sửa đổi, bổ sung công nhận liệt sĩ, thương binh đối với trường hợp làm nhiệm vụ quốc phòng - an ninh có tính chất nguy hiểm khi xây dựng tuyến biên giới, làm nhiệm vụ mật hoặc nhiệm vụ ngăn chặn, bắt giữ đối tượng có hành vi nguy hiểm cho xã hội, sau đó đối tượng bị xử lý theo quy định.
Cơ quan soạn thảo đề xuất công nhận liệt sĩ đối với trường hợp thương binh chết do vết thương tái phát theo hướng lược bỏ quy định "bệnh án điều trị vết thương tái phát của bệnh viện tuyến huyện trở lên và biên bản kiểm thảo tử vong, trong đó thể hiện vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong".
Hiện, dự thảo nêu việc cấp giấy chứng nhận hy sinh căn cứ vào bản sao biên bản giám định tỉ lệ tổn thương cơ thể hoặc bản trích lục hồ sơ thương binh đối với thương binh, người hưởng chính sách như thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết.
Trường hợp thứ hai là có bản sao biên bản giám định tỉ lệ tổn thương cơ thể hoặc bản trích lục hồ sơ thương binh đối với thương binh, người hưởng chính sách như thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61-80% chết, và bản tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc xác nhận của cơ sở y tế đã điều trị cho thương binh ghi nhận nguyên nhân tử vong do vết thương tái phát.
Thực tiễn, nhiều trường hợp hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ bí mật, nhiệm vụ đặc biệt về quốc phòng, an ninh gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ theo quy định chung do yêu cầu bảo mật hoặc do tài liệu không còn đầy đủ theo thời gian.
Hiện, dự thảo nêu căn cứ lập hồ sơ công nhận liệt sĩ theo hướng đơn giản hóa hồ sơ công nhận liệt sĩ đối với người hy sinh khi làm nhiệm vụ mật.
Việc này bảo đảm yêu cầu giữ gìn bí mật nhà nước, bảo đảm quốc phòng, an ninh với việc ghi nhận, tôn vinh và giải quyết đầy đủ chế độ, chính sách đối với người có công với cách mạng.
Các phần mộ liệt sĩ ở Nghĩa trang Trường Sơn - Ảnh: NAM TRẦN
Đề xuất mở rộng diện công nhận liệt sĩ
Hồ sơ cũng nêu về trường hợp ốm đau, tai nạn không thể cứu chữa kịp thời khi đang trực tiếp làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh ở biên giới, trên biển, hải đảo có điều kiện đặc biệt khó khăn.
Theo ý kiến của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, nhiều quân nhân khi đang làm nhiệm vụ ở biên giới, trên biển, hải đảo, bị bệnh hoặc tai nạn, tình trạng nặng phải cấp cứu song vượt quá khả năng của bệnh xá, được chuyển bằng máy bay về bệnh viện để cứu chữa sau đó tử vong.
Thực tế, những trường hợp trên được cứu chữa song vượt quá khả năng của y tế tại đảo mà tử vong chưa được xem xét công nhận là liệt sĩ, gây khó khăn, vướng mắc trong xem xét, giải quyết chế độ, chính sách đối với thân nhân.
Ngoài ra, với lực lượng công an, phạm vi thực hiện nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm ngày càng mở rộng, gồm cả hoạt động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa. Song quy định hiện hành mới đề cập trường hợp "trực tiếp làm nhiệm vụ đấu tranh chống tội phạm", chưa bao quát đầy đủ thực tiễn.
Còn lực lượng quân đội, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh có thể phát sinh trường hợp bị ốm đau, tai nạn phải chuyển tuyến điều trị nhưng sau đó tử vong.
Một số tiêu chí về xác nhận liệt sĩ, thương binh như "đặc biệt dũng cảm" hoặc các điều kiện thực hiện nhiệm vụ còn khó khăn trong áp dụng thống nhất.
Do vậy cơ quan soạn thảo cho rằng các nội dung trên cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện theo hướng khái quát, linh hoạt hơn, tạo cơ sở cho Chính phủ quy định chi tiết.
Thời gian qua, cơ quan chức năng đã xem xét, giải quyết hơn 7.000 hồ sơ tồn đọng, trong đó đã trình Thủ tướng cấp bằng Tổ quốc ghi công với khoảng 2.400 liệt sĩ và công nhận trên 2.700 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh.
Trường hợp chưa đủ điều kiện, cơ quan chức năng đã xem xét, kết luận và giải thích công khai, không phát sinh khiếu nại, tố cáo. Thực tế, phần lớn hồ sơ tồn đọng do hồ sơ thất lạc qua chiến tranh, người hoạt động cách mạng trong điều kiện bí mật, thương binh từ trần do vết thương tái phát…
Về với vòng tay đồng đội, đợi một ngày được gọi đúng tên anh58 năm đằng đẵng trôi qua, những liệt sĩ đã ngã xuống trong mùa xuân Mậu Thân 1968 oanh liệt nằm lại nơi Nghĩa trang Đô Thành (nay là công viên Lê Thị Riêng) cũng được trở về.