Có những buổi chiều đi ngang một cửa hàng, tôi thấy hàng chục người đứng dưới nắng chỉ để mua một món đồ uống đang nổi trên mạng. Điều khiến tôi chú ý không hẳn là món đó ngon đến đâu? Tôi tự hỏi: nếu không có hàng trăm video TikTok trước đó, liệu từng ấy người có sẵn sàng xếp hàng? Câu hỏi ấy nghe đơn giản nhưng lại chạm đúng một thay đổi rất lớn của đời sống hiện nay. Chúng ta đang bước vào thời kỳ mà quyết định ăn gì, uống gì, mặc gì, đi đâu, mua gì, thậm chí nói câu gì đôi khi không bắt đầu từ nhu cầu của bản thân, mà từ màn hình điện thoại.
Vài năm qua, người dùng mạng xã hội Việt Nam đã quen với cảnh một món ăn hoặc thức uống bất ngờ "phủ sóng": bánh đồng xu, trà chanh giã tay, lạp xưởng nướng đá, chân gà, sữa tuyết, các món mukbang... Hôm qua còn xa lạ, hôm nay đã có người xếp hàng; ngày mai lại xuất hiện hàng trăm video review, trải nghiệm.
Một video có 3 triệu lượt xem. Một cửa hàng xuất hiện trong hàng trăm clip. Một người nổi tiếng bảo rằng "nhất định phải thử". Những con số ấy vô tình trở thành những lá phiếu xã hội. Càng nhiều người làm, hành động ấy càng có vẻ bình thường. Càng bình thường, càng nhiều người muốn tham gia. Và chính những người mới tham gia lại tiếp tục tạo video, bình luận, chia sẻ, khiến vòng quay lớn hơn.
Một bạn trẻ bỏ 70.000 đồng mua ly nước đang nổi đôi khi không chỉ mua đường, sữa hay trái cây. Bạn ấy đang mua một tấm vé để tham gia vào câu chuyện mà mọi người xung quanh đang nói tới. Ở khía cạnh tích cực, điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Con người cần sự kết nối. Vấn đề chỉ xuất hiện khi nhu cầu được thuộc về cộng đồng mạnh đến mức lấn át khả năng tự hỏi: Tôi có thực sự cần điều này không?
>> Xếp hàng xuyên đêm 'đu trend' Labubu
Cũng cần công bằng rằng rất nhiều xu hướng mang lại giá trị tích cực. Trend có thể giúp một món ăn địa phương được biết tới rộng rãi. Một cửa hàng nhỏ có thể đông khách chỉ sau một video. Một điệu nhảy vui tạo kết nối. Một trào lưu thể thao khiến nhiều người vận động hơn. Một thử thách đọc sách, trồng cây hay làm việc tử tế thậm chí có thể lan truyền những hành vi có ích. Với người trẻ, trend còn là một ngôn ngữ giao tiếp. Hai người xa lạ có thể bắt đầu câu chuyện chỉ bằng câu: "Bạn thử món đó chưa?".
Con người luôn có hai nhu cầu tưởng như trái ngược: muốn khác biệt nhưng đồng thời muốn được thuộc về. "Đu trend" đáp ứng cả hai. Ta làm giống mọi người để hòa vào cộng đồng, sau đó lại cố tạo một video khác biệt để chứng minh cá tính. Vì thế, tôi không cho rằng mục tiêu của gia đình, nhà trường hay chính sách xã hội nên là tạo ra một thế hệ "không bao giờ đu trend". Điều cần tạo ra là một thế hệ biết trend nào đáng đu và biết lúc nào nên dừng lại.
Tôi nghĩ mỗi người không cần thuộc những lý thuyết tâm lý phức tạp. Chỉ cần tập thói quen tự hỏi vài câu rất đơn giản: Nếu món này không xuất hiện trên TikTok, tôi có muốn mua không? Nếu không đăng ảnh hay video cho ai biết, tôi có còn muốn làm việc này không? Nếu người nổi tiếng không giới thiệu, tôi có tin sản phẩm này không? Và cuối cùng, nếu hành động này thất bại, tôi mất gì?
Trend sẽ không biến mất. Ngày mai sẽ lại có một món ăn mới, điệu nhảy mới, câu nói mới, sản phẩm mới và thử thách mới. Thậm chí với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và công nghệ tạo nội dung, tốc độ hình thành và biến mất của các trào lưu có thể còn nhanh hơn hiện nay. Chúng ta không thể giải quyết vấn đề bằng cách đứng ngoài mọi xu hướng. Cũng giống như không thể bảo một người muốn tránh tai nạn giao thông thì tốt nhất đừng bao giờ ra đường. Điều cần thiết là biết cách đi trên con đường ấy.
Khi còn đủ bình tĩnh để trả lời những câu hỏi trên, chúng ta vẫn có thể vui với mọi trend mới mà không trở thành người bị trend dẫn đi. Mạng xã hội có quyền gợi ý. Đám đông có quyền hào hứng. Người nổi tiếng có quyền chia sẻ. Nhưng nút quyết định cuối cùng, tốt nhất vẫn nên nằm trong tay chính mình.
Vũ Thị Minh Huyền
- Bắt trend vô bổ vì sợ mình 'tối cổ'
- 'Gen Z không đáng bị chê bai vì uống ly matcha 160 K'
- Con gái tôi Gen Z lương 6 triệu nhưng uống ly matcha 160 K
- 'Bốn giờ làm thêm chưa mua được ly matcha 100.000 đồng'
- Bạn gái lương 6 triệu ngày nào cũng mua ly trà sữa 50 K
- Tôi bắt con Gen Z đóng tiền ăn để bớt mua ly trà sữa 100 K
- Bắt trend vô bổ vì sợ mình 'tối cổ'
- 'Gen Z không đáng bị chê bai vì uống ly matcha 160 K'
- Con gái tôi Gen Z lương 6 triệu nhưng uống ly matcha 160 K
- 'Bốn giờ làm thêm chưa mua được ly matcha 100.000 đồng'
- Bạn gái lương 6 triệu ngày nào cũng mua ly trà sữa 50 K
- Tôi bắt con Gen Z đóng tiền ăn để bớt mua ly trà sữa 100 K